De drie reclasseringsorganisaties en het Forensische Netwerk zien dat gemeenten steeds terughoudender zijn bij de opvang van mensen uit detentie of tbs-klinieken. Ze zouden bang zijn voor boze bewoners of akelige incidenten. ‘Dit vraagt om meer burgemeesters die hun rug recht houden, hoe moeilijk dat ook is’, zegt bestuurder Jessica Westerik van Reclassering Nederland, die namens de drie reclasseringorganisaties spreekt.
Minder draagvlak gemeenten voor mensen uit detentie en tbs
‘Not in my backyard is toch vaak het credo’
De reclassering en Forensische Netwerk reageren op nieuwe cijfers van TBS Nederland waaruit blijkt dat rechters steeds vaker een tbs-maatregel met dwangverpleging opleggen. De wachtlijst is opgelopen; 261 mensen wachten nu in de gevangenis tot ze in een tbs-kliniek terecht kunnen. Die klinieken zitten met 1683 patiënten vol omdat de door- en uitstroom naar bijvoorbeeld begeleid wonen stokt. Hierdoor is ook de gemiddelde behandelduur toegenomen van 8,7 naar 10,1 jaar.
‘De achterdeur zit dicht. Tbs krijgt altijd veel aandacht, maar eigenlijk zit het hele forensische zorgsysteem vast’, stelt Erik Masthoff, psychiater en voorzitter van het Forensisch Netwerk. Zowel forensische instellingen als reguliere ggz-instellingen kampen met lange wachtlijsten.
Not in my backyard
Het draagvlak bij gemeenten voor de opvang van forensische cliënten uit detentie en klinieken is de afgelopen jaren afgenomen, ziet Masthoff. Volgens hem geldt hetzelfde voor de tolerantie richting mensen met psychische problemen. ‘Not in my backyard is toch vaak het credo. Maar wij hebben de maatschappelijke taak om deze mensen te behandelen en wanneer mogelijk te begeleiden naar de samenleving. We kunnen wel doen alsof deze mensen er niet zijn, maar daarmee verdwijnen ze niet.’
Angst voor ‘opstand’
Bestuurder Jessica Westerik van Reclassering Nederland sluit zich hierbij aan: ‘Opvang en goede begeleiding doe je niet alleen voor de ex-gedetineerde of de tbs’er. Dit doe je om de samenleving veilig te houden. Maar de angst voor een ‘opstand’ zoals we met de azc’s zien, is groot. Toch hebben we méér burgemeesters nodig die hun rug recht houden en hun verantwoordelijkheid nemen.’
Recidive voorkomen
Juist wanneer mensen uit detentie of kliniek terugkeren naar de samenleving, is een stabiele huisvesting en begeleiding cruciaal om recidive te voorkomen, benadrukt Westerik: ‘Ex-gedetineerden zijn niet de meest knuffelbare doelgroep, dat begrijp ik heel goed en de woningnood in Nederland is enorm. Maar als je als burgemeester op de lange termijn kijkt naar de veiligheid van jouw gemeente, dan zou je daar wel voor kiezen.’
Vastgelopen
De reclassering heeft dagelijks te maken met het vastlopende systeem. De reclasseringsorganisaties adviseren en houden ook toezicht bij ‘tbs met voorwaarden’. Dat houdt in dat de rechter beslist dat de persoon niet gedwongen wordt opgenomen in een tbs-kliniek maar wel een verplichte behandeling krijgt, onder toezicht van de reclassering. Ook deze minder bekende vorm van tbs is de afgelopen tien jaar meer dan verdubbeld van 69 naar 168 gevallen per jaar.
Jaloers
De reclassering is ook betrokken bij een proefverlof en een voorwaardelijke beëindiging van een tbs-maatregel met dwangverpleging. Westerik: ‘Die gefaseerde afbouw onder strikt toezicht is bij deze groep zo belangrijk. En dit systeem werkt. Tbs heeft, ondanks wat vaak gedacht wordt, een laag recidivecijfer. We hebben in Nederland een heel gedegen systeem opgebouwd. In het buitenland zijn ze daar jaloers op. Maar dat loopt nu aan alle kanten vast. Dat is heel zorgelijk.’
Nieuwe wetgeving
Het kabinet hoopt dat de nieuwe Wet versterking regie volkshuisvesting, die nu in de Eerste Kamer ligt en waarschijnlijk 1 juli van kracht wordt, leidt tot een betere verdeling van zogeheten aandachtsgroepen over de gemeenten. Laatstgenoemde moeten expliciet beleid opnemen en een wettelijke urgentieregeling vaststellen voor de huisvesting van deze groepen, onder wie mensen uit detentie. Psychiater Masthoff hoopt ook dat deze nieuwe wet meer lucht in het forensische systeem gaat bieden en zorgt voor een meer evenredige verdeling van kwetsbare doelgroepen over gemeenten.
Den Dolder
Masthoff weet zelf, als bestuurder van Fivoor, waar ook de forensische klinieken in Den Dolder onder vallen, hoe groot de weerstand binnen een gemeente kan zijn. In 2017 werd Anne Faber door patiënt Michael Panhuis vermoord, wat tot grote maatschappelijke onrust leidde. Terreineigenaar Altrecht had een paar jaar eerder al besloten dat de klinieken in Den Dolder in 2027 zouden vertrekken om plaats te maken voor woningbouw.
Niet welkom
Het is Fivoor in al die jaren echter niet gelukt om een nieuwe locatie elders in Midden-Nederland te vinden. Geen enkele gemeente zette de deur open. De gemeente Zeist heeft nu in het omgevingsplan laten vastleggen dat instellingen voor forensische zorg niet meer welkom zijn binnen de gemeentegrenzen. Fivoor en Altrecht zijn hierop naar de Raad van State gestapt.
Volledig uitsluiten
Westerik vindt dit soort ontwikkelingen, waarbij de komst van forensische zorg door gemeenten volledig wordt uitgesloten, zorgelijk. ‘We hebben nu al zo’n groot probleem met de capaciteit in de forensische zorg, met de grote personeelstekorten. Het loopt echt aan alle kanten vast. En dit is dan nog een factor die behoud van voldoende forensische zorgplekken belemmert.’
Nederland kent drie reclasseringsorganisaties: Reclassering Nederland, Stichting Verslavingsreclassering GGZ en het Leger des Heils Jeugdbescherming & Reclassering. Zij begeleiden mensen die met justitie in aanraking zijn gekomen, adviseren rechters en officieren van justitie, en houden toezicht op de naleving van de voorwaarden.
Het Forensisch Netwerk is een samenwerkingsverband van organisaties in de forensische zorg. Het netwerk bestaat uit vertegenwoordigers van Valente, de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland, de Nederlandse ggz, TBS Nederland en Verslavingskunde Nederland.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.