De Wet schuldregelen: keuze voor structuur boven vakmanschap?

Auter kennisbijdrage: mr. Patricia Eickmans – van der Poel

We hebben er even op moeten wachten, maar vlak voor de zomer was het dan eindelijk zo ver. Het wetvoorstel voor een nieuwe wet schuldregelen werd openbaar gemaakt. Een positieve ontwikkeling. Het voorstel brengt structuur aan in het minnelijk traject, legt reactietermijnen voor iedereen vast en zorgt voor meer uniformiteit in de uitvoering. Maar als het doel is om de kwaliteit van het schuldregelen te versterken, dan ligt het voor de hand om ook in wetgeving verder te kijken dan de processen en termijnen alleen. En op dat punt schiet dit wetsvoorstel nog tekort.

Want de wet regelt dan wel tot in detail het werkproces, maar zegt bijvoorbeeld opvallend weinig over de professional die dat hele proces opzet, begeleidt en uitvoert: de schuldregelaar. Ook maatwerkopties en een basis voor vakmanschap ontbreken. En dat is bijzonder. Het goed vastleggen van de rol van de schuldregelaar, het bieden van ruimte voor maatwerk en het verankeren van vakmanschap zouden ook onderdeel moeten zijn van deze wet.

De schuldregelaar is meer dan een procesregisseur

Wat bij het lezen van de wet meteen opvalt, is dat er wel uitgebreid in staat hoe het schuldregelingsproces moet verlopen, maar dat de persoon die dit proces uitvoert juist op de achtergrond blijft: de schuldregelaar.

Dat lijkt misschien een detail, maar dat is het niet. De schuldregelaar is immers veel meer dan een procesregisseur. Hij is de professional die tussen schuldenaar en schuldeisers opereert. Hij is onderhandelaar, begeleider, controleur, kwaliteitsbewaker en vertrouwenspersoon tegelijk. Die combinatie maakt het vak sterk, maar ook complex.

Daar komt bij dat de rol van de schuldregelaar gedurende het traject verandert. Tijdens de onderhandelingen treedt hij op als gevolmachtigde en vertegenwoordiger van de schuldenaar. Maar zodra een regeling tot stand komt verschuift zijn taak naar die van begeleider, toezichthouder en bewaker van de gemaakte afspraken in de schuldregeling. In die fase is niet langer partijdigheid, maar juist een zorgvuldige, transparante en onafhankelijke houding van belang.

Het is belangrijk dat schuldenaren begrijpen welke juridische rol hun hulpverlener op elk moment vervult. Dat draagt niet alleen bij aan de rechtszekerheid, maar ook aan het vertrouwen in het traject. En precies daarom is het ook belangrijk dat deze rol een plaats krijgt in de Wet schuldregelen.

Maar het ontbreken van een duidelijke beschrijving van de schuldregelaarsrol is niet de enige gemiste kans. Ook op een ander punt blijft het wetsvoorstel opvallend strikt: de ruimte om af te wijken van de standaardroute wanneer de situatie daarom vraagt.

Is er nog ruimte voor maatwerk?

Het wetsvoorstel zet een belangrijke stap richting een beter georganiseerd minnelijk traject. Tegelijkertijd laat het voorstel ook zien hoe verleidelijk het is om kwaliteit vooral te zoeken in vaste termijnen, procedures en verplichte stappen.

Dat streven naar uniformiteit is begrijpelijk. Het zorgt voor duidelijkheid en voorspelbaarheid voor alle betrokken partijen. Toch wordt de effectiviteit van schuldregelen niet alleen bepaald door de snelheid of de inrichting van het proces. Het is geen zuivere administratieve keten, het is bovenal mensenwerk.

Geen twee schuldsituaties zijn immers hetzelfde. Juist daarom vraagt de praktijk soms om een afwijkende aanpak. Er moet ruimte zijn voor afspraken die aansluiten bij de omstandigheden van het individuele geval. Afspraken die afwijken van de norm als dat leidt tot een betere oplossing voor de hulpvrager én voor de schuldeisers. In de huidige praktijk is die ruimte er wel. Maar in het wetsvoorstel is die ruimte verdwenen en dat is een groot gemis.

Die spanning tussen standaardisering en maatwerk laat bovendien zien hoe belangrijk de deskundigheid van de schuldregelaar is. Want zij moeten bij elk dossier weer de juiste keuze maken tussen een standaardaanpak of maatwerk. En dat vraagt om vakmanschap.

Vakmanschap is geen bijzaak

Al jaren klinkt er in de praktijk de wens om het vakmanschap van de schuldregelaar beter te borgen. Bijvoorbeeld door het vastleggen van kwaliteitseisen. Toch zie je dit thema in het wetsvoorstel opvallend genoeg niet terug.

Wie dagelijks werkt met mensen met problematische schulden weet dat het niet alleen draait om het doorlopen van een gestructureerd proces. Schuldhulpdossiers worden namelijk steeds complexer. Er spelen juridische vraagstukken, privacyvraagstukken, financiële analyses, gedragsaspecten en vaak ook maatschappelijke problematiek. De schuldregelaar moet dit allemaal samenbrengen en in goede banen leiden.

Daarom staat of valt de kwaliteit van een schuldhulpverleningstraject uiteindelijk niet alleen met de inrichting van het proces, maar vooral met de kennis, vaardigheden en professionele oordeelsvorming van degene die het uitvoert. Tegen die achtergrond is het opvallend dat het wetsvoorstel geen duidelijke basis creëert voor opleidingseisen of verdere professionalisering van schuldregelaars. Als de Wet schuldregelen werkelijk bedoeld is als kwaliteitswet, dan zou vakmanschap daarin een vanzelfsprekende plaats moeten krijgen.

Conclusie

Het wetsvoorstel voor de Wet schuldregelen is een belangrijke stap vooruit. Meer uniformiteit, duidelijke termijnen en een heldere processtructuur kunnen bijdragen aan een effectiever minnelijk traject. Maar kwaliteit ontstaat niet uitsluitend door regels, procedures en deadlines.

Een duurzame verbetering van het schuldregelen vraagt ook om aandacht voor de professional die het werk uitvoert. Dat betekent een duidelijke wettelijke positionering van de schuldregelaar, ruimte voor gemotiveerd maatwerk wanneer de situatie daarom vraagt en een stevige basis voor vakmanschap en professionalisering. Pas wanneer deze drie elementen samenkomen, ontstaat een wet die niet alleen het proces ordent, maar ook de kwaliteit van schuldregelen duurzaam versterkt.