De participatieprofessional als verbinder tussen de leef- en systeemwereld

Inwoners weten als geen ander wat er speelt in hun omgeving en wat voor hen belangrijk is. Juist daarom vindt Lotte van Tilburg inwonersparticipatie zo interessant: hoe zorg je ervoor dat die kennis en ervaringen niet alleen worden opgehaald, maar ook daadwerkelijk een plek krijgen in gemeentelijke plannen en uitvoering? 

Mijn naam is Lotte en via het Talentprogramma van Geerts & Partners werk ik momenteel als gedetacheerde bij verschillende gemeenten. In mijn werk zie ik hoe belangrijk het is om de leefwereld van inwoners te verbinden met de manier waarop een gemeente werkt en keuzes maakt. Tijdens het opstellen van een wijkagenda heb ik dat zelf ervaren. Hoe zorg je ervoor dat inwoners zich niet alleen gehoord voelen, maar ook begrijpen wat er met hun inbreng gebeurt? In dit blog deel ik mijn ervaringen en mijn visie op de rol van de participatieprofessional als verbinder tussen inwoners en gemeente. 

Waarom stopt inwonersparticipatie niet bij het ophalen van ideeën? 

Inwonersparticipatie wordt vaak bekeken vanuit het perspectief van de inwoner. Hoe zorgen we ervoor dat inwoners de mogelijkheid hebben om mee te doen aan een participatietraject, ook als zij niet vanzelfsprekend de tijd, kennis of vaardigheden hebben om aan tafel te schuiven?  

Maar inwonersparticipatie houdt niet op zodra inwoners hun inbreng hebben geleverd. Dan begint voor de gemeente juist de volgende opgave: wat doen we met die inbreng? En hoe zorgen we ervoor dat inwoners begrijpen welke keuzes worden gemaakt en waarom?  

Juist daar vraagt het wat van de participatieprofessional. De leefwereld laat zien wat inwoners dagelijks ervaren. De systeemwereld laat zien welke beleidsmatige, juridische, financiële en organisatorische afwegingen daarbij een rol spelen. Goede participatie brengt die twee werelden bij elkaar.  

Hoe verbindt een participatieprofessional de leefwereld en systeemwereld? 

Bij het opstellen van een wijkagenda kunnen bijvoorbeeld verschillende werkelijkheden bestaan: 

• De inwoner wil weten: “Wat betekent dit voor mijn straat?”  
• De ambtenaar denkt: “Hoe past dit binnen het beleid en proces?”  

Deze werkelijkheden zijn beide legitiem, maar sluiten niet direct op elkaar aan. Juist daar ligt voor mij de meerwaarde van de participatieprofessional: niet alleen de stem van inwoners naar binnen brengen, maar ook de wereld van de gemeente begrijpelijk maken voor inwoners. 

Inwonersparticipatie in de praktijk: mijn ervaring met een wijkagenda 

Deze verbinding van leefwereld en systeemwereld kwam voor mij mooi samen in het opstellen van een wijkagenda. De wijkagenda had in eerste instantie een duidelijke sociale insteek: hoe kunnen buurtbewoners meer naar elkaar omkijken en elkaar beter vinden wanneer zij hulp nodig hebben? Maar tijdens de eerste bewonersavond ging het gesprek al snel over iets anders: scheve stoeptegels, hoog onkruid en andere fysieke knelpunten in de wijk. 

Niet waar we voor kwamen, maar wel heel begrijpelijk. Voor inwoners zijn sociale en fysieke vraagstukken namelijk niet netjes gescheiden in verschillende gemeentelijke beleidsvelden. Zij wonen gewoon in hun wijk. 

In plaats van de signalen af te doen als ‘een ander onderwerp’ of ze door te verwijzen naar een andere afdeling, besloten we ze onderdeel te maken van het gesprek. Niet om alle problemen op te lossen, maar om inzicht te geven in wat de gemeente wel en niet kan doen. Zij gaven op een wijkschouw alle punten aan die volgens hen beter of anders kunnen. Dit legden wij voor aan de vakspecialisten van de gemeente. Zij gingen daarna nogmaals met inwoners de wijk door om toe te lichten waarom dingen wel of niet kunnen. En om aan te wijzen met welke punten ze direct aan de slag gaan. 

Wanneer is inwonersparticipatie echt succesvol? 

Een van de buurtbewoners vatte mooi samen wat we hiermee hadden bereikt: “Ik vind het nog steeds jammer dat veel niet opgelost kan worden, maar ik begrijp nu wel beter hoe dat komt”.  

Voor mij zit daar de kern van goede participatie. Het doel is niet om met iedere wens aan de slag te gaan. Het doel is wel om inwoners serieus te nemen, inzicht te geven in afwegingen en duidelijk te maken wat er met hun inbreng gebeurt. Participatie is daarmee voor mij meer dan inwoners een stem geven. Het is het verbinden van verschillende perspectieven en werelden. De inwoner weet wat er speelt in de wijk. De ambtenaar weet welke mogelijkheden en beperkingen er zijn.  

De participatieprofessional beweegt zich tussen die werelden. Niet om verschillen weg te nemen, maar om ze begrijpelijk en bespreekbaar te maken. Want juist wanneer inwoners en gemeente elkaar beter begrijpen, ontstaat ruimte voor een gesprek dat verder gaat dan alleen de vraag: ‘Kan het wel of niet?’.