of 64231 LinkedIn

Geert Mak: Friesland lijdt aan ‘showbestuur’

Een kwart eeuw geleden zette Geert Mak met zijn boek ‘Hoe God verdween uit Jorwerd’ de schijnwerper op de onttakeling van het platteland. Hoe ging het er sindsdien verder? En wat leveren nieuwe uitdagingen als de energietransitie en de woningbouw het platteland op?

Een kwart eeuw geleden zette Geert Mak met zijn boek ‘Hoe God verdween uit Jorwerd’ de schijnwerper op de onttakeling van het platteland. Hoe ging het er sindsdien verder? En wat leveren nieuwe uitdagingen als de energietransitie en de woningbouw het platteland op?   

Omgewaaid

Tot nu toe gaat de energietransitie geheel aan Jorwert (tegenwoordig met een ‘t’ geschreven) voorbij. ‘Van de twee windmolens die we hadden is er eentje omgewaaid’, zegt Geert Mak, lachend, ‘en de andere is volgens mij ook alweer verdwenen. Het Nimby-effect hebben we hier niet, maar ik begrijp het goed. Die turbines zijn waanzinnig groot. Als er een zo’n ding tweehonderd meter van je achtertuin komt te staan, is dat slikken. Mijn gevoelens zijn daarover zeer gemengd. Ik besef dat het nodig is. Maar als er een windpark naast je deur verschijnt, heeft dat een enorme invloed op de kwaliteit van leven. Dat geldt voor stadswijken als IJburg. Maar ook dorpen zijn zeldzaam kwetsbaar.’

Woest plan
En dan die andere opgave die elk dorp raakt, de woningbouw. Mak: ‘De noordelijke provincies bieden aan dat ze desnoods honderdduizend woningen willen bouwen. Het is een woest plan, maar tegelijk toch de vraag: waar? Het zal de provincies enorm kunnen veranderen. En waar moeten al die mensen werken? Het is niet voor niks dat de Randstad zo veel mensen trekt. Daar zit een boel dynamiek.’ Ja, als gevolg van corona werken meer mensen thuis en doen afstanden er minder toe, ‘maar die dynamiek schuift niet automatisch met de mensen mee’.

Illusiepolitiek
Mak noemt de plannen om het noorden dankzij een hsl-verbinding door de polders beter te ontsluiten ‘illusiepolitiek’. ‘Die lijn is van zijn leven niet rendabel te krijgen. Ze zouden hem willen doortrekken naar Hamburg en Scandinavië, maar de Duitse minister van Transport ziet daar niks in. En als Duitsland niet meedoet is zoiets kansloos.’ Om zich heen zag hij de afgelopen jaren ‘flink wat’ van dergelijke ‘droomplannen’.

Showbestuur
Mak: ‘Een regio die bezig is met een fundamentele overgang heeft de neiging tot showbestuur. Leeuwarden 2018 was daar een typisch voorbeeld van – kijk ons eens de Culturele Hoofstad van Europa zijn – terwijl wérkelijk bestuur vaak een heel saaie bezigheid is: met moeite en pijn een instelling overeind houden. Friesland was vroeger een rijke provincie omdat het een soort een uitgesmeerde stad was. In de kleinste dorpen zaten orgelbouwers en zilversmeden ­– ­je houdt het niet voor mogelijk. Ik zou zeggen: pak dat als regionaal bestuur opnieuw op. Zorg om te beginnen dat je de beste internetverbindingen ter wereld hebt.’

Clusteren
De duizenden huizen om de woningnood een halt toe te roepen moeten wat Mak betreft beter worden gepland. ‘Begin niet met huizen bouwen, maar met mogelijkheden ontwikkelen. Bijvoorbeeld in Gaasterland of aan de Friese punt van de Afsluitdijk, beide nauwelijks een uur van Amsterdam. Hoe kun je door te clusteren bepaalde groepen mensen aantrekken die het leuk vinden om daar met elkaar te wonen? Hoe ontstaat zo’n voorstad zonder slaperig te worden? Wat voor voorzieningen heb je nodig?’


