‘Wij voelden ons klem staan en niet gehoord in ons belang’

De gemeente Breda is één van de aandeelhouders van netbeheerder Enexis. Maar dat weerhield Enexis er niet van om een gedoogplicht aan te vragen voor de Noord-Brabantse gemeente. Die gedoogplicht zou Breda moeten dwingen grond af te staan voor de aanleg van 700 nieuwe transformatorhuisjes. Enexis wilde die grond kopen, maar Breda verzette zich daar tegen. ‘Wij zagen aankomen dat je dan als gemeente in een locked-in situatie terecht kwam, en over misschien wel 20 of 25 jaar in een heel nadelige onderhandelingspositie zou komen te zitten.’

Dat zegt de Bredase energiewethouder Peter Bakker, nu de storm is gaan liggen. ‘We hebben op dit moment veel grote locaties waar ooit voedingsindustrie zat, die we ontwikkelen naar woongebieden’, legt hij uit. ‘Stel dat je de situatie erft dat je op zo’n groot blanco vel allerlei stippen hebt staan waar je als gemeente niks meer kunt. Als stad die altijd in transitie blijft, begrijp je dat er altijd een grote stedelijke ontwikkeling op het netvlies kan komen. Uiteraard wil een netbeheerder zeggenschap behouden over zijn bedrijfsmiddelen en dat die locaties niet ter discussie komen. Maar als gemeente willen wij ook regie houden over de buitenruimte. Dat zijn twee belangen die niet zomaar samengaan.’

Aan de rem

‘Wij hebben als Breda flink aan de rem getrokken en aan het begin gestaan van een werkgroep binnen het verband van de VNG’, zegt Bakker. ‘Wij kregen op een gegeven moment namelijk allerlei gedoogprocedures om de oren. Wij voelden ons klem staan en niet gehoord in ons belang. We hebben de opschaling gezocht naar de VNG omdat dit ook in andere gemeenten speelt. Een netbeheerder beschikt over een best zwaar instrument, met zo’n gedoogprocedure. Als je dat zomaar laat gebeuren, kun je als gemeente hoog of laag springen.’

De oplossing kwam afgelopen april op tafel, na gesprekken tussen netbeheerders, gemeenten en het Gemeentelijk Platform Kabels & Leidingen (GPKL). Het gaat om een zakelijk rechtovereenkomst, waarin een zogenaamd regieartikel wordt opgenomen. Hierin staat dat een gemeente in het geval van een ‘algemeen belang’ de grondpositie, waarop een transformatorhuisje staat, terug kan krijgen. Cruciaal is dat de gemeente de regie behoudt, dat vastgelegd is welke kosten de gemeente draagt en dat er een alternatieve locatie beschikbaar moet zijn.

Veertig, vijftig jaar

‘Kijk, voor ons zijn twee dingen heel belangrijk’, reageert Han Slootweg, bestuurslid van Enexis. ‘Dat is op de eerste plaats een adequate financiële compensatie. Wij werken met afschrijvingstermijnen die gereguleerd zijn. De toezichthouder zegt: jij mag over een bepaald aantal jaren afschrijven. Wat wij niet willen is dat een gemeente publiekrechtelijk die afschrijvingstermijnen kan verkorten. Wij schrijven af over veertig, vijftig jaar. Als een gemeente eenzijdig beslist dat acht of tien ook een mooie termijn is, ontstaat er een gat dat wij via de nettarieven aan onze klanten moeten doorberekenen. Want het geld moet ergens vandaan komen.’

Han Slootweg: ‘Het tweede is dat áls wij moeten verplaatsen, dat we dan altijd goed in overleg gaan over een alternatieve locatie. Want het licht moet wel blijven branden. Daar hebben wij in het regieartikel goede afspraken over kunnen maken, die wat ons betreft tegemoet komen aan het algemene belang van de gemeente en het legitieme belang van de gereguleerde netbeheerder.’

Het touw

Het conflict over de grondposities vormde een onderbreking van het gesprek tussen Enexis en de gemeente over de netverzwaring in Bredase wijken. Bovenaan op dat verzwaringsprogramma staat de noordelijke wijk Doornbos-Linie.

‘Het nemen van deze financiële, juridische hobbel hadden we nodig om te doen wat veel harder nodig is: er lagen al plannen klaar voor een buurtaanpak. Daar kunnen we nou full swing samen mee verder’, vertelt wethouder Peter Bakker. Ineens trekken de netbeheerder en het gemeentebestuur aan dezelfde kant van het touw. Samen moeten ze nu draagvlak vinden onder de inwoners van Breda.

Bestikkeren

Nu ze niet meer ‘in juristerijen en theorieën’ blijven hangen, zoals de wethouder het formuleert, kan de plaatsing van de eerste van zevenhonderd transformatorhuisjes werkelijkheid worden. Maar dan is er een volgende moeilijkheid: de bereidwilligheid van bewoners om extra transformatorhuisjes toe te laten in hun wijk. ‘Mijn raad zit op het spoor: kunnen bewoners daarin meedenken? Dan gaat het over het inhuren van architecten. Nou, ik snap dat’, vertelt wethouder Peter Bakker. ‘We gaan alleen echt niet al die trafohuisjes apart ontwerpen. Dat is veel te ingewikkeld. Maar als het kan helpen om een huisje te bestikkeren, of er struiken omheen te zetten – dan willen we daar als gemeente wel samen met de netbeheerder in bewegen.’

‘Mits bewoners de sloten en de ventilatiehouders vrijhouden, en wij ons werk kunnen doen, mogen ze het transformatorhuisje ook opschilderen’, reageert Han Slootweg. ‘Wij proberen binnen een bandbreedte altijd wel de omwonenden tegemoet te komen, en aan het draagvlak te werken. Aan de andere kant: in totaal heb je het in Nederland over meer dan 20.000 van die nieuwe transformatorstations. Als wij die alle 20.000 individueel moeten ontwerpen en laten produceren, zijn we voor het eind van deze eeuw nog niet klaar. En zal de impact op de hoogte van de nettarieven, die toch al ter discussie staan, van een hele andere orde zijn. Dus wij hebben daar als netbeheerder wel verschillende belangen af te wegen.’

BV Nederland

‘Wij bouwen die stroomnetten niet voor onszelf, omdat we geld over hebben of omdat we niks beters te doen hebben’, beklemtoont Slootweg. ‘Wij bouwen die netten zodat we de BV Nederland aan de praat houden. Als je het geheel even abstraheert, dan zijn de belangen van Enexis, de gemeente en bewoners helemaal niet tegengesteld. We trekken aan hetzelfde eind van het maatschappelijk belang van een ongestoorde, betrouwbare, kosteneffectieve energievoorziening. Dat is belangrijk om richting omwonenden en gemeenteraden voor ogen te houden.’