GACS: De sleutel tot een efficiënt, veilig, comfortabel en energiezuinig gebouw

Wie aan een gebouw denkt, zal in eerste instantie waarschijnlijk denken aan de buitenkant: muren, ramen, een dak. Maar minstens zo belangrijk zijn de systemen die het gebouw bruikbaar maken onder verschillende omstandigheden: de installaties. Die installaties kunnen op hun beurt niet zonder het ‘brein’ van het gebouw, de GACS.

GACS (het Gebouw Automatiserings- en Controlesysteem) is het centrale intelligentiesysteem van een gebouw, dat de technische installaties monitort, regelt en optimaliseert. Het doel: een gebouw dat efficiënt, veilig, comfortabel en energiezuinig functioneert. GACS vormt daarmee een sleutelrol in zowel het dagelijks beheer als de strategische verduurzaming van vastgoed.

Energieverbruik én comfort optimaliseren
De GACS is vanuit de Rijksoverheid geïntroduceerd om het integreren van verschillende gebouwgebonden installaties mogelijk te maken, zoals:

Verwarming, koeling en ventilatie (HVAC);Verlichting en zonwering;Energiedistributie en meterregistratie;Binnenklimaat- en bezettingssensoren;Veiligheids- en beveiligingssystemen.

Door real time data te verzamelen en installaties gecoördineerd aan te sturen, kunnen regelingen worden geoptimaliseerd op basis van gebruikersgedrag, actuele belasting, weersomstandigheden en energieprijzen. Hierdoor wordt onnodig energieverbruik verminderd en worden comfortklachten beperkt.

Verankerd in regelgeving
De GACS is niet zomaar een technische toevoeging, maar is stevig verankerd in normen en regelgeving. De basis wordt gevormd door de NEN-EN-ISO 52120. Deze norm classificeert GACS-functionaliteit en geeft richtlijnen voor monitoring, automatische regeling, foutdetectie en prestatieoptimalisatie.

Het Besluit Bouwwerken Leefomgeving (Bbl) stelt eisen aan energiezuinigheid, ventilatie, veiligheid en het goed functioneren van technische installaties. Een GACS speelt hierin een faciliterende rol: het helpt om installaties continu te laten voldoen aan de energieprestatie-eisen, om ventilatie- en klimaatsystemen ononderbroken te laten draaien en om binnenklimaat en veiligheid beheersbaar te houden. Het Bbl legt daarbij nadruk op effectief beheer en monitoring, waarmee de werking en prestaties van installaties transparant en controleerbaar worden.

Vanuit Europa komt daar de herziene EPBD IV bij, die automatische gebouwsturing aanmerkt als een van de meest kosteneffectieve maatregelen voor energiebesparing. Voor (grotere) utiliteitsgebouwen die binnen de reikwijdte van de GACS vallen, betekent dit concrete verplichtingen: continue energie- en prestatiemonitoring, automatische detectie van afwijkingen, prestatieanalyse van technische systemen en, waar mogelijk, geavanceerde regelstrategieën.

Vereisten per gebouw inzichtelijk maken
Zie in zo’n woud van regelgeving en eisen maar eens het overzicht te bewaren. Om u daarbij te helpen, heeft bbn adviseurs een quickscan GACS ontwikkeld. Deze check wordt gedaan op basis van de fysieke aanwezigheid van systeemtypen en producten in de gebouwen. Het digitaal in- en uitlezen van de systemen, bijbehorende meet- en regeltechniek en de veldapparatuur achter deze installatie(s) wordt binnen de quickscan nog niet gedaan, maar er wordt wél gekeken of dat mogelijk is. Daarmee vormt de quickscan een laagdrempelige en eenvoudige opstap voor een eventuele, aanvullende verdiepingsslag om de daadwerkelijke optimalisatie van de systemen te implementeren.

Binnen de quickscan controleert de adviseur de fysieke aanwezigheid van de (minimaal benodigde) componenten, waarmee de vereiste digitale optimalisaties, monitoring en rapportage functies mogelijk zijn. De quickscan is geen audit of gedetailleerd energieadvies, maar kan wél toetsen of de systeemtypologie de sturing en/of optimalisaties volgens de GACS aan zou kunnen. Als dit niet het geval is, wordt in deze quickscan een voorstel op hoofdlijnen beschreven waarmee dit wel mogelijk is. Dit voorstel wordt voorzien van een investeringskostenraming, zodat u als gebouweigenaar weet waar u aan toe bent.

Als er bepaalde optimalisaties en/of verdere fijnmazigheid in het gebouw gerealiseerd moeten worden conform de GACS, die echter niet aansluiten op de praktijk van de gebruiksfunctie, dan wordt in de quickscan beschreven waarom deze onderdelen eventueel achterwege kunnen blijven. Zo kan het voorkomen dat de GACS voorschrijft dat er een bepaald tijdslot voor installatiedelen ingelast wordt, die in praktische zin niet corresponderen met de functionaliteitseisen vanuit de gebruiksfunctie. Een voorbeeld is de 24/7 beschikbaarheid van warm tapwater; iets dat in sommige gebruiksfuncties een vereiste is in het Programma van Eisen (PvE), maar volgens de GACS een slechte score oplevert. Waar deze excessen optreden wordt dit benoemd in de toelichting per onderdeel in de quickscan.

Weten waar uw gebouw staat?
Terwijl regelgeving rond GACS strenger wordt, nemen de kansen om te besparen op energie én te sturen op comfort juist toe. Met de quickscan GACS van bbn adviseurs krijgt u snel en laagdrempelig inzicht in de huidige stand van zaken in uw gebouw: welke componenten zijn aanwezig, welke optimalisaties zijn haalbaar en welke investeringen horen daarbij. Zo weet u precies waar u aan toe bent.