Door de (technische) keuzes van de Belastingdienst in het verleden is er op korte termijn geen alternatief voor de overgang naar Microsoft 365, afgezien van blijven in de huidige werkomgeving. Dat schrijven demissionair staatssecretaris van Financiën Heijnen (BBB) en demissionair staatssecretaris van Digitalisering Van Marum (BBB) in antwoord op Kamervragen.
Heijnen: ‘Geen Europees alternatief voor M365’
Uit een verkenning van de Belastingdienst uit 2025 blijkt dat er geen volledig geïntegreerd Europees alternatief is voor M365.
Jarenlang traject
In 2021 begon de Belastingdienst met een traject om de verouderde werkplekken te vervangen en moderniseren. Concreet krijgen alle medewerkers nieuwe laptops die zijn ingericht op het gebruik van Microsoft 365 (M365). Zo’n uitrol neemt een aantal jaren in beslag. In 2025 is een verkenning gedaan of er tegenwoordig Europese alternatieven zijn voor de Amerikaanse kantoorsoftware. Het blijkt ‘dat er op dit moment nog geen volledig geïntegreerd Europees alternatief is voor M365’, aldus de brief. Mocht dat er in de toekomst komen, dan zal de implementatie, afhankelijk van de te configureren oplossing, ‘enkele jaren’ in beslag nemen.
De Kamervragen zijn afkomstig van de Kamerleden Kathmann (GroenLinks-PvdA), El Boujdaini (D66) en Dassen (Volt). Ze wilden onder meer weten of de overstap van de Belastingdienst naar M365 wel voldoet aan het rijksbrede cloudbeleid uit 2022 en het cloudbeleid van het Ministerie van Financiën. Dat blijkt het geval. De Belastingdienst heeft een cloudtoets gedaan, een risicoanalyse en exitstrategie en een DPIA opgesteld en voor de definitieve besluitvorming is afstemming gezocht met de CIO Rijk.
Mijn Bureau
De Kamerleden vroegen of er een schaalbare pilot met Mijn Bureau mogelijk is binnen de Belastingdienst, om een soeverein alternatief voor Microsoft op de werkvloer uit te proberen. Volgens Heijnen is een grootschalige implementatie van Mijn Bureau op dit moment niet realistisch en uitvoerbaar. ‘Een pilot van dit initiatief kan alleen plaatsvinden als het een voldoende hoog volwassenheidsniveau heeft bereikt en moet tegen die tijd gecontroleerd en zorgvuldig plaatsvinden.’
Als de oplossing volwassen genoeg is, kan de Belastingdienst aansluiten op een rijkbrede pilot van Mijn Bureau, voegt hij eraan toe. In algemene zin vindt hij wel dat er meer departementen en uitvoerders Mijn Bureau moeten afnemen, al ligt dat volgens hem bij een uitvoeringsorganisatie gecompliceerder dan bij een beleidsdepartement. In samenwerking met CIO Rijk onderzoekt de Belastingdienst verder de ervaringen van andere Europese partijen die een overstap voorbereiden of dit al hebben gedaan.
Afhankelijk van de VS
Heijnen bevestigt nogmaals dat de overstap naar M365 een vergroting van de afhankelijkheid van de Verenigde Staten met zich meebrengt en dat dit niet zonder risico is. ‘Ik ben niet naïef over de mogelijkheid dat de informatie waarover de Belastingdienst beschikt interessant kan zijn voor de Amerikaanse overheid.’
Ik ben niet naïef over de mogelijkheid dat de informatie waarover de Belastingdienst beschikt interessant kan zijn voor de Amerikaanse overheid.
Uit de Kamerbrief
Statelijke druk
Zo zou Microsoft in een extreem geval onder statelijke druk worden gedwongen om te stoppen met leveren van diensten. Weinig geruststellend voegt Heijnen daaraan toe: ‘Dit is in de recente geschiedenis alleen onder specifieke sanctiewetgeving gebeurd. Daarbij wil ik wel opmerken dat dit, tot op zekere hoogte, ook geldt voor on-premises oplossingen. Want ook daar is sprake van afhankelijkheid van Amerikaanse techleveranciers.’
Een aantal vragen over de toekomst laat de staatssecretaris onbeantwoord: ‘Ik acht het passend de beantwoording van vragen die toezien op toekomstige keuzes aan mijn opvolger te laten.’
Reacties: 3
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.
Nogal wiedes als je bekijkt dat Microsoft volledig is ingericht om bedrijven en instanties compleet afhankelijk te maken van hun omgevingen, lock-in. Er is geen Europese aanbieder die daar aan kan tippen met een volledig pakket, goh.
Het is de vraag of je dat als organisatie überhaupt ook nodig bent.
Als eerste taak onder een nieuwe staatssecretaris dient de gehele digitale werkomgeving (inclusief cloud) bij het Rijk grondig te worden beoordeeld op
de in 2026 hoogst mogelijke noodzakelijke uniformiteit en onhankelijkheid.
1- (technische) keuzes van de Belastingdienst in het verleden
2- op korte termijn geen alternatief voor de overgang naar Microsoft 365
3- afgezien van blijven in de huidige werkomgeving ('0-optie')
4- de overstap naar M365 leidt tot een vergroting van de afhankelijkheid van de Verenigde Staten en is niet zonder risico
5- tel daarbij op de honderden Lokaal Ontwikkelde Applicaties (LOA’s) die de Belastingdienst zelf heeft ontwikkeld en gebruikt, die vast afhankelijk zijn van Microsoft
6- tel daarbij op dat Microsoft onder statelijke druk kan worden gedwongen om te stoppen met leveren van diensten, en dat dit is reeds gebeurd met het Europees Strafhof
7- ook voor on-premises oplossingen is sprake van afhankelijkheid van Amerikaanse techleveranciers
8- overige vragen over de toekomst laat de staatssecretaris aan diens opvolger
....................
Kortom, een totale FUBAR.
De huidige demissionaire staatssecretaris kan zijn handen er van af trekken.
De daders liggen niet op het kerkhof maar zijn reeds vertrokken onder gebruikmaking van de eerdere over-riante afvloeiingsregeling van de Fiscus.
Dus voor de komende staatssecretaris is de keuze simpel.
De Microsoft-strop verder aantrekken. Of de 0-optie kiezen en vol inzetten op totale vernieuwing van het volledige IT-landschap.
Als hij/zij slim is zet deze in op het laatste. Hetgeen de Bd uiteraard furieus zal betwisten.