Overslaan en naar de inhoud gaan

Straks krijgen gemeenten geen boze burgers aan de balie, maar boze AI-agents

Wat betekent het als de burger nauwelijks begrijpt welke strategie zijn AI-agent heeft uitgestippeld?

ai
- Shutterstock

In de Verenigde Staten heeft ondernemer Joe Thomas zichzelf gedegradeerd tot het hulpje van zijn eigen AI-agent. Die bepaalt zijn juridische strategie, deelt opdrachten uit en vertelt hem wie hij moet benaderen. Thomas gehoorzaamt. Zijn belangrijkste taak is inmiddels het dragen van een telefoon waarop zijn AI-agent BabyMia woont.

Thomas verloor de toegang tot zijn Facebookpagina’s nadat hij BabyMia toegang had gegeven. Ze bedacht vervolgens een plan om Meta aan te pakken: tientallen journalisten benaderen, politici inschakelen, toezichthouders aanschrijven en een rechtszaak beginnen. En zo geschiedde. Wanneer een journalist van het Amerikaanse 404 Media Thomas interviewt, neemt de meeluisterende BabyMia geregeld het gesprek over. En ook in de rechtszaal is ze van de partij, door Thomas meegedragen op zijn telefoon. De ondernemer lijkt inmiddels weinig meer dan een menselijke transporteur die zijn AI-agent naar de rechtbank brengt en netjes uitvoert wat hem wordt opgedragen. Een mens-agent dus.

Het klinkt wat absurd, maar voor gemeenten zou dit weleens een voorproefje kunnen zijn van de komende jaren. Burgers gebruiken nu al volop AIom klachten en bezwaren te schrijven, zo werd in oktober na een rondgang bij Groningse gemeenten, ziekenhuizen en ov-bedrijven duidelijk. Ze ontvingen steeds vaker AI-geschreven bezwaarschriften. Die werden ook nog eens langer, ingewikkelder en ze bevatten soms verzonnen jurisprudentie. Ambtenaren mogen vervolgens uitzoeken welke argumenten houtsnijden en welke uit een digitale duim zijn gezogen.

Bij de Groningse bezwaarschriften lijkt de burger doorgaans nog zelf het initiatief te hebben. Bij Thomas zijn de rollen omgedraaid. De AI bedenkt de strategie, de mens voert haar uit. Stel je een inwoner voor die zijn AI-agent toegang geeft tot zijn gemeentelijke correspondentie. De agent leest een aanslag gemeentelijke belastingen en ontdekt een mogelijke fout. Bezwaar maken dus, luidt het advies.

De burger doet dat vervolgens braaf. Het bezwaar wordt afgewezen, maar de agent ziet alweer nieuwe mogelijkheden: een klacht indienen, een Woo-verzoek uitzetten over de interne besluitvorming, een brief aan de lokale politiek en intussen nog wat lokale journalisten tippen. De inwoner was in eerste instantie niet eens boos. Maar nu zijn digitale assistent heeft uitgelegd hoe schandalig hij is behandeld wel.

Een AI-agent raakt niet uitgeput

Voor gemeenten kan dat wel eens vermoeiend worden. Een AI-agent heeft immers geen last van tijdgebrek. Hij raakt nooit uitgeput van een slepende bezwaarprocedure en vraagt zich ook niet af of al het gedoe de paar tientjes extra wel waard is. En iedere afwijzing biedt weer nieuwe aanknopingspunten. Hooguit als er ergens onderweg een handtekening nodig is wordt de menselijke assistent nog ingeschakeld.

Gemeenten gaan over het algemeen graag het gesprek met een boze burger aan. Een ambtenaar kan uitleg geven en verhoudingen proberen te herstellen. Maar probeer als ambtenaar maar eens een conflict op te lossen als de inwoner tijdens ieder gesprek zijn AI-agent laat meeluisteren die in een seconde vijf nieuwe redenen bedenkt waarom de gemeente toch echt fout zit. Voor je het weet zit je niet meer met een boze burger aan tafel, maar met een boze AI-agent.

Het belangrijkste overheidsnieuws van de dag

Schrijf je in voor de Binnenlands Bestuur nieuwsbrief

Nieuw onrecht zoeken om aan te vechten

En natuurlijk kan AI ook een zegen zijn voor burgers die verdwalen in gemeentelijke procedures. De overheid heeft een leger aan juristen met jarenlange ervaring met ingewikkelde regelgeving. De gemiddelde inwoner moet het vaak zelf uitzoeken. Een AI-agent kan die ongelijkheid verkleinen. Maar er is nogal een verschil tussen een digitale assistent die iemand helpt zijn recht te halen en eentje die voortdurend op zoek gaat naar nieuw onrecht om aan te vechten.

Het ironische is dat gemeenten zelf volop experimenteren met AI om ambtenaren werk uit handen te nemen. AI-agents zullen hard nodig om alle bezwaarschriften te verwerken. En zo schrijft de ene agent een bezwaar, terwijl de andere hem beoordeelt. Waarna de eerste weer genoeg aanknopingspunten ziet voor een volgende procedure.

Formeel blijft de burger natuurlijk verantwoordelijk voor zijn juridische handelingen. Maar wat betekent die verantwoordelijkheid nog als hij nauwelijks begrijpt welke strategie zijn AI-agent heeft uitgestippeld? Of wanneer hij zich door die agent laat overtuigen van onrecht dat hij in eerste instantie zelf nooit heeft ervaren? De volgende boze burger aan het gemeenteloket is misschien helemaal niet boos. Zijn AI-agent heeft alleen besloten dat hij dat zou moeten zijn.

Plaats als eerste een reactie

U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.

Melden als ongepast

Door u gemelde berichten worden door ons verwijderd indien ze niet voldoen aan onze gebruiksvoorwaarden.

Schrijvers van gemelde berichten zien niet wie de melding heeft gedaan.

Bevestig jouw e-mailadres

We hebben de bevestigingsmail naar %email% gestuurd.

Geen bevestigingsmail ontvangen? Controleer je spam folder. Niet in de spam, klik dan hier om een account aan te maken.

Er is iets mis gegaan

Helaas konden we op dit moment geen account voor je aanmaken. Probeer het later nog eens.

Maak een gratis account aan en geniet van alle voordelen:

Heeft u al een account? Log in

Maak een gratis account aan en geniet van alle voordelen:

Heeft u al een account? Log in