‘Burgemeester moet geraakte gemeenschap steunen’

Het Centraal Joods Overleg (CJO), een koepelorganisatie van Joodse organisaties, is kritisch op bestuurders, zoals de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema en de Arnhemse burgemeester Achmed Marcouch, omdat zij tijdens de Nakba-herdenkingen ‘het Palestijnse leed van 1948 koppelden aan het leed van mensen in Gaza nu’. ‘Die politieke stellingname past niet bij hun ambt.’

Herdenking Nakba

Diverse burgemeesters en wethouders namen afgelopen weekend deel aan de Nakba-herdenkingen. De term ‘Nakba’ (catastrofe) verwijst naar de verdrijving van honderdduizenden Palestijnen in 1948, rond de oprichting van de staat Israël. ‘Het CJO erkent dat 1948 voor velen een jaar van leed was, aan meer dan één kant’, stelt de organisatie. De koepelorganisatie wijst er namelijk op dat in de jaren erna honderdduizenden Joden werden verdreven uit Arabische landen.

Eenzijdige empathie

Volgens de koepelorganisatie hebben ‘anti-Israëlische narratieven een directe en aantoonbare impact op de veiligheid en het gevoel van thuishoren van Joden in Nederland’. Het CJO is bang dat ‘de eenzijdige empathie van bestuurders ten nadele van de Joodse staat de veiligheid van Joods Nederland niet zal verhogen’. Het roept bestuurders dan ook op ‘zich te onthouden van eenzijdige politieke stellingnames over het Arabisch-Israëlische conflict en zich te richten op waarvoor zij zijn aangesteld: het dienen van alle inwoners van hun gemeente, zonder onderscheid’.

Optreden tegen antisemitisme

In Utrecht namen burgemeester Sharon Dijksma en wethouder Linda Voortman deel aan een herdenking. De organisatie van de bijeenkomst noemde dat ‘een dappere zet’, maar het CJO vindt het onwenselijk om ‘buitenlandse politieke conflicten te importeren in de eigen stad’ en roept bestuurders dus op daarvan af te zien. In een brief met een reactie aan het CJO laat Dijksma in eerste instantie weten dat voor elke vorm van haat, uitsluiting of discriminatie nooit plaats mag zijn. ‘Tegen antisemitisme zal dan ook onverminderd en consequent worden opgetreden.’

Onzeker en angstig

Daarna wijst ze erop dat voor sommige Utrechters het conflict in het Midden-Oosten een dagelijkse confronterende realiteit is, ‘bijvoorbeeld omdat zij familieleden hebben verloren en het conflict hen onzeker en angstig maakt’. ‘Voor hen wil ik er als burgemeester zijn.’ Helaas betekent het ook dat de spanningen in de stad merkbaar zijn en mensen zich daardoor onveilig voelen, vervolgt ze. ‘Dit heeft mijn volle aandacht en samen met politie en het Openbaar Ministerie (OM) zijn wij voortdurend alert op mogelijke strafbare feiten.’

Luisteren, steunen, beschermen

Daarna wijst Dijksma erop dat ze als burgemeester ‘niet met mijn rug naar conflicten staat die buiten dit land of deze stad spelen’. ‘Zeker niet als deze conflicten het leven van inwoners van mijn stad dagelijks bepalen. En al helemaal niet als deze conflicten kunnen leiden tot spanningen tussen mensen, tussen gemeenschappen. Juist dan wil ik er zijn voor alle gemeenschappen die zich op enigerlei wijze betrokken voelen. Met een luisterend oor, om hen te steunen, maar ook om hen te beschermen als dat nodig is.’

Verdriet en pijn erkennen

De Palestijnse gemeenschap in Utrecht heeft op 15 mei de Nakba herdacht, vervolgt ze. ‘In deze tijd, waarin Palestijnen in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever dagelijks worden geconfronteerd met ernstige schendingen van hun mensenrechten, geweld en verlies, is het van belang hun verdriet en pijn te erkennen. Om die reden heb ik op uitnodiging van Utrecht4Palestine, Palestine Cafe Utrecht en New Neighbours Utrecht samen met wethouder Linda Voortman bloemen gelegd tijdens deze herdenking, in de hoop dat het Palestijnse volk uiteindelijk in rust en waardigheid kan leven en zich weer op de toekomst kan richten.’

Geen politiek statement

Dijksma beschouwt het als haar verantwoordelijkheid om gemeenschappen in haar stad te steunen wanneer zij zich geraakt of onveilig voelen. ‘Het uiten van deze steun is geen politiek statement, maar inherent aan mijn rol als burgemeester van Utrecht. Ik doe dit voor deze gemeenschap, zoals ik dat op andere momenten eveneens doe voor andere gemeenschappen in onze stad.’ Overigens laat het Nederlands Genootschap van Burgemeesters (NGB) weten ‘hier niet over te gaan’.

Belangrijke signaalfunctie

Volgens bestuurskundige Niels Karsten, universitair hoofddocent aan Tilburg University, hebben burgemeesters een belangrijke signaalfunctie. ‘De erkenning van leed is geen politieke boodschap, maar erkenning van leed binnen de gemeenschap in de gemeente. Je importeert het conflict dus niet naar de gemeente, want dit speelt al en daar wil je uitdrukking aan geven.’ Die signaalfunctie past de burgemeester juist ‘heel goed’, vindt Karsten. ‘Je moet er wel beducht voor zijn dat je alle gemeenschappen op een passende manier vertegenwoordigt en je moet er ook een verhaal bij hebben, want alles wat je doet wordt al snel politiek gemaakt.’

Evenwichtig optreden

Een burgemeester kiest geen kant in een conflict, maar erkent wel de pijn en het leed van de verschillende gemeenschappen. ‘Zowel van de Joodse als van de Palestijnse gemeenschap en daarvoor kies je de juiste gelegenheden. Je moet daar evenwichtig in optreden.’ Je kunt je als burgemeester dus prima verhouden tot internationaal conflict, ‘maar het moet niet een politieke boodschap worden’. ‘Het erkennen van het leed van de Nakba en dat verbinden met het leed in Gaza is in principe geen politieke boodschap.’

Excuses voor Molukkers

Het kabinet vragen om excuses aan te bieden aan de Molukse gemeenschap voor de manier waarop die zijn behandeld, is al politieker, aldus Karsten. Vorige week sloot burgemeester Jacco van der Tak van de gemeente Barneveld zich aan bij deze oproep die Halsema en Marcouch al eerder deden. ‘Daar zou ik terughoudender in zijn. Je moet dan het draagvlak van de hele gemeenschap hebben.’