Probleemgebied
Nieuwe mensen en nieuwe activiteit zijn sowieso in Friesland hard nodig, bleek Mak. ‘Ik dacht dat het hier economisch aardig ging, totdat ik de statistieken en regio-analyses ging nalopen. Je schrikt je een biet. Het is een probleemgebied. Afgezien van de landbouw is er weinig innovatie. Geen snel groeiende bedrijven. De vergrijzing is verdubbeld, de jeugd trekt weg. Je snapt best dat de provincie van alles doet om het tij te keren.’

Gallemiezen
Het bestuur zet vooral in op infrastructuur en toerisme. Onvoldoende, vindt Mak. ‘Wil je het toerisme stimuleren, dan moet je de mensen iets bieden. Varen is hier fantastisch. Maar als je je kop boven het riet uitsteekt, heb je niet zelden het idee dat je door een agrarisch industrieterrein vaart. Je moet niet alleen de natuur bewaken, maar ook het landschap. Overal is het typische Friese cultuurlandschap de afgelopen 25 jaar naar de gallemiezen geholpen. Friese politici en bestuurders kunnen tranen met tuiten huilen als ze het over het landschap hebben – in werkelijkheid interesseert het ze geen bal.’

Sociale corruptie
De Friese bestuurscultuur draagt volgens Mak ook niet aan een oplossing bij. ‘Er is hier, zoals in veel kleine gemeenschappen, veel sociale corruptie. Men is hier niet al te kritisch, volgende maand kun je elkaar immers weer nodig hebben, op welke manier ook. Dat heeft ook grote invloed op het publieke debat en de regionale journalistiek. Als je een statement maakt is het alsof je een steen in een emmer modder gooit. Plop, verder niks.

Drie boze mensen
Iedereen in Friesland is volgens erg tevreden met zichzelf en met elkaar. ‘Kritiek wordt als gevaar gezien, in plaats van als verbetering. Neem de discussie rond de snelweg naar Dokkum. Een actiegroep verzamelde prima alternatieven, want het is mallotig om een vierbaansweg aan te leggen naar een stadje van 13.500 inwoners. Dat snapt iedereen in Nederland, behalve in Friesland. Had dat extra geld gebruikt om in die kwetsbare regio de voorzieningen overeind te houden, de scholen, een ziekenhuis. In zo’n situatie mist men de bestuurskracht om het roer om te gooien. Wanneer je als regionaal bestuurder op een receptie rondloopt, moet je minstens drie boze mensen op je afkrijgen. Als dat te weinig gebeurt, heb je een serieus probleem.’

Deze maand verschijnt een nieuwe editie van Hoe God verdween uit Jorwert, met actueel nawoord. Lees het hele interview met Geert Mak deze week in BB18 (inlog).  

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Zipje op
Nederland moet van het gas af en kernenergie ter vervanging mag niet. Dat is bewuste politiek. Het aantal inwoners van dit land groeit met 100.000 per jaar. Ook dat is bewuste politiek. Voor die inwoners moet je voor betrouwbare nutsvoorzieningen zorgen en voldoende woningen bouwen. De ruimte is beperkt dus dan moet je niet zeuren. Je kunt niet de kool en de geit sparen.
Door Spijker (n.v.t.) op
Cijfers over de economische -, financiële - en sociale infrastructuur en duidelijke signalen van gebrek aan visie liegen nooit.
Door Hans op
Geert toch, Friesland? Ze horen er liever niet bij, help ze nu dus ff met dat hek afmaken, dan kan de boel dicht, zijn we er klaar mee en zij blij, ha ha.
Door Doeke Kuipers (pensionado) op
Waarschijnlijk lezen de Friese "bestuurders" dit artikel maar even nieten heeft de nieuwe burgemeester van Kampen, Sander de Rouwe dit ook gemist?
Door Wolfgang Spier (Voormalig raadslid) op
“Als windturbines tweehonderd meter van je achtertuin komt, is dat slikken”.
Als we in plaats daarvan bijvoorbeeld kleinschalige kerncentrales maken (waar hedendaagse terroristen overigens graag naar uit zullen kijken) komt ie ook in de buurt van woningen. Wij wonen in het dichtstbevolkte land van Europa. Zo komen we nergens.
De enige manier om hier uit te komen is een goede fundamentele discussie voeren en dan een referendum. Inclusief nut en noodzaak. Dat moet wel diepgravend zijn en dat is niet makkelijk. Een voorbeeld: een dubbeldeks hogesnelheidstrein die via Groningen, Bremen, Hamburg naar Kopenhagen rijdt is iets milieuvriendelijker dan 5 vliegtuigen. Maar als dit leidt tot forenzen die werken in de Randstad en wonen in het noorden komen er miljoenen vervuilende reizigerskilometers bij.
En hoe goed je het OV maakt, zodra je ruimte maakt voor de auto wordt die meteen opgevuld, want de auto is voor het individu altijd handiger. Dat geeft dus onverwachte effecten. Het moet dus niet oppervlakkig. Dat is lastig voor een plat land.
Wolfgang Spier, Utrecht
Door Johan weijland (Pensionado) op
Mijn vertrouwen in Geert Mak is, na het lezen van dit stuk, zeer sterk gedaald. Als zijn analyses van geschiedenis net zo tot stand gekomen zijn als dit stukje dan zijn die dus ook zeer discutabel. Geert heeft zichzelf met deze oppervlakkige “studie” geen dienst bewezen.
Door Bartl (Beleidsadviseur) op
Optisch gezien ziet Friesland er in ieder geval veel mooier uit dan de randstad. De wegen zijn beter onderhouden, de huizen zijn groter en mooier. Friesland doet het beter dan de Randstad. De Randstad is het echte achterstandsgebied. En daarnaast is de Randstad vies en druk. Laten ze in Friesland blij zijn met hun ruimte en de schone lucht.
Door Markus op
Ik heb zelden een artikel gezien met zoveel onzin.

