Alle 23 gemeenten die vorig jaar niet genoeg geld hadden voor de uitvoering van de Participatiewet en hiervoor extra middelen aanvroegen bij het rijk, zeggen dat het financiële tekort is ontstaan door de instroom van statushouders in de bijstand. Hoewel rekening wordt gehouden met de verwachte instroom van statushouders, wordt de budgetverdeling vastgesteld in september van het voorgaande jaar, op basis van cijfers van een jaar eerder.
Budget bijstand niet afgestemd op instroom statushouders
Inmiddels doen vrijwel uitsluitend kleine gemeenten een beroep op de vangnetregeling.
Raakt kleinere gemeenten
Voor 2025 betekende dit dat de statushouders die in 2024 en 2025 zijn gehuisvest niet werden meegenomen. Dit zorgt vooral bij kleinere gemeenten met relatief weinig bijstandsgerechtigden voor financiële tekorten. Zo blijkt uit het jaarverslag van de Toetsingscommissie vangnet Participatiewet. Van de 23 gemeenten die vorig jaar gebruik maakte van de vangnetregeling hadden er maar twee meer dan 40.000 inwoners. Sinds 2022 is het aantal kleine en middelgrote gemeenten in het vangnet toegenomen, terwijl het aantal grote gemeenten met tekorten juist afnam.
Rekenmodel beter
In algemene zin zijn er de afgelopen jaren dan ook verbeteringen doorgevoerd aan het rekenmodel dat het ministerie van SZW gebruikt voor de budgetverdeling. Daardoor is er voor veel gemeenten een situatie ontstaan waarbij de financiering beter aansluit op de daadwerkelijk te verwachten kosten. Maar, wat betreft de opvang van statushouder houdt de budgetverdeling volgens de commissie nog steeds ‘onvoldoende rekening’ met de actuele cijfers. Dit terwijl statushouders in veel gevallen direct na vestiging in een gemeente een beroep doen op de bijstand.
Compensatie komt later
De kleine en middelgrote gemeenten die te maken krijgen met een tekort vanwege de huisvesting van statushouders worden hiervoor pas twee jaar later gecompenseerd. Voor kleine gemeenten wordt het budget namelijk verdeeld op basis van de realisatiecijfers van twee jaar eerder, terwijl grotere gemeenten (deels) worden gecompenseerd op basis van de historische cijfers.
Investeringen
Om de financiële tekorten in de bijstand op te lossen treffen de 23 gemeenten allerlei maatregelen. Een merendeel: 18 van de 23 gemeenten, neemt maatregelen direct erop gericht om statushouders sneller naar werk te begeleiden. Dat is enerzijds omdat daar te tekorten ontstaan, maar ook omdat het doorgaans een kansrijke groep betreft als het gaat om de begeleiding naar werk. Gemeenten zeggen onder andere in te zetten op extra taallessen, het versnellen van inburgeringstrajecten en trainingen.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.