Grave gaat blijmoedig ten onder

Grave, de meest belegerde vestingstad van Nederland, houdt per 1 januari op te bestaan als zelfstandige gemeente. De gemeente, met nog geen 8.700 inwoners, gaat op in het Land van Cuijk. Jarenlang werd over het al dan niet opgeven van haar zelfstandigheid gesoebat. De stem van de inwoners gaf de uiteindelijke doorslag.

Vestingstad snel opgenomen in Land van Cuijk

Echt op het allerlaatste moment is Grave alsnog opgenomen in het herindelingsvoorstel tot het Land van Cuijk. Het plan om Boxmeer, Cuijk, Sint Anthonis en Mill en Sint Hubert per 2022 samen te voegen had al groen licht van de Tweede Kamer gekregen en lag ter finale besluitvorming bij de Eerste Kamer. De vier gemeenten hadden Grave er al meteen graag bij gehad, net als de provincie Noord-Brabant, maar de uitgestoken hand werd lange tijd genegeerd. De coalitie van Lokale Partij Grave (LPG) en VVD – ondersteund door Keerpunt 2010 – wilde onverkort vasthouden aan zelfstandigheid.

Na een inwonerspeiling onder Gravenaren in maart, gehouden gelijktijdig met de Kamerverkiezingen, werd dat standpunt losgelaten en ging een vrijwel unanieme raad overstag. Bij een opkomst van bijna 80 procent gaven bijna zeven op de tien kiesgerechtigde inwoners van Grave in die peiling aan geen heil te zien in een zelfstandig voortbestaan; een krappe 32 procent wel.

‘Daar konden en wilden we als politiek niet omheen’, blikt LPG-fractievoorzitter Astrid Bannink terug. Daags na de uitslag besloot de gemeenteraad de zelfstandigheid van het bijna 800 jaar oude stadje op te geven en zo snel als mogelijk bij het Land van Cuijk aan te sluiten. Dat zou eigenlijk pas per 2026 kunnen, maar in een op initiatief van de LPG ingediende motie werd het college gevraagd dit eerder mogelijk te maken. Door de welwillendheid van de overige vier gemeenten, de provincie en minister Ollongren van Binnenlandse Zaken is dat gelukt. Via een novelle (een aangepast wetsvoorstel) waarmee ook Tweede en Eerste Kamer instemden, is Grave meteen bij de start onderdeel van de nieuwe gemeente.

De gevoelens over de fusie zijn wisselend, maar voorzichtig optimisme overheerst bij de mensen die Binnenlands Bestuur sprak. Dat zijn enkele politici, maar ook betrokken en actieve Gravenaren. Fervente tegenstanders zijn er nog steeds, zoals Ben Litjens, fractievoorzitter van de eenmansfractie Keerpunt 10. Tijdens de ceremoniële afscheidsraad noemde hij de fusie ‘een slechte ontwikkeling voor de gemeenschap Grave. De gemeenschap zal grotendeels uiteenvallen omdat er geen verbinding meer is.’

Steviger

‘Het verenigingsleven gaat niet verwateren’, stelt Peter Linders vol overtuiging. Hij is een van de organisatoren van de vele activiteiten waarmee de inwoners van Grave deze maand afscheid van hun zelfstandige gemeente nemen. ‘Dat verenigingsleven wordt juist steviger. We waren ooit de hoofdstad van het Land van Cuijk. Dat gevoel gaat niet weg.’ Gravenaren zijn daarnaast trots op hun stad, de geschiedenis en de vele monumenten die het stadje rijk is. ‘Daar moet iedereen vanaf blijven, die zijn van ons’, lacht Linders. Altijd zijn er Gravenaren te porren om samen een evenement op te zetten, weet hij uit ervaring. En die zijn groots, zoals historische spektakels en defilés waar de geschiedenis van het stadje met geuren en kleuren, en zelfgemaakte historische kostuums, binnen de vestingmuren tot leven wordt gebracht. ‘Gravenaren, jong en oud, doen altijd aan iets mee, ook al moeten ze er altijd eerst even over nadenken.’

De strijd om zelfstandigheid versus herindeling is hard gespeeld, ook binnen de gemeenschap zelf, weet Linders. ‘Het vasthouden aan zelfstandigheid had ik wel stoer gevonden, maar dat was niet vol te houden. Schaalvergroting is nodig om alle taken goed te kunnen uitvoeren.’ Zorgen maakt hij zich wel over de kernendemocratie die nog gestalte moet krijgen, en waarvan het de bedoeling is dat alle kernen zich in het grote Land van Cuijk gehoord voelen.

Ook stadsgenoot Leo Burgers, een actieve en betrokken vrijwilliger, is daar bezorgd over. ‘Een bestuurder of ambtenaar uit Boxmeer heeft geen idee wat hier speelt en leeft. We worden een gigantisch grote gemeente.’ De voormalige tegenstander van herindeling gaat echter ‘vol goede moed de toekomst in. Ik was tegen, maar je moet echter realistisch zijn: je komt er eigenlijk niet onderuit. We moeten er het beste ervan maken.’ Ook Gravenaar Geert Jan Derks hoopt dat het nieuwe gemeentebestuur zijn belofte waarmaakt om alle 33 kernen die de nieuwe gemeente gaat tellen, inbreng te geven.

