Afval verbindt Harlingen met Oekraïense stad

Of burgemeester Ina Sjerps (67) in Harlingen een delegatie Oekraïense burgemeesters wilde ontvangen. Dat wilde ze wel. ‘Onze spreuk is Harlingen Welkom aan Zee, dus dan doe je dat. We huisvesten op kleinschalige locaties immers ook honderdtwintig Oekraïners. We werden geselecteerd en vijf Oekraïense burgemeesters en een aantal mensen van VNG International zouden langskomen.’ De VNG was zich op verzoek van Justitie aan het oriënteren op de vrijwillige terugkeer van Oekraïners naar hun vaderland en zocht gemeenten die wilden samenwerken met Oekraïense partnergemeenten. ‘Niet terugkeren naar Charkiv of Kyiv in het oosten, want daar worden ze dag en nacht bestookt, maar naar het relatief veilige westen van Oekraïne’, vertelt Sjerps.

Ondergrondse containers

De vijf Oekraïense burgemeesters die Harlingen aandeden, wilden van alles weten, bijvoorbeeld over... afvalverwerking. En dus maakten ze een uitstapje naar de ondergrondse vuilniscontainers in Harlingen. Ina Sjerps: ‘Afval, dat bedenk je niet bij een land in oorlog. Oekraïne heeft geen afvalverwerkingssysteem. Gedifferentieerde afvaltarieven kennen ze niet. Ze hebben in het hele land maar één vuilverbranding. Ik neem aan dat de rest lokaal in een kuil belandt. Wij hebben in Friesland met Omrin een afvalbedrijf dat zich profileert met zijn hoge score op het gebied van circulariteit. Tijdens het World Circular Economy Forum in Brazilië werd Friesland vorig jaar ook uitgeroepen tot internationale voorbeeldregio.’

Het Friese Harlingen (ruim 16.000 inwoners) maakte zich er niet met een jantje-van­leiden vanaf. Een bekwame cateraar werd ingeschakeld. ‘De Oekraïners waren blij, want ze zijn niet gewend aan het spreekwoordelijke Nederlandse broodje kaas met karnemelk’, lacht burgemeester Sjerps. ‘Bij ons kregen ze een warme lunch met soep en vis. Na de lunch was de presentatie van onze afvalverwerker Omrin. De meeste burgemeesters knikkebolden wat in de lunchdip, maar één burgemeester was klaarwakker en wilde van alles weten. Kort na het bezoek van de delegatie kreeg ik een mail van Volodymyr Shmatko, burgemeester van Chortkiv, een stad met zo’n 37.000 inwoners in het westen van Oekraïne.’

De ecoloog Shmatko bleek de gebiologeerde bezoeker. Of Chortkiv en Harlingen konden samenwerken. ‘Nou, laten we eerst een Teams-vergadering organiseren’, was het tactische antwoord van Sjerps. ‘We posteerden ons in de grote vergaderzaal van het stadhuis en hadden alles tot in de puntjes voorbereid. Eerst kregen we een zaaltje in Chortkiv in beeld met vier dames, van wie er één uitstekend Engels sprak. Plotseling was er een derde scherm: de burgemeester in zijn auto, op z’n telefoon. Ik had allemaal vragen bedacht, maar op die manier overleggen, inclusief vertaling, dat was niks. Was het een idee als wij naar Chortkiv kwamen? Zouden we bekijken wat de stad nodig had. Hij was gelijk verkocht en vroeg of we op 4 september naar de Chortkiv City Day wilden komen. Het was kort dag, maar ik dacht: we stappen gewoon in het avontuur, samen met onze projectleider Oekraïense ontheemden Minke Adema en directeur-bestuurder van De Bouwvereniging Petra van der Wier.

