AI: collega of concurrent?

Bij het schrijven van deze columns put ik doorgaans uit een scala aan ideeën, maar dit keer zat ik een beetje op een inspiratiedroogje. Geen nood, ik pak het duizenddingendoekje van 2025 erbij en stel AI de vraag: ‘Wat is een eigentijds onderwerp voor een column die een link heeft met het thema ‘arbeidsmarkt? De doelgroep bestaat uit ‘volksvertegenwoordigers, bestuurders en ambtenaren bij de Nederlandse overheid’.

AI antwoordt: ‘Een goed eigentijds onderwerp zou kunnen zijn: De impact van kunstmatige intelligentie op de arbeidsmarkt binnen de overheid’. Ik had het kunnen weten.

Digitale collega

Kunstmatige intelligentie verandert de arbeidsmarkt in een razend tempo, en dat geldt ook voor de overheid. Dachten we eerst dat AI alleen routinematige taken zou vervangen, inmiddels is het goed gebruik om ook voor het analytische en creatieve werk bij AI aan te kloppen. De digitale collega is niet meer weg te denken uit ons werk. Een collega die onvermoeibaar doorwerkt, zonder slaap of vakantie nodig te hebben. Dat komt goed uit. Op de schaarse arbeidsmarkt zijn de digitale collega’s van harte welkom.

Ruimte voor nieuwe competenties

Het IMF berekende in 2024 dat zo’n 60% van de banen in ontwikkelde economieën door AI wordt getroffen met taken die (deels) overgenomen kunnen worden. Een spookbeeld van verdwijnende banen? Dat hoeft niet per se, er lijkt eerder sprake van een verschuiving. AI neemt repeterende en data-intensieve klussen over waardoor er voor de professionals bij de overheid meer ruimte ontstaat. Ruimte voor datgene wat algoritmes niet kunnen: een zorgvuldige belangenafweging, in verbinding zijn met inwoners, maatschappelijke partners en ondernemers en het werken vanuit waarden zoals de menselijke maat. Bovendien vraagt inzet van AI om publieke waardecreatie te bevorderen om nieuwe competenties. Een goed begrip van data, inzicht in digitale ethiek en kennis om resultaten van algoritmes kritisch te evalueren zijn cruciaal. ‘Verdwijn- en verschijntaken’ noemt mijn collega bij het waterschap Drents Overijsselse Delta dat.

AI is daarmee niet het recept voor bezuinigingen. Wel voor een beter presterende overheid. En laten we dan ook onze deuren openzetten voor de starters op de arbeidsmarkt. Daar kunnen we van leren als het gaat om samenwerking met digitale collega’s.