De begrotingsbehandeling is het hoogtepunt van het politieke jaar. Iedereen dient moties en amendementen in. Partijen profileren zich. Terecht. De begroting is het moment waarop de raad zijn kaderstellende rol waarmaakt. Maar een jaar later, als de vraag aan de orde is of we ook hebben gedaan wat we beloofden, valt het stil. De jaarstukken passeren menig raad als hamerstuk.
Na de begroting valt het stil
Begroten kunnen we. Verantwoorden nog niet.
Wat zegt dat? Lezen raadsleden de stukken niet, of begrijpen ze de inhoud niet? Of nemen ze aan dat besluiten van de raad zichzelf uitvoeren? Moties en amendementen bij de jaarstukken zijn zeldzaam tot onbestaand. Toen ik een keer een amendement indiende om een stoplicht op rood te zetten, omdat een doelstelling uit de begroting aantoonbaar niet was gehaald, reageerde de wethouder verbaasd: hij had zoiets niet eerder meegemaakt. Een teken van een cultuur waarin verantwoording er niet echt toe doet.
De controlerende taak van de gemeenteraad wordt veronachtzaamd. Dit herken ik uit meerdere gemeenten waar ik als raadsadviseur werkzaam ben geweest. Politiek scoort op plannen maken, op zichtbare ambities, op de belofte van morgen. Terugkijken of die beloften zijn ingelost levert minder op, vooral als ze niet zijn nagekomen. Maar een raad die alleen vooruitkijkt en nooit terugkijkt, voert zijn controlerende taak niet uit. En het college legt feitelijk verantwoording af aan zichzelf.
Het begint bij raadsleden die hun controlerende taak niet zien als corvee, maar als de kern van hun democratische opdracht
De kernvraag is simpel: deed het college wat het beloofde? En als dat niet zo is, staat het er dan in? Want soms verdwijnt een onderwerp dat in de begroting uitdrukkelijk als doel is opgenomen stilzwijgend uit de verantwoording. Dat hoeft geen kwade opzet te zijn. Maar het vraagt wel om raadsleden die alert genoeg zijn om het op te merken en kritisch genoeg om er iets van te zeggen. Want nu vraagt niemand om toelichting en wordt er geen debat gevoerd.
Er zijn goede instrumenten voorhanden. Als raadsrapporteur werkte ik twee keer met de Duisenbergmethode: we ontleedden één programma van de begroting en de jaarstukken, en merkten hoe veel scherper de discussie wordt als je gericht analyseert wat afwijkt. Een sterke auditcommissie kan de stukken voorbereiden en de raad voorzien van gerichte vragen. Maar instrumenten werken alleen als de wil er is om ze te gebruiken.
Die wil begint bij raadsleden die hun controlerende taak niet zien als corvee, maar als de kern van hun democratische opdracht. Verantwoording is geen formaliteit. Het is eerlijk zijn over wat wel en niet is bereikt, naar de inwoners voor wie je het doet. Kritisch zijn is waarvoor je in die raadszaal zit. De raad heeft de stukken, de bevoegdheid maar vooral de verantwoordelijkheid. Die verplicht tot actie.
Dit jaar dien ik voor de derde keer een amendement in bij de jaarstukken. Eerlijk over wat er niet in staat: een inloophuis voor veteranen. De wethouder weet nu wat hem te wachten staat.
Nathalie Nede fractievolger ChristenUnie Arnhem, lid auditcommissie, voormalig fractievoorzitter
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.