Van alle camera’s in de publieke ruimte is hooguit zes procent van de overheid. Gemeenten bemoeien zich vrijwel niet met camera’s die niet van henzelf zijn. Toch zijn er best redenen om dat wel te doen.
Van alle kanten bekeken
Bijna 6 procent van de camera's in de publieke ruimte is van de overheid. Gemeenten bemoeien zich vrijwel niet met de andere camera’s.
Miljoenen camera’s filmen de openbare weg
Niemand loopt nog onbespied door het centrum van een middelgrote stad. Op straat hangen niet alleen gemeentelijke camera’s, ook horeca-uitbaters, winkeliers en projectontwikkelaars zetten camera’s in om hun eigendommen te beschermen, om nog maar te zwijgen van het snel stijgende aantal slimme deurbellen van particulieren. Houdt er nog iemand overzicht over al die camera’s? En waar gaan al die data eigenlijk naar toe? Gemeenten weten behoorlijk goed wat ze zelf aan camera’s hebben en met welk doel ze worden ingezet, blijkt uit onderzoek van Binnenlands Bestuur en Nieuwsuur. Maar daar houdt de verantwoordelijkheid wat hen betreft ook op.
Gemeentecamera’s nemen maar een klein deel in van alle camera’s in de publieke ruimte. De politiedatabase Camera in Beeld, waar inwoners en bedrijven vrijwillig hun beveiligingscamera kunnen aanmelden voor het oplossen voor misdrijven, geeft een indicatie van de verhoudingen.
Volgens recente cijfers van de politie, opgevraagd op 18 maart 2026, is 66 procent van de aangemelde camera’s van bedrijven en 28 procent van particulieren. Iets meer dan 6 procent is van de overheid. Het werkelijke aantal camera’s dat de openbare weg filmt, is veel groter, want lang niet iedereen meldt zijn camera aan bij Camera in Beeld. Ook niet alle gemeenten doen mee aan dit register en niet alle mobiele camera’s staan geregistreerd omdat ze regelmatig van plek wisselen, laat de politie weten.
Cameratoezicht-expert Sander Flight schat het werkelijke aantal camera’s dat de openbare weg filmt op 2 à 3 miljoen en het aandeel van de overheid op 1 procent. Volgens onderzoeksbureau Multiscope hangen er alleen al 1,6 miljoen deurbelcamera’s in Nederland. ‘Je kunt natuurlijk discussies voeren over welke camera’s je meetelt,’ zegt Flight. ‘Zo heeft elke Tesla 6 camera’s. Als er iets gebeurt in de buurt, belt de politie meteen met Tesla-eigenaren om te vragen of ze hun camera’s misschien aan hadden staan. En er zijn 16 miljoen smartphones die ook veel filmen.’
Sensorenregister
Burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom krijgt veel vragen over dit onderwerp. ‘Op individueel niveau maken veel mensen, bedrijven en organisaties de keuze om camera’s te installeren voor hun veiligheid,’ zegt Lotte Houwing van Bits of Freedom. ‘Op collectief niveau leidt dat tot een situatie waarin het aantal camera’s toeneemt tot vrij extreme mate en dat vinden mensen onprettig. Je zou denken dat een gemeente, die gaat over de openbare ruimte, zoiets moet reguleren.’
Binnenlands Bestuur en Nieuwsuur vroegen grote en middelgrote gemeenten naar hun omgang met camera’s in de publieke ruimte. Dertig gemeenten deden mee aan het onderzoek.
Slechts één gemeente met beleid voor particuliere camera’s die de openbare ruimte filmen
Op de vraag of de gemeente inzicht heeft in het aantal particuliere camera’s in de openbare ruimte, bijvoorbeeld van winkels, horeca of inwoners, antwoorden bijna alle respondenten ontkennend. Slechts één gemeente zegt beleid of richtlijnen te hanteren voor particuliere camera’s die de openbare ruimte filmen. Dat is Amsterdam, die in 2021 de verordening meldingsplicht sensoren heeft ingesteld. Sensoren die met een professioneel doel in de openbare ruimte zijn geïnstalleerd en geschikt zijn om data te verzamelen, moeten worden opgenomen in het sensorenregister. Dat kunnen camera’s zijn, maar ook wifitellers, druktemeters, geluidsmeters et cetera. Sensoren van particulieren hoeven dus niet te worden aangemeld.
De verordening wordt nauwelijks nageleefd: afgaand op de online kaart is stadsdeel Amsterdam Nieuw-West bijvoorbeeld bijna sensorvrij. Uit een evaluatie van het sensorenregister uit september 2024 blijkt dat de meldingsplicht niet gehandhaafd te worden. ‘Als je een terras neerzet op de stoep voor je kroeg, heb je binnen een uur een handhaver op bezoek,’ reageert Flight. ‘Maar als je een sensor ophangt, kun je jarenlang de straat filmen zonder dat er iemand komt handhaven.’
