Toezichthouder oordeelt wel erg hard, vinden kwaliteitsborgers

De belangenvereniging voor kwaliteitsborgers VKBN vindt dat landelijk toezichthouder TloKB kortgeleden wel erg streng oordeelde over het geprivatiseerde bouwtoezicht bij woningen en eenvoudige bedrijfsgebouwen. VKBN spreekt over ‘een fundamenteel verschil van inzicht over de manier waarop kwaliteitsborging moet worden uitgevoerd en beoordeeld’, naar aanleiding van de tamelijk kritische halfjaarrapportage die kortgeleden verscheen.

In 2024 heeft de Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen een deel van het bouwtoezicht weggehaald bij gemeenten, en geprivatiseerd. Sindsdien is dit deel van het bouwtoezicht in handen van particuliere kwaliteitsborgingsbedrijven, die werken met de controlesystemen van weer andere bedrijven. In het achterliggende half jaar lichtte TloKB het bouwtoezicht door bij 64 bouwprojecten, die samen 548 bouwwerken omvatten waarvan het merendeel woningen. Bij de helft van de inspectierapporten heeft de landelijke toezichthouder een melding gedaan bij de zogenaamde instrumentaanbieders, ‘vanwege tekortschietend resultaat van de borging’. Deze zes leveranciers van de toegestane controlesystemen zijn namelijk verantwoordelijk voor het in de gaten houden van de kwaliteitsborgers die met hun instrumenten werken. De TloKB was al langer ontevreden over twee van deze aanbieders en heeft ze nu laten weten dat ze een last onder dwangsom gaan krijgen.

Afgevinkt

‘De centrale vraag is niet: heeft de borger alles afgevinkt maar: staat dit bouwwerk er goed voor?’, reageert voorzitter Bob Gieskens van de VKBN op de halfjaarrapportage. Volgens hem redeneert de TloKB dat er bij ieder bouwonderdeel bewijsmateriaal moet zijn dat de kwaliteit ervan op orde is. In zijn ogen past dat niet bij de ‘risicogestuurde’ wijze waarop kwaliteitsborgers werken. Bouwonderdelen met een zeer laag risico op mankementen worden niet iedere keer apart gecontroleerd. Risicogestuurd werken betekent ‘dat kwaliteitsborgers vóóraf keuzes moeten maken om mensen, expertise en geld effectief in te zetten’. ‘Niet elk onderwerp waarop achteraf een gebrek wordt geconstateerd, hoeft vooraf in het borgingsplan te staan.’

Ratten en muizen

Voorbeelden van bouwonderdelen zijn woningisolatie, een fundering, een dragende wand of een toiletruimte, die geïnspecteerd worden aan de hand van eisen in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). In de jaarrapportage van de TloKB over 2025 schreef de toezichthouder dat er bij bijna 40 procent van de gecontroleerde bouwprojecten problemen waren met de kwaliteitsborging: óf gebreken ware niet opgemerkt, óf het borgingsplan van de kwaliteitsborger was niet perfect. Als het ging om bouwonderdelen was wel in ruim 90 procent van de gevallen de kwaliteitsborging op orde. In de resterende gevallen waren de ‘minimale kwaliteitseisen’ niet gevolgd of gecontroleerd.

‘Het schort aan bouwkwaliteit over de hele breedte van constructieveiligheid tot toegan­kelijkheid’, schreef TloKB: ‘Van respectievelijk het onvoldoende aansluiten van de prefab funderings­balken op de funderingspalen tot te grote verschillen in vloerhoogte bij de hoofdtoegang van een woongebouw.’ En: ‘Het gaat dan (…) vaak om dilataties of lateien die niet volgens tekening zijn aangebracht, openingen waar ratten en muizen doorheen kunnen of waterleidingen die niet goed zijn aangebracht met het oog op legionellapreventie.’ Een dilatatie is een open voeg in een muur om scheuren te voorkomen. Een latei is een draagbalk boven een raam of deur.

De route

In het eerste half jaar van 2026 was bij 92,8 procent van de gecontroleerde bouwonderdelen de bouwkwaliteit voldoende in het vizier, aldus de TloKB. Dat is een lichte stijging ten opzichte van vorig jaar, beklemtoont VKBN. Maar de landelijke toezichthouder verwoordt dat anders: ‘De TloKB ziet dat de bouwkwaliteit in de eerste helft van 2026 nog geen significante verbetering laat zien’, staat in de halfjaarrapportage van eerder deze maand.

Het is logisch dat deze uitspraak bij de kwaliteitsborgers gevoelig ligt. Er is al jaren rumoer ond de de Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen. Met name gemeenteambtenaren zijn ontevreden over deze privatisering. Dit bleek uit een enquête die Binnenlands Bestuur hield samen met Vereniging BWT, die onder meer de gemeentelijke afdelingen vertegenwoordigt. Dat komt deels omdat zij uiteindelijk moeten bepalen of de woningen en bedrijfspanden bewoond of gebruikt mogen worden.

Bob Gieskens: ‘We streven hetzelfde doel na: bouwwerken die aantoonbaar aan het Bbl voldoen. De discussie gaat over de route daarnaartoe.’