Trots

Sjerps en haar reisgenoten hadden pas laat in Harlingen een heel summier programma voor hun bezoek gekregen. Sjerps: ‘We hadden eigenlijk geen idee waar we in stapten, ook niet hoe gevaarlijk of ongevaarlijk het zou zijn en wat we zouden aantreffen. Het was een sprong in het diepe, maar we hadden het voor geen
goud willen missen.’ En de oorlog, was die dichtbij? Sjerps: ‘In Chortkiv zijn de gebouwen ongeschonden. Je merkt het aan andere dingen. ‘s Ochtends wordt iedere dag om 9 uur een minuut stilte in acht genomen, overal in Oekraïne. Je ziet weinig mannen op straat of in de gemeentelijke organisatie. De mannen die je ziet zijn ouder, missen soms een arm of lopen moeilijk. Volodymyr doet daarom ook z’n best om de openbare ruimte toegankelijk te maken voor de verminkte soldaten die terugkomen van het front.’

Op de eerste dag stonden bezoeken aan sociale projecten op het programma die deels door de EU en met geld van de VN zijn gerealiseerd. Een medische post in een klein dorp met een huisarts en een verpleegster, een project voor jongvolwassenen met een verstandelijke beperking. Sjerps: ‘Volodymyr ziet kans om veel projecten door internationale organisaties en andere donoren te laten financieren en is trots dat het donorgeld zichtbaar goed wordt besteed. Correcte uitvoering van die projecten is erg belangrijk voor het kunnen aantrekken van nieuwe donorgelden. Dat ligt gevoelig in Oekraïne, waar corruptie een bekend probleem is. Daar hebben we het ook over gehad; het is zeker geen taboeonderwerp.’ Bij alle projecten die ze bezochten werd Sjerps gevraagd om een toespraak te houden. ‘Voor een Oekraïense burgemeester is het belangrijk om de inwoners te laten weten dat bestuurders uit andere landen Oekraïne steunen. Dat we ze niet vergeten.’

Portretten

Op naar de Oekraïnersopvang van Chortkiv. Niet voor Oekraïners die terugkomen uit Europese landen, maar voor Oekraïners uit het belegerde oosten van Oekraïne. Sjerps: ‘In een groot gebouw hebben ze met EU-geld kleine appartementjes gebouwd, met in de kelder een noodschool. Na het bezoek aan de opvang vroeg ik Volodymyr of het niet beter zou zijn om de videopresentatie van Omrin op een ander moment te doen. Het programma was erg vol. Geen sprake van. Voor Volodymyr was het thema heel belangrijk. Chortkiv moet beter omgaan met z’n afval en wil eraan verdienen. Afval is geld. De videopresentatie van Omrin, die vanuit Nederland werd gehouden, werd bijgewoond door veel medewerkers van de gemeente en de burgemeester zelf, die weer net zo enthousiast was als toen in Harlingen. Je merkte dat hij hier echt mee aan de slag wil.’

Een dag later volgde de apotheose: de City Day, de dag waarop de gesneuvelde militairen van Chortkiv worden geëerd. 'Op het grote plein van de stad stonden levensgrote billboards van de militairen die het afgelopen jaar waren gesneuveld. Iedere stad en ieder dorp in Oekraïne heeft zo’n gedenkplek. Tijdens de ceremonie stonden bij ieder twee meter hoog portret nabestaanden. Vader en moeder in het zwart, een weduwe met een kindje. Het moest duidelijk zijn: wij vergeten jullie niet, je wordt geëerd als je een offer brengt voor het vaderland. Iedere gesneuvelde militair ontving postuum een medaille. Volodymyr knielde voor alle individuele nabestaanden. Hij omhelsde ze met de hand op zijn hart om ze te bedanken voor hun offer. De ceremonie duurde de hele ochtend. Wij stonden aan de rand van het plein achter de Nederlandse vlag, naast ons delegaties uit andere steden. De ceremonie was strak geregisseerd. Onze rol was aanwezig zijn en toeschouwen, om te laten zien dat Oekraïne niet alleen staat. Indrukwekkend en pittig, want zo lang in de volle zon stilstaan bij zo’n strak geregisseerde ceremonie, dat zijn we niet gewend.’