De verordening is lastig te handhaven voor Amsterdam, ook omdat er landelijk geen meldplicht geldt. In het kader van de interbestuurlijke datastrategie (IBDS) vindt er momenteel een onderzoek plaats naar de haalbaarheid van zo’n meldplicht. Een woordvoerder van wethouder Scholtes (ict en Digitale Stad, D66) zegt dat de gemeente de uitkomst van dat onderzoek afwacht. De focus ligt voor nu op het in kaart brengen van alle gemeentelijke sensoren. Die zijn inmiddels voor het overgrote deel toegevoegd aan het register.
Waarschuwingsbrief
Gemeenten hebben geen wettelijke taak in het reguleren van camera’s. Toezicht en handhaving van de algemene verordening gegevensbescherming (AVG) is in handen van de Autoriteit Persoonsgegevens. Particulieren en bedrijven mogen het onvermijdelijke deel van de openbare weg filmen, mits zij voldoen aan de AVG. ‘Alleen als een deurbel ook bewust vermijdbare delen filmt, kan de gemeente via een verordening (APV) ingrijpen, maar dan moet het om een ander doel gaan dan privacy, bijvoorbeeld handhaving van de openbare orde,’ laat gemeentekoepel VNG weten. ‘Het is echter twijfelachtig of dat motief juridisch houdbaar is.’
De AP heeft in geen velden of wegen de capaciteit om te controleren of alle camera- eigenaren zich houden aan de richtlijnen. De toezichthouder geeft er daarom de voorkeur aan om bijvoorbeeld een oproep doen in de richting van fabrikanten om de instellingen van de camera’s AVG-proof te maken. Alleen als er meldingen binnenkomen over individuele gevallen, komt de toezichthouder in actie. In 2025 ontving de AP ruim 550 klachten over deurbelcamera’s en beveiligingscamera’s van particulieren. In 2024 waren dat er nog 370. Een overtreder ontvangt normaal gesproken een waarschuwingsbrief of -telefoontje.
Per ongeluk
‘Ik snap wel dat de AP liever handhaaft bij grotere partijen dan individuele cameraeigenaren’, zegt Houwing van Bits of Freedom. ‘Dat is beter uit te leggen. Maar op dit moment wordt mijn privacy voortdurend geschaad als ik de straat op ga. Ik vind dat de lokale overheid hier ook een verantwoordelijkheid in heeft. Voer een bewustwordingscampagne. Stuur alle inwoners een camerakapje, zodat ze niet per ongeluk de openbare weg filmen. Of start een website waar je een adres kan invoeren en dat diegene dan een brief krijgt: iemand in je wijk heeft last van jouw camera. Het gesprek hierover ligt zo gevoelig.’
Handreiking en handhavingskader voor gemeentelijk cameratoezicht
In veel regio’s ligt de rolverdeling met betrekking tot cameratoezicht tussen gemeente en politie ingewikkeld, om niet te zeggen: gespannen. Artikel 151c van de Gemeentewet geeft de burgemeester de bevoegdheid om camera’s in te zetten op locaties waar sprake is van verstoringen van de openbare orde. Artikel 151c kwam tot stand rond het jaar 2000, toen het nog vanzelfsprekend was dat alleen de politie verantwoordelijk was voor het bekijken van deze camerabeelden. Gemeentekoepel VNG merkt dat er in de afgelopen decennia regionaal verschillende werkwijzen zijn ontstaan, die niet altijd aansluiten bij de wettelijke bepalingen. ‘We zien dat de inrichting nogal uiteenloopt, van volledige uitvoering door de politie tot het uitkijken van opnamen door een externe partij’, laat een woordvoerder weten.
Om die reden zet de VNG de ‘10 principes voor de inzet van cameratoezicht onder artikel 151c van de Gemeentewet’ uit 2024 opnieuw in de schijnwerpers. In het najaar verschijnt er een handelingskader, dat praktische invulling geeft aan de rolverdeling tussen gemeenten en politie, kloppend bij de wet en de principes. Daarnaast publiceert de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) binnenkort een handreiking voor gemeenteraadsleden in Nederland, met praktische uitleg van waar je als raadslid op moet letten bij besluiten over cameratoezicht. De vereiste afweging tussen de bescherming van het privéleven van inwoners aan de ene kant en het nut, maar ook het doel van het cameratoezicht aan de andere kant, wordt nu niet altijd goed gemaakt, laat de AP weten.
Verantwoording
Begin maart stuurden Binnenlands Bestuur en Nieuwsuur een enquête over camerabeleid naar 44 grote en middelgrote gemeenten. 30 respondenten vulden de vragenlijst in, waarvan 25 volledig. Doordat niet alle vragen door alle deelnemers werden ingevuld, verschillen de totalen soms per antwoord.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.