Het werk van een burgemeester is intensief, maar ook bijzonder waardevol en eervol. In de vele gesprekken die ik jaarlijks voer met burgemeesters vertellen zij vol trots over hun ambt. Ze zijn er bij feestelijke momenten, maar nemen ook moeilijke beslissingen die inwoners direct raken. Tijdens de coronaperiode werd extra duidelijk hoe belangrijk het is dat een burgemeester de boel bij elkaar weet te houden. Ze staan 24 uur per dag in direct contact met de inwoners. De burgemeester vervult daarmee een cruciale rol in onze democratische rechtsstaat. Juist daarom moeten we als overheid er alles aan doen om het werk van de burgemeester goed te faciliteren en het ambt zo toegankelijk mogelijk te maken.
Een warmer welkom voor de burgemeester
Een goede ambtswoning draagt bij aan de beschikbaarheid van burgemeesters. Dat proces moeten we beter organiseren, vindt Arthur van Dijk.
De belangstelling voor het burgemeestersambt daalt echter de laatste jaren. In het rapport ‘Wie wil nog burgemeester worden?’ concludeerden onderzoekers Zahra Runderkamp en Simon Otjes dat het woonplaatsvereiste een belangrijk struikelblok is. Waar de onderzoekers adviseren het woonplaatsvereiste kritisch tegen het licht te houden, zouden gemeenten er juist goed aan doen om de verhuizing zo aantrekkelijk en makkelijk mogelijk te maken met het aanbieden van een ambtswoning.
Het wettelijke woonplaatsvereiste zorgt ervoor dat burgemeesters een directe verbinding hebben met de gemeente waar zij het gezicht van zijn. Maar in de praktijk is het lastig om snel een passende woning te vinden, zeker in deze krappe woningmarkt. Vaak moeten burgemeesters met hun hele gezin verhuizen en is het belangrijk dat zij een plek vinden waar zij zich thuis én veilig voelen. Steeds vaker verleent de gemeenteraad daarom ontheffing van het woonplaatsvereiste. Dat moet beter.
Een ambtswoning maakt het mogelijk dat een burgemeester meteen kan starten en zich direct thuis voelt. Zo heb ik vorige week Robert van Rijn beëdigd als burgemeester in de gemeente Laren. Dankzij de aanwezigheid van een ambtswoning kan de nieuwe burgemeester, ondanks de uitdagingen van de huidige huizenmarkt, direct aan de slag voor de inwoners van Laren. Voor sommige gemeenten, zoals de Waddeneilanden, is zo’n woning zelfs onmisbaar. Zonder ambtswoning is het daar vrijwel onmogelijk om woonruimte te vinden.
Een veilige woonomgeving is daarnaast essentieel voor het uitvoeren van het ambt. Een ambtswoning biedt de mogelijkheid voor de langere termijn te investeren in beveiligingsmaatregelen, zoals beveiligd glas, een locatie dicht bij een politiebureau of zelfs een beveiligde kamer. Bedreigingen en intimidaties van burgemeesters komen namelijk helaas steeds vaker voor. Zo waren er recent nog voorbeelden van de burgemeesters van Venlo en Drimmelen waarbij de woningen extra moesten worden beveiligd omdat ze werden bedreigd.
Bovendien draagt een ambtswoning bij aan de status en het aanzien van de functie: hier woont dé burgemeester. Juist in een tijd waarin gezag en onafhankelijkheid van bestuurders onder druk staan, is het van grote waarde dat de het aanzien van de burgemeester wordt vergroot. Zo kan de burgemeester bruggen tussen mensen blijven slaan en de uitgangspunten van onze democratie blijven uitdragen.
In Amsterdam wordt de ambtswoning bijvoorbeeld ook gebruikt voor officiële ontvangsten en bijzondere bijeenkomsten. Zo levert de ambtswoning ook een bijdrage aan de belangen van de stad.
Een ambtswoning is echter alleen beschikbaar voor de duur van het ambt. De financiële gevolgen om de eigen woning te verkopen en na het ambt weer een nieuwe woning te kopen kan kandidaten daarom afschrikken. Het is dan ook verstandig als een burgemeester zijn of haar eigen woning kan aanhouden. Vaak is de eigen bijdrage aan de ambtswoning hoger dan de hypotheeklasten van hun eigen huis. En er is geen voordeel van hypotheekrenteaftrek of opbouw van overwaarde.
Je wil het ambt toegankelijk houden voor een ieder en niet beperken tot degenen die makkelijk - ook financieel - aan het woonplaatsvereiste kunnen voldoen. We zouden de regels daarom moeten aanpassen: laat burgemeesters hun eigen woning behouden, biedt fiscale voordelen zoals het behoud van hypotheekrenteaftrek op de eigen woning en vergoed verhuiskosten.
De burgemeester vervult een cruciale rol in onze democratische rechtsstaat. Daarom vind ik dat we er als overheid alles aan moeten doen om ervoor te zorgen dat de burgemeester zich kunnen blijven inzetten om bruggen te slaan en onze rechtsstaat te beschermen. Door te zorgen voor een warm welkom – met een veilige, representatieve ambtswoning en een fiscaal aantrekkelijke tweede woning – vergroten we de aantrekkelijkheid van het ambt en zorgen we ervoor dat onze gemeenten de beste burgemeesters krijgen die ze verdienen. Want dat is in het belang van iedereen.
Arthur van Dijk, commissaris van de koning in Noord-Holland
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.