De meldjungle

‘De meldjungle.’ Zo kwalificeerde een deelnemer zijn organisatie laatst tijdens een cursus die ik gaf. Geen gebrek aan regels, protocollen of loketten, integendeel. Juist de wirwar aan vertrouwenspersonen, meldpunten, klachtenprocedures en integriteitsroutes maakte dat medewerkers door de bomen het bos niet meer zagen.

Mijn gedachten slaan dan meteen op hol. Want: wie verdwaalt in een jungle, besluit misschien op een gegeven moment maar helemaal niet meer op pad te gaan? Kun je het als organisatie ook té goed willen doen? En werk je daarmee niet iets veel kwalijkers in de hand? Typ ik het woord ‘jungle’ in bij Google dan lees ik: ‘In het Nederlands taalgebruik wordt de term direct geassocieerd met een (tropisch) oerwoud of ondoordringbare wildernis. Daarnaast wordt het woord vaak overdrachtelijk gebruikt voor een chaotische, onoverzichtelijke omgeving waar het 'recht van de sterkste' geldt.’ Niet bepaald een geruststellend beeld.

Ik begin mijn cursussen over ‘integriteit op de werkvloer’ vaak met de vraag: hoe vinden we het nieuwe normaal? De aandacht voor het onderwerp maakt dat organisaties ervan doordrongen zijn dat ze de ‘basics’ op orde moeten hebben (denk aan: gedragscode, vertrouwenspersoon en (soms) een klokkenluidersregeling). Tegelijkertijd zien we, mede door de aandacht voor het onderwerp in de media, het aantal meldingen over vooral grensoverschrijdend gedrag toenemen.

Wat is daarvan het gevolg? (Potentiële) melders zien de regelingen, denken: daar moet ik zijn, en doen een melding of dienen een klacht in. In plaats van eerst het gesprek te zoeken. En ja, ik stel het expres zo scherp. Natuurlijk zijn er veel gevallen waarin dat de enige mogelijkheid is. Maar laten we eerlijk zijn: heel vaak is dat niet het geval. Beklaagden beroepen zich vervolgens op diezelfde regelingen om te stellen dat deze niet (goed) gevolgd zijn. Gevolg dáárvan is weer dat organisaties denken dat ze het nóg beter moeten gaan regelen. Nog een protocol. Nog een functionaris.

Maar ho, stop. Hiermee raken we juist verder verwijderd van waar het over zou moeten gaan. Ik las dit weekend in het Volkskrant Magazine een interview met actrice Marieke Heebink, al meer dan dertig jaar verbonden aan het Internationaal Theater Amsterdam. Ze zei: ‘In z’n algemeenheid geldt dat als iets onveilig vóélt, waar ik me echt wel iets bij kan voorstellen, het nog niet onveilig ís. Maar als iets niet lukt, of je niet zint, of rottig voelt – kortom: oncomfortabel is – lijkt het nu de oplossing om over een ‘toxische werksfeer’ te beginnen.’

Dat is toch waar het over zou moeten gaan? Door nog meer te willen regelen, komen we niet uit de vicieuze cirkel van het willen aanwijzen van een beschuldigde en het willen straffen van iemand. Zeker niet als werkgever, omdat het vaak niet zo zwart wit is. Ondertussen pretendeert ‘de markt’ daar wél oplossingen voor te hebben: perceptieonderzoeken, de nieuwe persoon van een ‘begeleider beklaagde’, workshops over sociale veiligheid, meldtools en wat al niet meer. Het resultaat? Een meldjungle. Met mensen die niet eens meer besluiten om die jungle in te stappen, maar zich omkeren en besluiten iets anders te gaan doen.

Kan dit anders? Zeker. Wees dapper. Verwijs mensen terug naar de gesprekstafel. Durf te ‘kappen’ in de jungle: wat hebben we écht nodig, en wat niet? Durven we ons af te vragen of we ons soms verschuilen achter regelingen? Zijn we bereid het ‘goede gesprek’ te faciliteren? Niet overreageren in situaties van grensoverschrijdend gedrag. Wees voorbereid op een melding of klacht. Werk met een escalatieladder. Leid mensen op. Maak integriteit een vast onderdeel van het gewone gesprek, en juist van functioneringsgesprekken. Juridiseer niet onnodig.

Integriteit is mensenwerk. Net als arbeidsrecht. Laten we dat ook vooral zo houden.