Verplicht rijksambtenaren decentraal te werken

Sinds het aantreden van het kabinet-Jetten is de toon richting de decentrale besturen verbeterd. Nu de samenwerking nog. Rijksambtenaren met decentrale ervaring kunnen daarbij helpen.

Weinig politici maken het gelukkig zo bont als Geert Wilders die meerdere keren zijn achterban opriep besluiten van gemeenten naast zich neer te leggen. Een gebrek aan respect vanuit de landelijke overheid uit zich echter ook in slechte kabinetsbesluiten en een afnemend gebrek aan financiële middelen. In de kabinetsformatie van 2024 waren het nota bene de hoogste ambtenaren van de ministeries die de landelijke politici moesten wijzen op het belang van een gelijkwaardige omgang met de medeoverheden.

Binnen de ambtelijke organisatie is veel verschil in het inlevingsvermogen voor het werk van de decentrale overheden. Op het ministerie van BZK zie ik ambtenaren die met inzet werken aan het vergroten van de weerbaarheid en veerkracht van de lokale democratie. Bij andere ministeries is het beeld meer divers. Het wederom toenemend aantal specifieke uitkeringen vanuit ministeries, 185 in 2024, is mogelijk een indicatie dat de decentrale besturen door sommigen toch vooral worden gezien als uitvoeringsinstanties die moeten worden voorgeschreven hoe en wat ze precies moeten doen.

Meer inzicht en kennis van het werk van verschillende overheden levert veel op voor de gezamenlijke uitdagingen van de overheid als geheel. Stel je eens voor dat ambtenaren die bij Justitie en Veiligheid werken weten hoe druk en onvoorspelbaar het werk als lokale OOV-ambtenaar is? Of dat ambtenaren van Rijkswaterstaat weten hoe de waterschappen over de ongeveer 240.000 kilometer aan waterlopen denken en besluiten?

Zou het niet enorm veel kennis en begrip opleveren als (rijks)ambtenaren op zijn minst een deel van hun carrière bij gemeente, provincie, regio of waterschap hebben gewerkt? Het zou mijns inziens verstandig zijn als overheden hun ambtenaren meer stimuleren en ondersteunen om tegelijkertijd bij meerdere overheden te werken. Bijvoorbeeld enkele dagen per week bij een andere overheid of een deel van het jaar bij de ene en het andere deel bij een andere.

Vrijwel alle grote opgaven van vandaag, denk aan wonen, klimaat en een weerbare en veilige samenleving, vereisen gezamenlijke inspanning van meerdere overheden. Het oplossingsvermogen van de Nederlandse publieke sector zou enorm toenemen als hun ambtenaren bij meerdere van die overheden ervaring opdoen. Tegelijkertijd zou daarmee het begrip voor het werk en de mogelijke belemmeringen van de verschillende overheden toenemen. Het is daarom eigenlijk vreemd dat er niet veel harder wordt gewerkt om dergelijke uitwisseling en detachering mogelijk te maken. Een uitdaging voor het kabinet-Jetten lijkt me. En mocht het niet lukken daar afspraken over te maken, dan lijkt het me belangrijk genoeg dergelijke uitwisseling te verplichten.