Amper snelgroeiende bedrijven? Duik nog eens verder in de statistieken. Probleemgebied? Ik denk dat er weinig gebieden in Nederland zijn waar de problematiek zo klein is. Kijk maar naar de brede welvaart van Friese regio's, die is aanzienlijk hoger dan in bijvoorbeeld de Randstad. Dat laat zien dat het best goed gaat.

En de "snelweg" waarover je het hebt, is geen snelweg. De Centrale As was broodnodig en wordt niet alleen door mensen uit Dokkum gebruikt. De hele regio, dat tot de dichtstbevolkte gebieden van Friesland behoort, heeft er enorm profijt van. De leefbaarheid van dorpen rondom het oude tracé is stukken beter geworden, de verkeersdoorstroming is stukken beter, en de reistijden zijn veel korter. Ook is de economische activiteit toegenomen en groeit sinds jaren "krimpregio" Noordoost-Friesland weer qua bevolking. Ook de huizenprijzen hebben er een inhaalslag gemaakt. Je ziet de laatste jaren juist dat jongeren en ook ouderen terugkeren naar Friesland. Dit is sinds de pandemie alleen maar in een stroomversnelling gekomen.

De Lelylijn kan, zo blijkt uit eerder onderzoek, wel degelijk rendabel zijn. Het zal de economie van de noordelijke provincies een enorme impuls geven. Heel veel mensen hebben baat bij deze verbinding. Kijk maar eens hoe druk de A7 op een normale werkdag is, en hoe vol de treinen zitten. Drachten is de grootste plaats in Nederland zonder treinstation. En als er bij Zwolle iets fout gaat, kun je geen kant op. Bovendien is de reistijd uit het noorden in de afgelopen decennia niet veel sneller geworden, maar in sommige gevallen juist langer.

En dat de journalistiek in Friesland niet kritisch is, is ook klinkklare onzin.

Blijf lekker in uw denkbeeldige Randstadbubbel, meneer Mak. Daar is alles toch zo perfect?
Door Myco op
@ Kening Redbad

Vernauw je het begrip infrastructuur nu niet een beetje? Hij noemt wat hij bedoelt (internetverbinding) nog vrij concreet
Door Spijker (n.v.t.) op
Geert Mak trekt natuurlijk de juiste conclusies:
1. kansen benutten en ontwikkelen moet je doen op de juiste locaties.
2. eerst (groot) denken en dan pas huizen bouwen Nieuwbouw en infrastructuur realiseren waar werkgelegenheid is dan wel komt. Niet overal een paar nieuwbouw woningen neerplompen.
3. de sociale infrastructuur van de noordelijke provincies is matig en reikt niet (veel) verder dan die van de grote steden. Dit geeft o.m. aan dat er in Friesland iets niet goed gaat.

Vacatures

Van onze partners