De afhankelijkheid van buitenlandse technologiebedrijven maakt Nederland kwetsbaar voor cyberaanvallen en geopolitieke druk. Een aanval op een groot cloudbedrijf behoort tot de dreigingen waarmee Nederland nadrukkelijk rekening moet houden. Dat blijkt uit de Rijksbrede Risicoanalyse Nationale Veiligheid 2026, waarin onderzoekers waarschuwen dat de risico's voor de nationale veiligheid sinds 2022 aanzienlijk zijn toegenomen.
Cyberaanvallen en afhankelijkheid Big Tech bedreigen nationale veiligheid
De onderzoekers noemen de beschikbaarheid van Europese publieke alternatieven daarom een strategische noodzaak.
De risicoanalyse is opgesteld door het Analistennetwerk Nationale Veiligheid (ANV), waarin onder meer het RIVM, TNO, Clingendael, de AIVD en de MIVD samenwerken. Het rapport dient als onderbouwing voor de actualisering van de nationale Veiligheidsstrategie.
Volgens de onderzoekers kunnen internationale afhankelijkheden in de huidige geopolitieke verhoudingen steeds gemakkelijker worden gebruikt om politieke of economische druk uit te oefenen. Dat geldt ook voor digitale dienstverlening, waarvan een groot deel in handen is van een beperkt aantal internationale technologiebedrijven. Afhankelijkheden die voorheen als betrekkelijk risicoloos werden beschouwd, kunnen daardoor een bedreiging vormen voor de nationale veiligheid.
Aanval op cloudbedrijf
Een aanval op een cloudbedrijf behoort volgens de risicoanalyse tot de scenario's met zowel een hoge waarschijnlijkheid als een grote impact. Ook cyberspionage bij de overheid wordt als een belangrijke dreiging aangemerkt. De onderzoekers schatten zowel de waarschijnlijkheid als de impact daarvan hoger in dan bij de vorige risicoanalyse uit 2022.
Het ANV verwacht dat het aantal digitale incidenten de komende jaren verder zal toenemen. Door geopolitieke spanningen en de groeiende technische mogelijkheden kunnen ook de gevolgen van cyberaanvallen groter worden.
Die gevolgen blijven niet beperkt tot de digitale omgeving. Een aanval op een waterbeheersysteem kan bijvoorbeeld de drinkwatervoorziening verstoren, met gevolgen voor de landbouw en volksgezondheid. Bij een aanval op het elektriciteitsnet kunnen ook ziekenhuizen en logistieke processen worden geraakt. Doordat steeds meer fysieke processen afhankelijk zijn van digitale systemen, kunnen de gevolgen van een cyberincident zich snel uitbreiden.
Afhankelijkheid buitenlandse techbedrijven
De onderzoekers besteden afzonderlijk aandacht aan de groeiende afhankelijkheid van niet-Europese technologiebedrijven. Deze ondernemingen beheren een belangrijk deel van de digitale infrastructuur waarop overheden en maatschappelijke instellingen vertrouwen.
Vooral het ontbreken van alternatieven baart zorgen. Wanneer een grote leverancier uitvalt door een storing of cyberaanval, kunnen meerdere vitale processen tegelijkertijd worden geraakt. Die afhankelijkheid heeft volgens het ANV ook politieke gevolgen. Nederland heeft minder mogelijkheden om zelfstandig op te treden wanneer digitale diensten worden ingezet om geopolitieke druk uit te oefenen.
Overheid verliest controle aan Big Tech
In een afzonderlijk hoofdstuk, getiteld ‘De duistere kanten van Big Tech’, werken de onderzoekers een scenario uit waarin één technologiebedrijf een dominante positie verwerft in de westerse wereld. Kunstmatige intelligentie wordt op grote schaal geïntegreerd in overheidssystemen, waardoor de overheid steeds minder grip krijgt op haar eigen dienstverlening.
In het fictieve scenario wordt overheidshandelen in toenemende mate bepaald door algoritmen die worden beheerd door een private onderneming. Het bedrijf beschikt bovendien over grote hoeveelheden gegevens en krijgt daardoor steeds meer invloed op het functioneren van de samenleving.
De gevolgen worden door de onderzoekers als catastrofaal beoordeeld. De afhankelijkheid tast onder meer de democratische rechtsstaat aan en ondermijnt het vertrouwen van burgers in de overheid. Ook de economische gevolgen zijn groot, doordat de dominante marktpositie van het technologiebedrijf de concurrentie belemmert.
Cyberaanvallen als machtsmiddel
Het rapport plaatst de toenemende cyberdreigingen nadrukkelijk in de context van veranderende internationale machtsverhoudingen. Staten gebruiken cyberaanvallen steeds vaker voor spionage en sabotage. Daarbij wordt het moeilijker om vast te stellen wie achter een aanval zit, omdat statelijke actoren geregeld gebruikmaken van tussenpersonen en criminele netwerken.
De onderzoekers wijzen daarnaast op de veranderende positie van de Verenigde Staten. Het land stelt zich volgens het ANV steeds assertiever buiten de internationale rechtsorde op en handelt nadrukkelijker vanuit eigen belangen. Daardoor worden internationale afspraken en samenwerkingsverbanden minder vanzelfsprekend, wat de kwetsbaarheid van kleinere landen als Nederland vergroot.
Afbouwen afhankelijkheden
Volgens het ANV moet Nederland risicovolle internationale afhankelijkheden verminderen. De onderzoekers erkennen dat dit niet eenvoudig is. Voor veel digitale diensten zijn alternatieven niet direct beschikbaar, terwijl een overstap aanzienlijke investeringen en schaarse capaciteit vergt.
Ook moet rekening worden gehouden met nieuwe risico's die kunnen ontstaan wanneer bestaande afhankelijkheden worden afgebouwd. De onderzoekers pleiten daarom voor strategische keuzes op de lange termijn en meer investeringen in de weerbaarheid van de samenleving.
Het uitstellen van die keuzes kan volgens het ANV leiden tot minder effectieve maatregelen en uiteindelijk de nationale veiligheid verder aantasten.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.