Waarom we in de publieke sector moeten leren om makkelijk te schrijven

Soms lees ik een tekst en denk ik: “ik spreek toch gewoon Nederlands?” Toch snap ik niet meteen wat er staat. Dat gebeurt me opvallend vaak bij communicatie uit de publieke sector. Een whitepaper, een brief van de gemeente of iets van de Belastingdienst: ik moet soms echt twee keer lezen om te begrijpen wat er bedoeld wordt. En dat vind ik zonde, want het hoeft helemaal niet zo ingewikkeld te zijn. Duidelijke taal is namelijk geen versimpeling. Het is juist een kracht.

Moeilijke woorden zijn normaal geworden

Toch zijn moeilijke woorden heel normaal geworden, vooral in de publieke sector. Woorden die netjes klinken, maar die niet meteen iets zeggen. Denk aan termen als ‘beoogd’, ‘integraal’, ‘enigszins’ of ‘het borgen van rechtmatigheid’. Ze staan vaak in zinnen die lang zijn, vol bijzinnen, en waarbij je aan het einde bijna vergeten bent hoe de zin begon. Het lijkt professioneel, maar het leest niet prettig. En eerlijk: na een lange werkdag heb ik daar gewoon geen energie voor. Als ik ’s avonds op de bank plof, wil ik niet ook nog een tekst moeten ontcijferen. Mijn hoofd heeft al uren aangestaan. Dan wil ik iets lezen dat duidelijk is, zodat ik meteen snap wat de boodschap is. En ik weet zeker dat ik niet de enige ben die dat zo voelt.

Waarom ik vorig jaar bewuster ben gaan schrijven

Wat ik zelf vorig jaar merkte, is dat ik die ingewikkelde stijl langzaam begon over te nemen. In mijn werk schrijf ik dagelijks teksten. Denk aan webteksten, advertenties, blogs en campagnes. En steeds vaker betrapte ik mezelf erop dat ik automatisch formeler ging schrijven, omdat ik dat taalgebruik zo vaak tegenkom bij publieke organisaties. Vooral als het gaat om onderwerpen waar veel beleid, regels of processen bij komen kijken. Maar hoe vaker ik dat deed, hoe vaker ik dacht: waarom maken we het zo moeilijk?

Een voorbeeld: contractbeheer in gewone taal

Neem bijvoorbeeld een situatie waarin je een nieuw softwaresysteem promoot voor contractbeheer binnen publieke organisaties. Dan kun je zeggen: “Deze applicatie ondersteunt organisaties bij het integraal beheren van contractuele afspraken, met als doel het vergroten van compliance en het borgen van rechtmatigheid binnen de bedrijfsvoering.” Dat klinkt misschien netjes, maar als je dit leest, moet je even schakelen. Je moet nadenken over woorden als ‘integraal’, ‘compliance’ en ‘borgen’. Terwijl je eigenlijk gewoon wilt zeggen wat het oplevert. Namelijk: “Met deze software zie je in één oogopslag welke contracten aflopen, wie actie moet ondernemen en waar risico’s zitten. Zo voorkom je verrassingen en houd je grip op afspraken.” Dat is veel duidelijker. Je snapt meteen wat het betekent, zonder dat je er extra tijd of energie in hoeft te stoppen. En toch kiezen we in de publieke sector vaak voor die eerste versie. Alsof het alleen professioneel is als het ingewikkeld klinkt.

Waarom doen we dit eigenlijk?

Ik was benieuwd waarom dat zo is. Dus uit nieuwsgierigheid vroeg ik het aan AI: waarom gebruiken organisaties in de publieke sector vaak moeilijke woorden? Het antwoord was eigenlijk best logisch. Het komt vaak door een combinatie van traditie, de wens om deskundig over te komen en onzekerheid. Moeilijke woorden geven een gevoel van controle en autoriteit. Ze maken iets officieel. Alleen is de vraag: helpt dat de lezer ook echt? Want uiteindelijk gaat communicatie niet over hoe slim iets klinkt. Het gaat erom of iemand begrijpt wat je bedoelt.

Duidelijke taal werkt beter (ook voor hoogopgeleiden)

Als marketeer wil je een boodschap overbrengen. Je wilt dat mensen snappen wat je zegt en dat het blijft hangen. Dat kan via social media, e-mail, een website of een blog. De vorm verschilt, maar het doel is altijd hetzelfde: je wilt dat iemand verder kan. Toch hoor ik vaak dat de doelgroep hoogopgeleid is, en dat we daarom best complexe woorden mogen gebruiken. Maar daar ben ik het niet mee eens. Ook hoogopgeleide mensen waarderen duidelijke taal. Het leest sneller, het kost minder moeite en het voelt prettiger. Zeker in een wereld waarin we elke dag overspoeld worden met nieuws, meldingen en informatie. Dan is het juist een voordeel als je tekst helder is.

Wat zegt de wetenschap?

Daarbij komt nog iets: de onderwerpen in de publieke sector zijn vaak al ingewikkeld genoeg. Zorg, onderwijs, overheid, wetgeving, processen. Daar zitten al genoeg moeilijke keuzes en complexe vraagstukken. Dan is het juist fijn als de communicatie simpel en toegankelijk is. Niet omdat mensen het anders niet aankunnen, maar omdat het onnodig veel energie kost om door moeilijke taal heen te lezen. En die energie heeft bijna niemand over.

Ook wetenschappelijk gezien is dat niet zo gek. Psycholoog Daniel Kahneman beschrijft twee manieren waarop mensen denken. Systeem 1 is snel, automatisch en zonder moeite. Systeem 2 is langzaam, analytisch en kost energie. Duidelijke teksten sluiten vooral aan op systeem 1. Je leest het, je snapt het en je gaat door. Moeilijke teksten duwen je naar systeem 2. Dan moet je nadenken, teruglezen en puzzelen. En dat zorgt ervoor dat mensen sneller afhaken. Zeker als ze niet meteen voelen dat de tekst relevant is, willen ze er zo min mogelijk energie aan besteden. Maar als een tekst helder en makkelijk is, nemen we informatie sneller op. En dat is precies wat je als marketeer wilt bereiken.

Ga minder vermoeien en juist meer bereiken

Als ik vooruitkijk naar dit jaar, hoop ik daarom op een communicatielandschap waarin we elkaar minder vermoeien met taal. We krijgen elke dag al genoeg prikkels. Juist daarom is het belangrijk dat informatie eenvoudig en toegankelijk is. Het doel van marketing is impact maken, en die impact wordt groter als de boodschap begrijpelijk is. Minder moeilijke woorden betekent niet minder inhoud. Het betekent juist dat de inhoud beter aankomt. Dit blog is ook een leerles voor mijzelf. Ik ga hier bewuster op letten in mijn werk. Niet alleen om een betere marketeer te zijn, maar ook om het lezen voor anderen leuker en makkelijker te maken. Want duidelijke taal is geen versimpeling. Het is een kracht.