of 63561 LinkedIn

Rijk kan ingrijpen bij ‘stoere’ gemeenten

Bij gemeenten die taken niet meer gaan uitvoeren − waarmee zij nu dreigen −, kan het rijk ingrijpen en hen onder curatele zetten. Gemeenten worden in een dergelijke situatie taakverwaarlozing verweten. Het rijk heeft dan weliswaar die juridische middelen, maar niet de capaciteit om dat bij alle 352 gemeenten te doen.

Bij gemeenten die taken niet meer gaan uitvoeren − waarmee zij nu dreigen −, kan het rijk ingrijpen en hen onder curatele zetten. Gemeenten worden in een dergelijke situatie taakverwaarlozing verweten. Het rijk heeft dan weliswaar die juridische middelen, maar niet de capaciteit om dat bij alle 352 gemeenten te doen.

Regeringscommissaris

Dat stelt Geerten Boogaard, hoogleraar decentrale overheden aan de Universiteit Leiden. Sint Eustatius werd in 2018 vanwege verwaarlozing van de taken onder curatele gezet door staatssecretaris Knops van Binnenlandse Zaken. Een regeringscommissaris nam daar de taken over. ‘Dat kan in iedere Nederlandse gemeente gebeuren’, aldus Boogaard. ‘Als een gemeente faalt in de dienstverlening naar haar inwoners toe, kan de regering ingrijpen. Het probleem is dat je dat niet in alle 352 gemeenten tegelijk kunt doen. Daar is simpelweg geen capaciteit voor.’

 

Dreigement

Bijna alle 352 gemeenten (98 procent) stemden woensdag in met de motie van Raden in Verzet, tijdens de algemene ledenvergadering van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Als kabinet en parlement in het voorjaar niet met concrete structurele verhoging van het gemeentefonds en meer sturingsmogelijkheden voor gemeenten komen, trekken ze de deur dicht. Daar hebben gemeenten, waaronder VNG-voorzitter Jan van Zanen en VNG-directeur Leonard Geluk, weliswaar eerder mee gedreigd, maar nu is een concrete lijst van taken die gemeenten gaan teruggeven of überhaupt niet gaan oppakken. Zoals de Omgevingswet, de Wet inburgering, de woningbouwopgave en de opvang van statushouders. Ook gaan ze paal en perk stellen aan de toegang tot de jeugdzorg en de Wmo.

 

Oud zeer

‘Het is een bestuurlijk spel’, oordeelt Boogaard over het nieuwste, massale dreigement. ‘Beide partijen markeren hun positie. Er zit veel oud zeer en kwaadheid. Kabinet en gemeenten moeten er samen uitkomen.’ De interbestuurlijke verhoudingen moeten hoognodig worden verbeterd en uitgekristalliseerd, stelt Boogaard. Daar hebben eerder ook de Raad van State en de Raad voor het Openbaar Bestuur voor gepleit.

 

Geschillenbeslechting

Boogaard vindt dat er een beleidskader moet komen waarin afspraken over budget en beleidsruimte worden vastgelegd. ‘Er moet evenwicht komen tussen betalen en bepalen.’ Vooraf moet worden bepaald wat er voor gemeenten nodig is om nieuwe taken te kunnen uitvoeren. Het gaat dan zowel om het budget, maar ook om de beleidsruimte en sturingsmogelijkheden. Een onafhankelijke instantie, zoals het Centraal Planbureau (CPB), zou een inschatting van het benodigde budget moeten maken. Daar is ook de Raad van State voorstander van. Ook adviseert Boogaard in het beleidskader afspraken te maken over een permanente geschillenbeslechting, met duidelijke kaders, die in de recente arbitrage in het conflict tussen rijk en gemeenten over het tekort op de jeugdzorg ontbraken.  

 

Bonnetjes

Gemeenten moeten zich niet rijk rekenen met het − de laatste tijd veel besproken − artikel 108, lid 3 van de Gemeentewet, waarschuwt Bogaard. Daarin staat dat de kosten die gemeenten maken bij de uitvoering van medebewindstaken door het rijk worden vergoed. ‘Dat betekent echter niet dat gemeenten simpelweg alle bonnetjes maar naar het rijk kunnen sturen als ze niet met het rijksbudget uitkomen. De grote vraag is namelijk of eventuele overschrijdingen worden veroorzaakt door een ‘luxe’ gemeentelijke invulling van de taken of een tekortschietend rijksbudget.’

