In veel nieuwe coalitie- en bestuursakkoorden wordt stilgestaan bij participatie. Dat zien we bijvoorbeeld in de Heerenveense visie op brede gezondheid en mienskip. Daarin staat dat het nieuwe college van Heerenveen werk wil maken van participatie. Via gesprekken wil het inwoners bij de besluitvorming betrekken en hun inzichten, ideeën en zorgen ophalen. Dat klinkt waardevol, maar in onze pluriforme samenleving is alleen ‘ophalen’ niet voldoende. Het maakt de samenleving niet sterker, maar onbedoeld juist zwakker. In dit artikel roepen we daarom op om verder te gaan dan ‘ophalen’. We pleiten voor een gemeente waarin inwoners de hoofdrol hebben: een gemeente die luistert, ondersteunt en stimuleert.
Nieuwe collegeakkoorden: wat voor gemeente wil je zijn?
Gemeenten moeten niet alleen wensen ophalen, maar inwoners via dialoog en co-creatie een hoofdrol geven.
Een samenleving wordt grofweg langs twee lijnen sterker. De eerste lijn draait om samen in gesprek gaan in een ‘publieke ruimte’. Door het gesprek leren mensen weer naar elkaar te luisteren en bruggen te slaan. Dit is volgens Hannah Arendt de kern van democratisch handelen. Het versterkt onze representatieve democratie en voorkomt versnippering en polarisatie. Bibliotheken kunnen hierbij als ontmoetingsplek voor debat een belangrijke rol vervullen.
Samen dingen doen is de tweede lijn. Pleitbezorgers van deze pragmatische benadering zijn onder anderen John Dewey en Immanuel Kant. Het gaat om learning by doing en het vormgeven van gezamenlijke ‘praktijken’. Wanneer inwoners samen optrekken, bouwen ze aan de sociale basis van de samenleving. Bovendien draagt dit bij aan de vervulling van de menselijke basisbehoeften aan autonomie, competentie en verbondenheid.
De noodzaak om onze samenleving te versterken is urgenter dan ooit. Mensen trekken zich steeds vaker terug in hun eigen bubbel en gedragen zich als consumenten van zorg en welzijn, in plaats van als actieve betrokkenen die samenwerken: ‘De overheid regelt het wel en anders doe ik het zelf.’ Dat is niet houdbaar en maakt mensen evenmin gelukkig.
Maak de stap van onteigening naar co-creatie
We moeten daarom het roer omgooien. De kracht van onze samenleving ligt in het ‘wij’: met elkaar in gesprek gaan, verantwoordelijkheid delen en de handen ineenslaan. Samenwerken smaakt naar meer en leidt tot betere oplossingen voor onze vraagstukken. In onze dorpen en wijken zijn veel talent, kennis en bereidheid aanwezig. Door dat potentieel aan te spreken en écht samen te werken, voorkomen we dat onze voorzieningen vastlopen. Bovenal bouwen we zo aan collectief vertrouwen en een veerkrachtige samenleving waarin we weer op elkaar kunnen rekenen en waarin onvrede en populisme naar de achtergrond verdwijnen.
Heeft u als bestuurder te maken met inwoners die eisen stellen en u vragen zaken te regelen? Breng hen dan in de positie om samen na te denken over de vraagstukken waarover zij zich druk maken. Faciliteer dialogen en zorg ervoor dat inwoners leren perspectieven uit te wisselen en na te denken over wat zij zelf kunnen bijdragen. Haal niet langer wensen en behoeften op om die vervolgens te vertalen in projecten voor inwoners. Dat leidt tot ‘onteigening’ van de gemeenschap. Maak de stap van onteigening naar co-creatie.
Krijgt u te maken met inwoners die al actief zijn, maar tegen systeemgrenzen aanlopen? Ondersteun hen en leer uw organisatie te navigeren tussen strakke wettelijke regels en lokaal maatwerk. Geef initiatiefnemers de ruimte om te groeien en borg onmisbare sleutelfiguren, zoals dorpsondersteuners, structureel in de wijken.
Sybrig Sytsma, raadslid gemeente Heerenveen
Anita Keita, bestuursvoorzitter van LSA Bewoners
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.