Johan Cruyff (niet de huidige technisch directeur) zei niet voor niets dat elk nadeel zijn voordeel heeft. Net als elk voordeel zijn nadeel heeft. Want generatieve AI kan namelijk reuze handig zijn. Maar er gaat ook iets verloren bij het gebruik van AI. Wat is de prijs van gratis AI?
Wat is de prijs van gratis AI?
Een digitale assistent brengt drie mogelijke nadelen mee: afhankelijkheid, middelmatigheid en niet meer kritisch kunnen denken.
Handige AI
Om maar te beginnen met het goede nieuws van AI: generatieve AI kan hartstikke handig zijn. Omdat het als contentfabriek kan fungeren, door snel en steeds betere teksten en afbeelden te maken. Omdat het als supercomputer kan fungeren: gigantische berekeningen aankan en zo werk van weken in uren kan. En door menigeen als sparringpartner gebruikt wordt. AFAS-CEO Bas van der Veldt bereidde zelfs (succesvol) zijn Buitenhof-interview voor met AI. Dus AI is een uiterst geschikte contentfabriek, supercomputer en sparringpartner, nooit ziek of saggerijnig en vaak iets te slijmerig.
Snelle groeiers in het bedrijfsleven omarmen vaker AI, meldt het Financieel Dagblad (FD). De krant bevroeg 800 deelnemers aan de FD Gazellen. Het grootste deel (62%) geeft aan dat AI onderdeel is van het primaire bedrijfsproces. Bijna de helft (47%) vindt de technologie al betrouwbaar genoeg om te gebruiken, een verbetering ten opzichte van vorig jaar (39%). Volgens twee derde van de ondervraagde ondernemers leidt AI op de korte termijn tot nieuwe producten of diensten. En ook niet voor niets gebruiken overheden veel meer generatieve AI-toepassingen dan vorig jaar.
Maar ja, elk voordeel heb z’n nadeel. Wat zijn de mogelijke nadelen van AI? Wat kost een gratis digitale assistent? Ik zie drie belangrijke problemen: gebruikers die afhankelijk worden van AI, die middelmatig worden en niet meer kritisch kunnen denken.
Afhankelijkheid
Ik had een poos geleden een afspraak in het ziekenhuis. De jonge arts die me hielp had ChatGPT openstaan en schaamde zich daar niet voor. Het is grappig en pijnlijk als een ziekenhuisbezoek doet denken aan een meme:
© Substack
Klik om te vergroten
AI-gebruik door artsen roept tal van vragen op. Wil je geopereerd worden door een arts die z’n hele opleiding heeft ge-AI-d? Of prefereer je toch een professional met aanwezige en parate kennis? Waarom moet er nog een arts betrokken zijn, als de arts vertrouwt op een AI-chatbot? Waarom zit er niet een boekhouder? Een bouwvakker? Een dichter? Een clown? Een clown is trouwens onwaarschijnlijk, want medische slechtnieuwsgesprekken met een clown zijn erg ongeloofwaardig.
Alle bovenstaande vragen gelden niet alleen voor artsen, maar evengoed voor professionals bij de overheid of het bedrijfsleven. Wil je over tien jaar een junior-collega die vanaf de middelbare school alles heeft ge-AI-d, geweldig kan prompten maar de kennis mist om het antwoord van AI-chatbots op waarde te schatten? Er zijn Kamervragen gesteld, omdat de inzet van AI zorgt voor verlies van vaardigheden van artsen. Het roept de vraag op: waar eindigt AI-enthousiasme en begint afhankelijkheid?
Ter illustratie: Kim Kardashian haalde haar rechtenexamen niet en gaf ChatGPT de schuld, omdat ze de chatbot gebruikt voor juridisch advies. Had niemand haar kunnen vertellen om kennis op te doen in plaats van te prompten?
Middelmatigheid
AI is goed in het maken van code en laat ict’ers sneller werken. Maar het is de vraag of programmeurs nog wel boven de middelmatigheid uitsteken als ze AI gebruiken. Misschien is de vuistregel wel dat AI-gebruikers snel op een bepaald basisniveau komen, maar dat het expertniveau en het fingerspitzengefühl nog steeds alleen bereikt worden door ervaring op te doen.
Dat is ook wat Luciano Nooijen beschrijft, een softwareontwikkelaar die besloot om zijn gebruik van GitHub Copilot te matigen, terwijl hij verbluft was over hoe ‘magisch’ goed de tool programmeerfouten vond. Hoe langer hij leunde op AI, hoe meer vaardigheden, professioneel zelfvertrouwen en werkplezier hij verloor. ‘Het leek een stuk logischer om het maken van keuzes uit te besteden aan AI. Doordat ik de makkelijke delen van het werk niet meer beoefende, was ik ook minder goed in de lastigere delen van het werk.’
Stel je de arbeidsmarkt voor vol middelmatige en onzekere professionals. Is dat ons voorland? Dat zou zonde zijn.
Minder goed in kritisch denken
Het risico bestaat dat gebruikers niet meer kritisch kunnen denken als ze gewend zijn geraakt aan AI. Het zou namelijk niet de eerste keer zijn dat we afhankelijk worden van technologie en vaardigheden verliezen. Neem bijvoorbeeld navigatiesoftware. Ons gevoel voor richting gaat achteruit elke keer dat we gps-systemen gebruiken. Net zoals spelling en grammaticaregels verleerd raken, dankzij die handige autocorrectie-functie, zoals bij WhatsApp en Word.
Bij AI is de kans groot dat we zelf niet meer teksten gaan schrijven. Geen probleem, zegt de tech-optimist, want over vijf jaar sturen we een voicememo naar gemeentes en wordt alles digitaal. Zonde, zegt de tech-realist, want schrijven helpt om te reflecteren op je gedachten. Schrijven is een oefening in kritisch denken. En dat is nou een vaardigheid die niet geautomatiseerd kan worden.
Dat schrijven waardevol is, vindt verrassend genoeg ook Sam Altman, CEO van ChatGPT-producent OpenAI. Schrijven helpt je denken verhelderen, je ideeën verruimen en tilt je leven, zowel persoonlijk als professioneel, naar een hoger niveau, aldus Altman. Als je mij niet gelooft, geloof je dan de hedendaagse Messias van AI?
Kortom, we worden afhankelijk van AI, middelmatig en kunnen niet meer kritisch denken als we niet oppassen. Is dat alles? Helaas niet. Een recent onderzoek van Massachusetts Institute of Technology (MIT) heeft een schokkende uitkomst: mensen die ChatGPT gebruiken vertonen veel minder hersenactiviteit. Met andere woorden: dankzij AI komen we terecht in een tijdperk van slimme technologie en domme gebruikers. Dat maakt de prijs van gratis AI best flink.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.