 

Gouden potloden

Als voorbeeld noemt hij het organiseren van verkiezingen, waarvoor gemeenten een vooraf vastgesteld bedrag krijgen. ‘Het mag niet zo zijn als gemeenten niet uitkomen met dat bedrag – omdat ze bijvoorbeeld heel erg veel stemlokalen openen en kiezers met gouden potloden laten stemmen, die ze mee naar huis mogen nemen – de rekening naar Den Haag kunnen sturen.’ Hetzelfde geldt ook voor jeugdzorg en alle andere gemeentelijke taken. Prima als gemeenten erg gul zijn, maar daarvoor moeten ze dan uit eigen middelen geld bijleggen. ‘Je kunt dan niet tegen het rijk zeggen: “dokken maar”.’

 

Bot instrument

Tweede ‘gevaar’ van een beroep doen op dat artikel 108, lid 3, is dat het rijk eisen kan stellen aan de besteding ervan. ‘Wie betaalt, bepaalt’, aldus Boogaard. Als gemeenten, door met dat artikel te zwaaien, blind van het rijk eisen dat ze de volledige rekening moeten betalen, zal het rijk eisen gaan stellen aan de uitvoering door gemeenten. ‘De voorschriften zullen steeds gedetailleerder worden, waarmee de beleidsvrijheid van gemeenten verdwijnt.’ Hij vindt het voor gemeenten niet zonder risico om alleen van artikel 108 de norm te maken. ‘Het is een bot instrument.’

   

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Spijker (n.v.t.) op
De opstelling van de gemeenten is gevoed door de jarenlange uitholling van hun financiële capaciteit. Ook dit kan op het vooral negatieve blazoen van de Kabinetten Rutte worden bijgeschreven.
Door M (CDA-lid) op
Als gemeentes WMO-voorzieningen helemaal opschorten, dan zullen veel chronisch zieken, gehandicapten en ouderen verstoken raken van enige vorm van hulp. Tenzij je het zelf kunt betalen, of hulp vanuit je eigen netwerk (familie, vrienden, kerk) kunt krijgen.
Door Gerrit op
De kop van dit redactionele bericht lijkt mij niet de essentie weer te geven van wat Geerten Boogaard stelt. Al in de eerste alinea wordt de kop ontkracht door de stellingname van Boogaard dat het rijk wel de juridische middelen, maar niet de capaciteit heeft alle 352 gemeenten tegelijk onder curatele stellen. Eigenlijk wordt Boogaard onrecht onrecht gedaan door zijn zorgvuldige uitleg van wat wel en niet mogelijk te duiden met ingrijpen van 'stoere' gemeenten.
Helaas ontbreekt een link naar het betoog van Boogaard, maar misschien is bericht een weergave van een telefonische of per e-mail aan Boogaard gevraagde visie.
En los daarvan. Als de redactie van BB de motie en de feitelijke inhoud daarvan plaatst in het licht van de berichtgeving die door BB al langer wordt gemeld over de mogelijkheden die gemeenten hebben om de gedecentraliseerde taken uit te voeren en de bij voorbaat al niet dekkende kosten daarvan, dan zou het woord 'stoere' ook niet zijn gebruikt.
Ik hoop niet dat het de houding van BB tegenover de voor de 17 miljoen inwoners functionerende eerste overheid weerspiegelt.
Door W. van den Bosch op
Een besluit om gemeenten massaal onder curatele te plaatsen, kan nog wel eens vervelend uitpakken voor het Rijk. Het zou niet de eerste keer zijn dat Rutte op z'n plaat gaat voor de rechter. De uitspraak van de arbitragecommissie - waar het Rijk overigens maar mondjesmaat iets mee gedaan heeft - belooft in dit kader weinig goeds voor ze.
Overigens wel tekenend voor de VVD, hoe ze de bestuurslaag die het dichtst bij de burger staat stelselmatig probeert af te breken. Alle verkiezingspraatjes ten spijt.
Door Roland op
Er zijn decentrale diensten die uurtarieven van 100+ bij hun opdrachtgevers in rekening brengen. Het geld klotst tegen de plinten.
Door Criticus op
Van luxe besteding lijkt mij geen sprake te zijn. Het rijk heeft al diverse malen de belofte van beleidsvrijheid gebroken omdat het rijk vond dat gemeente te streng, te sober of te selectief waren.
Door Sabreur (Bezorgde Burger) op
Het is toch echt ongelooflijk wat er in NL gebeurt. Het rijk en met name de freule Ollonkreng smijt de ene overheidstaak na de andere naar de gemeenten, maar vertikt het om de financiële middelen erbij te geven. De gemeenten mogen het vervolgens zelf uitzoeken en zien dat, zelfs met het verdubbelen van de gemeentelijke heffingen, zij deze kosten helemaal niet kunnen dragen, met als gevolg dat de dienstverlening naar de burger spaak loopt.
Wat doet Ollonkreng hier tegenover? Ze organiseert "Festivals van de Democratie", die al in de eerste planningen milukken en ze honderden rijksambtenaren verplicht om er naar toe te gana om niet helemaal een pleefiguur te lijken, dat ze overigens wel is.

