of 59345 LinkedIn

Optimale schaalgrootte gemeente bestaat niet

Er bestaat geen optimale schaalgrootte voor een gemeente. Per beleidsterrein verschilt de optimale omvang van een gemeente, vanuit kostenoogpunt bezien. Dat blijkt uit onderzoek van het Instituut voor Publieke Sector Efficiëntie (IPSE) Studies.

Dè optimale schaalgrootte voor een gemeente bestaat niet. Per beleidsterrein verschilt de optimale omvang van een gemeente, vanuit kostenoogpunt bezien. Kleine gemeenten hebben vaak geen mogelijkheden om kwantumkortingen te bedingen, terwijl grotere gemeenten weer hogere sturings- en afstemmingskosten hebben.

Schaaleffecten

‘Economies of scale kunnen dan omslaan in diseconomies of scale’, stellen onderzoekers van het Instituut voor Publieke Sector Efficiëntie (IPSE) Studies. De overzichtsstudie naar de relatie tussen schaal en kosten van gemeenten is in opdracht van Amsterdam, Den Haag, Rotterdam en Utrecht uitgevoerd. Gemiddeld gaf een Nederlandse gemeente in 2016 3.200 euro per inwoner uit, maar tussen gemeenten bestaan grote verschillen, zo concluderen de onderzoekers. ‘Wanneer te klein te klein en te groot te groot is, verschilt per beleidsterrein’, aldus de onderzoekers. Zo profiteren grote gemeenten bij belastinginning wel van een grote schaal, maar bij wegbeheer weer niet. IPSE Studies onderzocht de schaaleffecten bij burgerzaken, afvalinzameling, belastinginning, onderwijshuisvesting en wegbeheer. De universiteit Utrecht heeft onderzoek gedaan naar schaaleffecten bij het algemeen openbaar bestuur door gemeenten.

 

Kosteneffectief

De optimale schaal (vanuit kosten van gemeenten bezien) ligt het laagst bij onderwijshuisvesting en wegbeheer. Gemeenten met circa 20.000 inwoners kunnen die taken zo voordelig mogelijk regelen. De optimale schaal bij afvalinzameling, burgerzaken en het algemeen openbaar bestuur ligt tussen de 40.000 en 65.000 inwoners. Voor belastinginning is juist een schaalgrootte van zo’n 460.000 inwoners het meest kosteneffectief. Een mogelijke verklaring is volgens de onderzoekers dat gemeenten vooral bij gestandaardiseerde dienstverlening kunnen profiteren van een grote schaal, maar bij arbeidsintensieve diensten waarbij maatwerk geboden moet worden juist niet.

 

Loketten

Dat bijvoorbeeld grote gemeenten duurder uit zijn bij burgerzaken dan (middel)grote gemeenten kan aan de huisvestingskosten liggen, aldus de onderzoekers. Voor de bereikbaarheid van hun inwoners moeten grote gemeenten meerdere loketten openhouden. Voor afvalinzameling ligt de optimale schaal rond de 35.000 huishoudens; oftewel 65.000 inwoners. ‘Bij de kleinste inzamelaars liggen de gemiddelde kosten ongeveer vijf procent hoger dan bij de optimale schaal, net als bij de allergrootste inzamelaars, gemeenten en bedrijven met méér dan 400.000 inwoners’, aldus de onderzoekers. Vanwege de hoge mate van automatisering ligt het volgens de onderzoekers voor de hand dat bij belastinginning en bij de uitvoering van de Wet Woz schaalvoordelen worden behaald bij de inkoop van ict.

