Gebruik je AI als kompas of geef je het de regie?

Jaren geleden kwam ik voor het eerst in aanraking met een AI taalmodel. Via een nieuwsgroep op internet, ruim voordat het ingeburgerd was. Het interessante aan die periode is dat mensen die ik er verder over sprak het afdeden als onzin, ‘niets voor mij’. Het deed me toen al denken aan die filmpjes waarin er over een mobiele telefoon werd gesproken (onzin, hoezo altijd bereikbaar). AI was een niche-instrument voor de nieuwsgierigen onder ons. AI is inmiddels overal. In ons werk en privé leven; in sollicitaties, keuzes over onze loopbaan en op plekken die op mij weinig begrijpelijk overkomen en eerder een hype gevoel geven.

Wat begon als hulpmiddel, verschuift steeds vaker richting een andere kant. En juist daar zit voor mij de vraag: gebruik je AI als kompas of geef je het de regie?

Wat ik vaak zie is dat mensen te snel de regie uit handen geven. En dat zie ik ook bij bestuurders en ambtenaren binnen het publieke domein. Juist op de plek waar zorgvuldigheid, integriteit en de menselijke maat centraal staan. AI is een taalmodel. Het kan niet wegen wat maatschappelijk verantwoord is. Dat blijft mensenwerk. AI kan wel processen versnellen, structureren en verhelderen.

Tegelijkertijd zie ik een andere ontwikkeling. De prijzen voor geheugenchips schieten omhoog en het energieverbruik van AI-systemen groeit explosief. Een deelnemer van een workshop die ik verzorgde zei laatst ‘ik gebruik AI voor alles, ik google niet eens meer!’. Die persoon draagt vol enthousiasme bij aan de stijgende kosten. We betalen het gebruik van AI met veen factoren, direct en indirect. Denk aan je persoonlijke data en ook het milieu. Daarom kijk ik niet alleen naar AI als ondersteuningsinstrument. Ik ben ook kritisch op de impact ervan.

Gebruik ik het dan niet? Zeker wel.

Wat ik zie is dat deelnemers aan workshops en coachees AI zelf al inzetten voor het schrijven van motivatiebrieven, het voorbereiden van sollicitatiegesprekken en soms zelfs voor het bepalen van hun loopbaanrichting. De toepassing is waardevol. De aanpak blijkt vaak waar ik mensen in kan versterken. Hoe bevraag je AI op een effectieve manier? Het zogenoemde ‘prompten’. Ik ben overigens zeker geen prompt expert. Dat is een nieuw werkveld op zich.

De verleiding van efficiëntie

Wanneer we onder druk werken is de verleiding groot om een hulpmiddel in te zetten dat snel resultaat geeft. AI levert in seconden een tekst die er professioneel uitziet. Alleen de diepere laag, als het gaat om persoonlijke motivatie, vraagt meer aandacht.

Daarom leer ik deelnemers AI te gebruiken als reflectietool. Niet als vervanging van hun eigen denken. AI kan woorden geven aan wat je al weet en nog niet scherp hebt. Het kan structuur aanbrengen in je gedachten.

Vacature-analyse

Een waardevolle toepassing van AI vind ik het analyseren van vacatures. Je uploadt je anonieme cv, de vacature en AI laat zien welke accenten je kunt aanscherpen. Welke aspecten in de vacature goed bij jou aansluiten. Dat is efficiënt en inzichtelijk. Ik zie echter ook dat mensen hun cv soms zó aanpassen dat het niet meer klopt met hun ervaring. Dan verlies je niet alleen jezelf, je verliest ook je geloofwaardigheid.

Motivatiebrieven: eerst denken, dan pas AI

Ik laat mensen zelden beginnen met: “Schrijf een motivatiebrief voor functie X.” In plaats daarvan stel ik eerst vragen:

• Waar ben je trots op in je werk?
• Wat wil je bijdragen aan de publieke zaak?
• Wat maakt dat jij juist in deze gemeente of provincie tot je recht komt?

Daarna zetten we de antwoorden in AI. We plaatsen daarbij de vacaturetekst, een beschrijving van de organisatie en een anoniem cv naast elkaar. AI helpt om te ordenen en te verfijnen. De diepere inhoud komt van de persoon zelf.

Sollicitatiegesprekken: AI als sparringpartner

AI kan uitstekend sollicitatievragen genereren. Het kan STARR-voorbeelden structureren en scenario’s simuleren. Wanneer iemand AI vraagt: “Wat moet ik antwoorden op de vraag: wat zijn je ontwikkelpunten?” dan volgt vaak een algemeen, relatief goed klinkend antwoord.

In de coaching werken we vanuit drie fasen: Reflectie, Ambitie en Oriëntatie.

We beginnen met terugkijken naar je werk, naar jezelf en naar keuzes die je hebt gemaakt. Daarna kijken we vooruit: waar krijg je energie van, wat vind je belangrijk en wat wil je bereiken? Vervolgens brengen we in kaart wat haalbaar is en maken we een concreet plan. Pas als dat helder is, gaan we de arbeidsmarkt op. Om te oefenen zet ik tegenwoordig ook een andere optie in. We activeren de spraakmodus van AI. Dan kun je werkelijk in gesprek. Een interessante ontwikkeling die mensen echt helpt in hun voorbereiding.

AI en vakmanschap: een kwestie van balans

Binnen de overheid wordt veel gesproken over digitalisering, data gedreven werken en technologische innovatie, en er wordt in de praktijk volop mee gewerkt. Minstens zo belangrijk vind ik het behoud van vakbekwaamheid. AI kan bijdragen aan professionalisering, mits het bewust wordt ingezet.

• Gebruik je AI om jezelf te vervangen, dan verlies je grip.
• Gebruik je AI om jezelf te versterken, dan word je krachtiger.

Voor mij zit het verschil in aandacht. In reflectie. In jezelf blijven meenemen.

Tot slot: AI is een hulpmiddel, geen identiteit

Ik begeleid mensen in het hervinden van hun eigen stem, hun eigen richting en hun eigen energie. AI kan daarbij een waardevolle rol spelen. Als kompas. Als spiegel. Als sparring partner.