Driehoek Purmerend trekt een grens

Tijdens een commissievergadering in de raadszaal van Purmerend in september 2025 wordt een steen tegen de ruit gegooid. De burgemeester, ­gemeentesecretaris en griffier trekken daarop een grens. ‘De ruit is niet gebroken, maar het vertrouwen is geraakt.’

Bedreiging is geen mening

Als op sociale media verschillende reacties verschijnen van mensen die dit gedrag goedpraten of zelfs toejuichen, schrijven de drie de column ‘Een steen is de druppel’. Daarin benoemen zij de verharding van het maatschappelijke debat in Nederland. ‘Kritiek op beleid is normaal en ook gewenst. Maar steeds vaker zien we dat de toon omslaat in woede, dat kritiek ­persoonlijk wordt, en dat ambtenaren en bestuurders publiekelijk worden aangevallen. En daar trekken wij de grens. Bedreiging is geen mening.’

Geen intimidatie of geweld

De oproep aan alle inwoners van Purmerend in de column is: blijf in gesprek met de gemeente. ‘Spreek je uit, lever kritiek, kom naar de raadsvergadering, schrijf ons een brief of geef je mening. Maar kies niet voor schelden, intimidatie of geweld. Dat breekt niet alleen ramen – het breekt het vertrouwen in elkaar en in de democratie.’ Daarop komen positieve, maar ook andere reacties: ‘Geweld is niet goed, maar mensen voelen zich niet gehoord of gezien door de overheid.’ En ook dat snappen de vrouwen in de driehoek.

Met de dood bedreigd

Maar hoe nu verder? Burgemeester Ellen van Selm, gemeentesecretaris Manja van der Weit en griffier Margriet Veeger willen op een wisselvallige meidag graag vertellen over de aanpak waar zij in geloven. Maar het is goed om eerst nog even te schetsen waar de ambtenaren en bestuurders van Purmerend mee te maken hebben gehad. Zo werd een wijkmanager met de dood bedreigd. En dat gebeurde vaker dan één keer. ‘Dat betekent ook dat mensen op een gegeven moment niet meer aan het werk durven te gaan’, vertelt Van der Weit.

Ambtenaar voelt zich onveilig

Een andere ambtenaar kreeg te maken met online intimidatie, nadat zij een aanvraag voor een uitkering had afgewezen. De aanvrager besloot foto’s van haar Facebook-pagina te plukken en erbij te zetten: jij lekker op vakantie, terwijl ik… ‘De toon was niet vriendelijk en zelfs intimiderend’, vervolgt Van der Weit. ‘Je kunt dan zeggen: dan had ze de foto’s op Facebook maar niet openbaar moeten zetten, dat was de reactie die je krijgt. Ik vind dat dus niet de juiste manier om naar te kijken. Als je actief wordt onderzocht en benaderd met privéfoto’s als ambtenaar door iemand die nul op het rekest heeft gekregen, dan maakt dat dat iemand zich onveilig voelt.’

Gesprek voeren

De ambtenaar wendde zich tot haar ­leidinggevende en die klopte bij Van der Weit aan. ‘Toen hebben we samen gezegd: dit accepteren we niet.’ De inwoner werd uitgenodigd om op gesprek te komen, kwam ook en zei: ik heb dit nooit zo ­bedoeld, maar ik was gewoon boos. ‘Het is soms heel helpend om dat gesprek te voeren en om diegene even te laten zien dat er ook iemand aan de andere kant zit. Gewoon een mens van vlees en bloed die ambtenaar is en gewoon doet wat ik in dit geval, of het college, of wij als organisatie, van ze vragen.’ De inwoner heeft vervolgens excuses aangeboden. ‘Dat is het succesverhaal. Maar er zijn ook andere verhalen.’

Niet wegkijken

‘Wij zien die verharding’, vervolgt Van Selm. ‘Wij zien deze dingen plaatsvinden en wij zijn ervan overtuigd dat communicatie de enige manier is om daar uit te komen.’ De driehoek wil voorbij de verontwaardiging komen, ‘omdat dat vaak ook heel escalerend werkt’. En “normaal communiceren” is dus de weg. ‘We willen het blijven aankaarten. Dat is de bottom line.’ De drie vrouwen zijn allemaal doeners en geloven in het gesprek, vult Van der Weit aan. ‘We zijn niet van het wegkijken. Je zult geregeld ongemakkelijke gesprekken moeten voeren en daar zijn we toe bereid.’

Vanaf de andere kant kijken

Van Selm hoopt dat bestuurders en ambtenaren in hun werk ook altijd proberen om vanaf de andere kant te kijken. ‘We zijn niet alleen bestuurder of ambtenaar, maar ook inwoner van onze gemeente. Wij wonen hier en wij willen zelf dat er op een bepaalde manier met ons omgegaan wordt. Als je in staat bent om op die manier naar je eigen werk te kijken, dan helpt dat. Die reflectie hebben wij nodig. Daarmee zeg ik niet dat we dat niet doen, maar het is een hele goede toets.’ Van Selm wijst op integriteitsafspraken, protocollen en gedragscodes, maar de gemeente staat nu op het punt staat van: is dit genoeg? ‘Elke gemeente zit hiermee. Wij zijn de lokale overheid, maar tegelijkertijd staan we er middenin.’

Diner pensant

En daarom heeft de driehoek zin in het diner pensant op 2 juni, waar ze met allerlei driehoeken uit Noord-Holland en elders, commissaris van de Koning Arthur van Dijk én minister van Binnenlandse Zaken Pieter Heerma gaan bespreken hoe met die verharding om te gaan. ‘Wij geloven er ook echt in dat je van elkaar kunt leren als je best practices naast elkaar legt’, vult Van der Weit aan. Hubert Bruls, de burgemeester van Nijmegen schreef vorig jaar in zijn column ‘Asociaal’: wie zich online asociaal in het openbaar gedraagt, kan wat mij betreft een reactie in het openbaar verwachten. ‘Daar zitten in een grote gemeente wel allemaal haken en ogen aan, want ga je daar dan een apart communicatieteam op zetten? Ik vind het een interessant idee. Dat is ook het doel van de bijeenkomst: ideeën ophalen en die breed delen.’

Praten en luisteren

Een tweede column van de driehoek verscheen afgelopen april en had als titel ‘De druppel holt de steen uit’. Een inwoner reageerde op de eerste column met: ‘De druppel holt de steen uit, niet met geweld, maar door herhaaldelijk vallen.’ De driehoek besefte: dat is misschien ook precies wat wij nodig hebben, meer druppels. ­Blijven benoemen wat niet kan, maar ook blijven luisteren naar wat er leeft. ‘Het begint met niet zwijgen, maar met praten en luisteren. En niet alleen openstaan voor wat je zelf wilt horen, maar ook voor ­andere geluiden.’ Voor Veeger betekent dat ‘proberen om altijd het andere perspectief te laten zien’. ‘Spiegelen op de zaak en wijzen op de verantwoordelijkheid en de rol van de ander in het proces. Dat is niet altijd gemakkelijk.’

Lees binnenkort het volledige interview met de driehoek van Purmerend in BB10 (inlog).