Olifanten doen zaken met olifanten

Er woedt al meer dan vier jaar een oorlog op ons continent, kunstmatige intelligentie dringt met rasse schreden onze samenleving binnen en in Washington zet Donald Trump zijn America First‑doctrine harder dan ooit kracht bij. Wie denkt dat Europa de luxe heeft om nu nog tien jaar te sleutelen aan meer digitale onafhankelijkheid, vergist zich. Macht regeert en wie machtspolitiek negeert, wordt door machtspolitiek ingehaald.

Neem Trump. De man die recent zijn zinnen zette op Iran, Venezuela en Groenland, speelt de internationale politiek als zijn eigen vastgoedspel: snel, hard en zonder frivoliteiten. Toen de Russische Amsterdam Trade Bank in 2022 door de Amerikaanse regering op een sanctielijst werd gezet, had één telefoontje naar Microsoft genoeg effect. Kort daarna zette het bedrijf zijn dienstverlening stop en doofde voor een in Nederland gevestigde bedrijf digitaal het licht. Pas toen vorig jaar de aanklager Karim Khan van het Internationaal Strafhof in Den Haag niet meer bij zijn e-mail en documenten kon, door toedoen van datzelfde Microsoft, kwamen Haagse politici in actie.

De Nederlandse reactie was begrijpelijk maar traag: de Tweede Kamer riep daarna pas op tot minder afhankelijkheid van Amerikaanse techreuzen. In 2029 moet minstens 30 procent van onze data op Nederlandse of Europese servers staan. De gemeente Amsterdam gaat nu nog verder – binnen tien jaar willen zij volledig onafhankelijk van Amerikaanse techbedrijven zijn. Mooie ambities, we moeten echter eerlijk zijn: tien jaar is in geopolitieke termen een eeuwigheid. Trump acteert nu, Microsoft reageert nu. Europa wikt en weegt, dat kan niet langer, het tijdperk van naïeve samenwerking is voorbij. Olifanten doen zaken met olifanten, niet met muizen. Europa moet het spel van macht durven spelen, met dezelfde overtuiging als onze bondgenoot aan de overkant van de oceaan.

Drie concrete stappen

De eerste stap: breng Solvinity, het bedrijf achter DigiD, onder bij een consortium van (Europese) investeerders. Deze digitale toegangspoort tot de overheid is van cruciaal belang voor onze nationale veiligheid die daarom veiliggesteld dient te worden. Het risico dat dit bedrijf in Amerikaanse handen valt, is onverantwoord. Terecht dat een ruime meerderheid in de Tweede Kamer deze overname wil tegenhouden. Dit is conform hoe het Chinese TikTok in Amerika per begin dit jaar in handen is gekomen van een consortium van Amerikaanse investeerders.

Ten tweede: ga in Brussel het gesprek aan over de Europese tak van Microsoft. Als Amerika Microsoft kan instrueren om diensten in Nederland uit te schakelen, is het dan niet tijd om Microsoft EU af te splitsen? Maak er een zelfstandig Europees bedrijf van, deels beursgenoteerd, deels (tijdelijk) in handen van de EU. De broncode ligt nota bene al veilig in een kluis in Zwitserland. Wat ontbreekt, is politieke moed. Als derde concrete actie: gebruik marktmacht waar wij die hebben. ASML in Veldhoven levert ’s werelds geavanceerdste chipmachines – machines waar de Amerikaanse industrie van afhankelijk is. Als Washington bereid is economische wapens in te zetten, waarom Europa dan niet? Beperk leveringen, stel strenge voorwaarden en schroom niet tijdelijk de kraan dicht te draaien om duidelijk te maken dat wederkerigheid telt. Machtspolitiek is geen wraak, het is een taal die begrepen wordt door olifanten.

Tijd voor Europees realisme

Europa heeft te lang geloofd dat samenwerking vanzelf veiligheid brengt, afhankelijkheid is echter ook een kwetsbaarheid. Als één Amerikaans besluit ertoe kan leiden dat een Nederlands bedrijf zijn digitale infrastructuur verliest, dan is onze soevereiniteit een papieren werkelijkheid. De opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) maakt dit vraagstuk snel urgenter. AI draait op data, rekenkracht en infrastructuur – en die infrastructuur is grotendeels Amerikaans. Wie de infrastructuur bezit, beheerst de toekomst. Europa kan nog zulke ambitieuze regelgeving maken, van de AI Act tot de Digital Markets Act, echter zonder eigen digitale ruggengraat blijft het slechts een lege huls. Dat vraagt forse investeringen, politieke durf en soms ook economische offers.

De wereld van macht en tegenmacht

De internationale orde van partnerschap maakt plaats voor een wereld van evenwicht en confrontatie. Trump begrijpt dat, Poetin ook en China misschien nog beter. Het wordt tijd dat Europa zichzelf een spiegel voorhoudt en dezelfde realiteit onder ogen ziet. Wat wij bepleiten, is geen breuk met Amerika, echter een gezonde correctie. Partnerschap kan alleen bestaan tussen gelijken. En gelijkwaardigheid komt niet voort uit beleefdheid, echter uit strategisch eigenaarschap – uit het vermogen terug te duwen wanneer de ander duwt.

Dus laten we ophouden met verontwaardigd toekijken als Washington aan de knoppen draait. De wereld luistert niet omdat je aardig bent, maar omdat je iets hebt te bieden. Europa heeft dat, nu nog de wil om het te gebruiken. Onze boodschap is eenvoudig: Olifanten doen zaken met olifanten – en het wordt hoog tijd dat wij eindelijk leren trompetteren.

Peter de Roij van Zuijdewijn, kandidaat raadslid #2 Eindhovense VVD

Eddie Altenburg-Collin, kandidaat raadslid #6 Bossche VVD