Ik hoop echt dat de gemeenten een recht rug houden en het rijk laten weten, dat dit niet langer zo kan. Natuurlijk zijn gemeenten verantwoordelijk voor het uitvoeren van de taken, die het rijk hen geeft, maar zonder middelen kan dit niet. Dat moet het rijk eindelijk eens inzien.
Ik wens de gemeenten heel veel succes en sterkte in hun strijd tegen deze incompetente rijksoverheid.
Door van voren (ambtenaar) op
Dit rumour is in het belang van de burger. Als de gemeenten verantwoordelijk waren geweest voor de uitvoering van de kinderopvangtoeslag was dat nooir zo uit de hand gelopen. Als de bezuinigingen op de Jeugdzorg een klus van ministerie was geworden was het een ambtelijk dingetje geworden. Door de decentralisatie is dat in ieder geval niet gebeurt; die bezuinigingen staan volop in de schijnwerpers en liggen onder vuur. Kortom: gemeenten hoeven niet te vrezen voor nieuwe decentralisaties met bezuinigingen; veel te veel gedoe voor het rijk. In de TK zat maar één Omtzigt en één Leijten. In de gemeenteraden zitten er bijelkaar wel 100.
Door KopvanJut (ambtenaar) op
Al jaren volg ik deze discussie en vanuit de praktijk wordt ik bevestigd in mijn beeld van het Rijk dat zich gedraagt als een elitaire miljardair die een kleermaker de opdracht geeft om haute couture te maken, maar eist dat de kleermaker genoegen neemt met Primark prijzen voor zijn product. En wanneer de kleermaker niet langer aan de opdracht wenst te voldoen hem bedreigt en kan dwingen om in zijn sweatshop aan de slag te gaan. De staat heeft dan wel een wettelijk kader waarbinnen zij gemeenten kan dwingen zich te conformeren, maar ik kan me, analoog, aan mijn metafoor, niet aan de indruk onttrekken dat de ideologische attitude van het neo-liberalisme stevig verankerd is binnen het Rijk.
Door René (Inspecteur interbestuurlijk toezicht omgevingsrecht) op
Kleine correctie op het artikel. De juridische middelen om taakverwaarlozing bij gemeenten tegen te gaan liggen niet bij het Rijk maar grotendeels bij de provincies (artikel 124 gemeentewet). Wordt helemaal een bijzonder verhaal als het Rijk de provincies tot handhaving gaan dwingen. Provincies hebben overigens die capaciteit ook niet. In 2002 had de oude VROM-inspectie >700 mensen in dienst, in 2005 waren dat er nog ca. 500 en bij de overdracht van interbestuurlijk toezicht van het omgevingsrecht naar de provincies in 2012 heeft iedere provincie voor 1 fte aan uitkering uit het provinciefonds erbij gekregen om de interbestuurlijke toezichtstaak uit te voeren. Ik vind overigens de suggestie van dhr. Boogaard dat gemeenten de medebewindstaken met teveel luxe zouden uitvoeren echt ongepast. Mijn beeld van gemeenten op dit moment is dat er veel gedreven en hardwerkende ambtenaren zitten die domweg te weinig goed en juist geschoolde collega's en middelen hebben om hun medebewindstaken goed uit te voeren. Kijk daar niet voor weg!

Vacatures

Van onze partners