Wat doet het kabinet met de toekomst van Chemelot?

Er is veel geld nodig om de toekomst veilig te stellen voor het grote chemiepark Chemelot in de Limburgse gemeente Sittard-Geleen. De internationale concurrentie is nu eenmaal moordend (onder andere door de hoge Nederlandse gas- en stroomprijzen) en tegelijkertijd moet het industriepark over ruim dertig jaar klimaatneutraal zijn. Beide uitdagingen moeten het hoofd worden geboden. De hulp van de provincie Limburg en vooral het kabinet wordt cruciaal.

Die beiden hebben nu het zogenaamde ‘clusterplan’ naar buiten gebracht, dat kortgeleden is opgesteld door Chemelot en de belangrijkste industriële spelers op het park, onder coördinatie van oud-VVD-Kamerlid en huidig Chemelot-gezant Mark Verheijen. Het kabinet loopt in de bijbehorende Kamerbrief nadrukkelijk niet vooruit ‘op eventuele steun vanuit de overheden’, aldus de beslisnota. Maar minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei noteert wel dat het kabinet ‘een succes’ wil maken van het project.

De lijst

Bovenaan een lijst van twaalf ‘fundamentele’ projecten, opgesomd in het clusterplan, staat dat de overheid de grond onder Chemelot moet overnemen van het Zwitsers-Nederlandse fusiebedrijf dsm-firmenich, en een Site Ontwikkel Bedrijf (SOB) moet oprichteb. Dit zou nodig zijn voor ‘een beter vestigingsklimaat’. Eerder schreef de provincie Limburg dat het erom gaat dat de toekomstige grondeigenaar bereid is de opbrengsten van het grondeigendom te herinvesteren in de energietransitie. Dat stond in een ‘propositie’ die Limburg eerder opstelde in samenspraak met de gemeenten Sittard-Geleen en Stein, en onder andere de belangrijkste bedrijven op Chemelot: SABIC, Anqore, Fibrant en OCI. De provincie wil best grondeigendom overnemen, liet het eerder weten, ‘mits het rijk dat ook doet’. ‘In feite zou daarmee eenzelfde situatie ontstaan als bij andere sites van nationaal publiek belang, zoals de haven van Rotterdam en de luchthaven Schiphol.’

Twee miljard

In diezelfde propositie werd het rijk gevraagd om een investering van ongeveer twee miljard euro tot en met 2030. Ook moet gegarandeerd worden dat er een aftakking naar Chemelot komt van het geplande leidingentraject Delta Rhine Corridor (dat waterstof en CO2 gaat vervoeren), en dat er bijtijds een nieuw hoogspanningsstation wordt gebouwd dat de voorziene vertienvoudiging van het stroomverbruik door Chemelot mogelijk kan maken. De provincie en de gemeente Sittard-Geleen hebben hiervoor grond aangekocht in het gebied Graetheide.

De betrokken bedrijven zelf beloven 1,5 miljard euro te investeren in de genoemde ‘fundamentele projecten’, waaronder in installaties en fabrieken die de uitstoot van lachgas grootscheeps verminderen en gas uit restafval wordt gemaakt. Maar in het clusterplan vragen Chemelot en de industriële partijen ook, los van meerdere subsidieregelingen en de overname van grondeigendom, om een overheidsinvestering van 150 miljoen euro. Dat geld zou nodig zijn om ‘knelpunten’ in de financiering van verschillende van de sleutelprojecten op te lossen, waaronder in een plan voor chemische recycling van plastic.

Wederzijds

Duidelijk is dat het werkelijkheid maken van de toekomstvisie voor Chemelot een kwestie is van wederzijdse afhankelijkheid. Dit wordt geïllustreerd door het recente besluit van de provincie Limburg om vijf miljoen euro te steken in een nieuwe weg-, water- en spoorverbinding tussen de haven van Stein en het chemiepark. De provincie had daar een Europese subsidie van negen miljoen euro voor binnengehaald, op voorwaarde van co-financiering. Die co-financiering werd geleverd door 4,5 miljoen euro afkomstig van het rijk. Maar ook het rijk stelde co-financiering van een lagere overheid als eis. Dat zag de provincie aanvankelijk over het hoofd, waardoor ze onverwacht moest meebetalen. Limburg kon niet anders: zonder een eigen bedrage verviel de rijksbijdrage, en zonder de rijksbijdrage zou ook de Europese subsidie vervallen.

Uiterlijk eind dit jaar hoort de Tweede Kamer hoe het ervoor staat met de rol die het kabinet wil gaan spelen in de toekomst van Chemelot. Het besluit wordt erg belangrijk voor Limburg: bijna een derde van de Limburgse economie wordt gedragen door het chemiepark Chemelot.