Kampioen

Derks kan niet wachten tot het nieuwe Land van Cuijk van start gaat. Denk niet dat hij een ‘buitenstaander’ of een ‘nieuwkomer is’, zonder hart voor de stad. Graafser kan de Gravenaar haast niet zijn. Derks woont in de vesting, aan de gracht en zijn familie woont al eeuwen in Grave. Als ondernemer is hij al jaren actief in verschillende ondernemersverenigingen. ‘Als werkgever vind ik dat Grave te weinig ambitie had om zich ondernemend op te stellen. Grave is kampioen in het missen van kansen.’ Dat is volgens Derks eigenlijk al sinds 1921 zo, toen Grave bedankte voor de komst van een NS-station.

Boxmeer greep die kans wel, en dat heeft de gemeente in de ogen van Derks geen windeieren gelegd. Ook de kans die er al geruime tijd lag om zich aan te sluiten bij het Land van Cuijk heeft Grave pas op het nippertje gepakt. ‘Grave is veel te lang te eigenwijs geweest om aan zelfstandigheid vast te houden.’ Toen de Graafse politiek eind maart eindelijk besloot te fuseren, heeft Derks dan ook een flesje champagne opengetrokken. ‘Ze hadden echter meteen moeten aansluiten. Nu zijn ze op een rijdende trein gesprongen en zijn veel belangrijke besluiten voor de nieuwe gemeente al genomen. Dat is niet echt een lekkere uitgangspositie.’ Derks beseft dat hij ‘nogal scherp van tong is’, maar hij wil zo graag een mooie toekomst en rol voor Grave, ook in de nieuwe gemeente.

‘Er liggen hier unieke kansen voor economische ontwikkeling.’ Hoewel LPG-fractievoorzitter Bannink zich jarenlang met hand en tand heeft verzet tegen herindeling, heeft ze vertrouwen in de nieuwe gemeente en zin in een nieuwe raadsperiode in een nieuwe raad. De partij van Bannink is na de verkiezingen met één zetel een kleintje in de 37 zetels tellende raad. De afgelopen raadsperiode was de LPG met zes van de vijftien zetels veruit de grootste. ‘We hadden gehoopt op twee zetels, maar we zijn blij met één’, zegt Bannink. Ze kijkt terug op ‘hele pittige jaren’.

Vol energie gaat ze zich storten op het raadwerk voor het Land van Cuijk. ‘Er liggen flinke thema’s waar ik me hard voor wil gaan maken.’ Extra en betaalbare woningen voor jong en oud en geen lastenverhoging bijvoorbeeld. ‘We moeten daarnaast zorgvuldig naar het verenigingsleven blijven kijken. Grave heeft een bruisend verenigingsleven. Ik wil niet dat daar de kam doorheen gaat.’

Tropenjaren

Het CDA, de voormalige coalitiepartner van de LPG, komt met maar liefst dertien zetels in de nieuwe raad. Toch zal de huidige fractievoorzitter Alex van Megen daar geen deel van uitmaken. ‘Het zijn tropenjaren geweest.’ Daarnaast heeft de nieuwe gemeente een andere bestuurscultuur nodig. Daarvoor zijn in zijn ogen nieuwe raadsleden nodig die met frisse energie aan de slag kunnen gaan. ‘De herindeling is heel goed voor Grave en ik heb er alle vertrouwen in.’

Door de overtuiging van het CDA dat Grave moest opgaan in het Land van Cuijk, klapte begin vorig jaar de coalitie. Het CDA stapte eruit en de VVD, voorstander van zelfstandigheid, nam de plek van de christendemocraten in, gesteund door Keerpunt 10. ‘Als CDA richten we onze blik al jaren op het Land van Cuijk. Wij vinden dat een robuuste gemeente in het belang van de inwoners is.’

Na een periode van felle debatten werd eind maart dit jaar het historische raadsbesluit tot opheffing van Grave genomen. Inmiddels zijn bij de meeste mensen de wonden gelikt en is de blik op de toekomst gericht. Niet bij fractievoorzitter Litjens. ‘Mijn overtuiging is dat het laatste woord over de opheffing van Grave nog niet is gesproken’, stelde hij tijdens de ceremoniële raadsvergadering vorige week dinsdag. Hij was de enige fractievoorzitter die zijn frustratie over het opgeven van de zelfstandigheid tijdens de afscheidsraad niet onder stoelen of banken stak.

Ondertussen zijn Linders en Derks druk bezig met de vele activiteiten om Grave feestelijk uit te luiden. Ze hebben er zichtbaar plezier in en vertellen vol enthousiasme over wat er de komende weken op het programma voor de Gravenaren staat. ‘We blijven Grave, ook na 1 januari, positief op de kaart zetten’, bezweert Derks. ‘En we zijn en blijven nog altijd de enige stad in het Land van Cuijk’, benadrukt Linders met een knipoog. Waarnemend burgemeester Toon van Asseldonk luidde aan het slot van de ceremoniële afscheidsraad zelfstandig Grave uit. ‘Met pijn in het hart dragen we Grave als een trotse zelfstandige gemeente ten grave.’