 

Weglengte

Bij wegbeheer wordt de optimale schaal geschat op 150 kilometer weglengte. Na dit optimum lopen de gemiddelde kosten steil op. Een opvallende uitkomst, vinden de onderzoekers zelf, omdat het op ‘het eerste gezicht toch een vrij kapitaalintensieve dienst betreft’. De kwantumkortingen bij de inkoop van materiaal zijn blijkbaar beperkt of worden snel tenietgedaan door de nadelige schaaleffecten van een groter wegennet. ‘Mogelijk neemt de beleidsmatige complexiteit van het wegbeheer exponentieel toe met een grotere weglengte en nemen de vereiste beheerinspanningen dus ook onevenredig toe met de lengte van het wegennet’, aldus de onderzoekers. Het feit dat gemeenten met steeds meer schoolbesturen moeten overleggen, kan in grotere gemeenten leiden tot hogere afstemmings- en transactiekosten.

 

Complexiteit

Kijkend naar bestuurskosten, is de optimale schaal tussen 2005 en 2014 toegenomen van 49.000 naar 66.000 inwoners. De verwachting is dat deze verder zal stijgen; door de decentralisaties en de complexiteit van het gemeentelijk bestuur. Aanvankelijk worden kosten gedrukt omdat grote gemeenten naar verhouding minder ambtenaren nodig hebben. Maar salarissen in grote gemeenten liggen vaak hoger. Dan is er nog het risico ‘op onevenredig toenemende afstemmings- en bestuurskosten naarmate gemeenten groter worden’, aldus de onderzoekers.

 

Doelmatigheid

De schaal van gemeenten doet er voor de kosten toe, maar dat betekent niet dat (te) grote of kleine gemeenten minder doelmatig zijn, tekenen de onderzoekers aan. ‘De doelmatigheid hangt af van de bedrijfsvoering of het management door een gemeente en is veel beter te beïnvloeden dan schaal.’

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Spijker (n.v.t.) op
Enkele belangrijke pijlers voor het bepalen van de schaalgrootte zijn:
-aantal inwoners
-de grenzen van de fusie/samenwerkingsgemeenten
-financieel economische situatie (bestaand/toekomstig)
-de noodzakelijke bestuurskracht.



-
Door Willem (Ja) op
Dit onderzoek gaat in op de openbare bestuurstaken van gemeenten. Het zou mooi zijn ook eens specifiek te kijken naar de sociaal-domein thema's vanuit de decentralisaties en transities. Juist vanuit de vrijheid daar lokaal beleid op te voeren kan ik me voorstellen dat dit pas efficiënt en effectief is bij een bepaalde "gemeentelijke" schaalgrote. Er wordt nu veel geëxperimenteerd en elke gemeente trekt die vrijheid naar zich toe. Financieel kun je daar af en toe grote vraagtekens bij stellen. Alles wat opnieuw bedacht en in de stijgers gezet wordt gaat dus niet naar de doelgroepen. Versnippering kost geld. Juist voor wat betreft het sociale domein (participatiewet, zorg - WMO, jeugd, GGZ ed - statushouders arbeidsmarkt, en dergelijke zou een optimale schaalgrote (boven lokale / regionale) een meerwaarde kunnen zijn. Of in een brakedown zelfs per sub-dossier waarbij je aanhaakt op de decentrale organisatieprincipes van een UWV, Werkpleinen of scholingsorganisaties. In die zin mag er best wat meer centrale sturing zitten op het lokale geëxperimenteer en vrijblijvende - door politieke zittingstermijnen - gestuurde beleidsontwikkeling.
Door Rien op
De link naar het onderzoek staat in de tweede alinea. Ik heb het inmiddels met succes gedownload. :-)
Door Maarten Pieters (bestuursadviseur) op
De kop van dit artikel werkt. Het prikkelde me om het artikel te lezen. Voorspelbaar en wat mij betreft ook te beperkend om het kostenperspectief te kiezen voor onderzoek naar de ideale schaalgrootte van gemeenten tDe uitkomst van het onderzoek door IPSE helpt om het politieke en bestuurlijke gesprek over de schaalgrootte van gemeenten genuanceerd te voeren.

Jammer dat de link naar het onderzoek ontbreekt. Het lijkt me zeer de moeite waard om te lezen. Wel een kanttekening: het goede gesprek over de ideale schaalgrootte van een gemeente vraagt meer invalshoeken dan alleen dat van de kosten.