Risicoleiderschap

Risico’s. Ze zijn actueel en controversieel. Actueel vanwege de dynamiek en complexiteit, die binnen en buiten gemeenten continu speelt. Risico’s zijn ook controversieel: bewust of onbewust roepen ze negatieve gedachten of zelfs angst op, bij bestuurders, bij ambtenaren, bij burgers. Wat kan leiderschap betekenen voor het maatschappelijk verantwoord omgaan met risico’s? Ofwel, wat ontstaat er uit de spannende combinatie van risico en leiderschap in publieke organisaties: risicoleiderschap? Een verkenning, in tien voor de hand liggende vragen met compacte antwoorden.

1. Wat is een risicoleider?
Kort gezegd: een risicoleider is iemand die doelgericht omgaat met onzekerheid. Iets uitgebreider: Een risicoleider is een formele of informele leider, die doelgericht en realistisch durft om te gaan met onzekerheden, de daaruit voortkomende relevante risico’s én kansen of mogelijkheden.

2. Wat is het verschil met een ‘gewone’ leider?
Een risicoleider gaat expliciet en gestructureerd om met onzekerheden, risico’s en kansen, terwijl een ‘gewone’ leider dit veelal impliciet en ongestructureerd doet. Daarbij hoeft een risicoleider helemaal geen formele leidinggevende te zijn.

3. Wat is het verschil met een risicomanager?
Een risicomanager is een formele functie, evenals soortgelijke functies als risicoadviseur of (chief) risk officer. Mensen met dergelijke functies houden zich volledig bezig met het managen van of adviseren over risico’s. Een risicoleider is een formele of informele rol, binnen welke functie dan ook. Een risicoleider gaat zelf, binnen zijn of haar dagelijkse werkzaamheden expliciet en gestructureerd om met onzekerheden, risico’s en kansen, én helpt anderen daarmee.

4. Wat maakt iemand tot een risicoleider?
De wil en moed om tijdens de dagelijkse werkzaamheden zelf risicoleiderschap te tonen en dat bij anderen te ontwikkelen.

5. Is risicoleiderschap gebonden aan een functie of positie in organisaties?
Nee, in het geheel niet. Iedereen in een publieke organisatie kan risicoleiderschap tonen. Zie ook het antwoord op vraag 8.

6. Is risicoleiderschap aangeboren of te ontwikkelen en hoe dan?
De ene persoon zal van nature meer talent hebben voor risicoleiderschap dan de andere persoon, net als voor pianospelen. Toch kan iedereen een zekere mate van risicoleiderschap ontwikkelen, door zich een aantal risicoleiderschapsvaardigheden eigen te maken. Dit is een kwestie van willen, doen en reflecteren op de effecten.

7. Is de risicoleider een klokkenluider?
Nee. Door tijdig risicoleiderschap te tonen zou klokkenluiden juist helemaal niet meer nodig hoeven zijn. Misstanden en hun risico’s worden door risicoleider(s) tijdig bespreekbaar gemaakt, op basis waarvan dergelijke situaties worden aangepakt, voordat ze escaleren.

8. Kan iedereen risicoleiderschap tonen?
Ja. Risicoleiderschap heeft betrekking op omgaan met onzekerheden, risico’s én kansen in het dagelijkse werk, om zo op een maatschappelijk verantwoorde en uitlegbare manier doelen te realiseren. Dit is op (vrijwel) iedereen in een publieke organisatie van toepassing. Verder staat risicoleiderschap los van formeel leiderschap.

9. Welke motivatie vraagt risicoleiderschap?
Risicoleiderschap vraagt om het daadwerkelijk willen realiseren van doelen, in de meest brede zin van het woord, in een dynamische en politiek-bestuurlijk vaak complexe omgeving. In een dergelijke omgeving is onzekerheid de enige zekerheid en heerst ambiguïteit of dubbelzinnigheid. Als je deze realiteit herkent en erkent en daarnaar durft te handelen, dan ben je hoogstwaarschijnlijk gemotiveerd om risicoleiderschap te tonen.

10. Wat levert risicoleiderschap op en voor wie?
Het tonen van risicoleiderschap levert jou zelf, jouw organisatie en jouw gemeente de zekerheid al het redelijke te doen, om met elkaar afgesproken doelen zo goed mogelijk te realiseren, ondanks de vaak onvermijdelijke onzekerheden die onderweg opdoemen. Deze oogst is voor jou als risicoleider en voor iedereen in jouw omgeving.

Samenvattend

Risicoleiderschap is een eigentijds alternatief voor het gangbare, vaak instrumentele risicomanagement. Dit is niet alleen waardevol voor bijvoorbeeld risicomanagers, concern controllers en financieel adviseurs, maar juist voor iederéén in de organisatie. Voor iedereen, die ondanks onzekerheden mooie resultaten wil halen. Voor iedereen, die ook de vele kansen vanuit onzekerheid wil benutten. Risicoleiderschap is hiermee waardevol voor alle risicomanagers én alle niet-risicomanagers, voor formele én informele leiders, voor bestuurders, managers én vakinhoudelijke professionals. Ofwel, voor iederéén in publieke organisaties: iedereen risicoleider!

Dr. ir. Martin van Staveren MBA schrijft, spreekt, doceert, adviseert over omgaan met risico’s én kansen binnen organisaties. Hij is kerndocent binnen de masteropleidingen Risicomanagement en Publiek Management van de Universiteit Twente en geeft daarin masterclasses over risicoleiderschap.