Advertentie
sociaal / Nieuws

Liever Scandinavisch model dan basisinkomen

Nederlanders gunnen bijstandsgerechtigden best wat meer inkomen, maar vinden ook dat ze moeten worden aangespoord om werk te zoeken.

29 september 2022
Portemonee
Rob Engelaar/ANP

Nederlanders vinden dat bijstandsgerechtigden meer ruimte moeten krijgen om giften te ontvangen of inkomsten uit werk te behouden. Ze zijn ook bereid om daar meer belasting voor te betalen. Wel moeten mensen in de bijstand een tegenprestatie leveren en actief op zoek gaan naar werk. Doen ze dat niet, dan zijn sancties gewenst, hoewel die niet te hoog mogen zijn.

Scandinavisch

De gemiddelde Nederlander is dus voorstander van een genereus bijstandsbeleid, maar wel in combinatie met verplichtingen. Dat is het beeld dat naar voren komt uit een onderzoek gepubliceerd in economisch vakblad ESB. Vier onderzoekers van de universiteiten van Leiden, Tilburg en Maastricht brachten de voorkeuren van Nederlandse burgers wat betreft de bijstand in kaart. Voor een basisinkomen – een uitkering zonder voorwaarden – blijkt weinig steun te zijn. Nederlanders voelen meer voor het Scandinavische model: een hoog besteedbaar inkomen en actieve begeleiding richting werk.

Sollicitatieplicht

De onderzoekers legden allerlei aspecten van het bijstandsbeleid voor aan de respondenten. De sollicitatieplicht voor bijstandsgerechtigden kan op het grootste draagvlak rekenen. Ook vinden de meeste Nederlanders dat de gemeente bijstandsontvangers een sanctie moet opleggen wanneer zij niet meewerken aan het vinden van werk. De grootste steun gaat naar een sanctie van 25 procent van de uitkering. Een korting van 50 procent is minder populair, maar nog wel te verkiezen boven helemaal geen strafmaatregel. Een sanctie van 100 procent, daarentegen, vinden de respondenten onwenselijk. Opvallend, omdat sancties van 100 procent van de uitkering nu wel in de Participatiewet zijn opgenomen.

Averechts

Uit verschillende experimenten met de bijstand bleek dat de sollicitatieplicht niet leidt tot grote baankansen. In Utrecht vonden bijstandsgerechtigden zonder sollicitatieplicht zelfs vaker werk dan met. Ook sancties kunnen averechts werken, blijkt uit onderzoek. Een sanctie voor het overtreden van de sollicitatieplicht spoorde mensen met een WW-uitkering niet aan om meer te solliciteren. Een waarschuwing hielp wel. Geen van beide maatregelen vergrootte echter de baankansen van de werkzoeker.

Meer belasting

Nederlanders zijn ook voorstander van een tegenprestatie in ruil voor de uitkering. Daarbij is er iets meer draagvlak voor een tegenprestatie die door de gemeente wordt gekozen dan één die door de bijstandsontvanger zelf wordt gekozen. Nederlanders zijn zelfs bereid om meer belasting te betalen voor de uitvoering van de sollicitatieplicht en de tegenprestatie, zo blijkt uit het onderzoek. Zo is de gemiddelde Nederlander bereid om 671 euro aan belasting per huishouden per jaar te betalen in ruil voor het uitvoeren van de sollicitatieplicht. De daadwerkelijke kosten liggen een stuk lager: tussen de 150 en 250 euro per huishouden per jaar.

Bijverdienen

Tegenover die verplichtingen staat echter ook een versoepeling van de regels rondom giften ontvangen en bijverdienen naast de uitkering. Daarbij heeft een ruime bijverdiengrens van 300 euro per maand de voorkeur boven een bedrag van 150 euro. Hetzelfde geldt voor het maximale bedrag aan giften: het draagvlak voor een vrijlating tot 300 euro per maand is groter dan voor 150 euro. Die bedragen liggen hoger dan wat gemeenten doorgaans toestaan. Bij giften gaat het vaak om 1200 euro op jaarbasis (100 euro per maand), bij bijverdiensten ligt het wettelijk maximum op 2699 euro per jaar (225 euro per maand). Ook voor ruimere vrijlatingen voor bijverdiensten en giften is men bereid meer belasting te betalen. De bedragen die Nederlanders acceptabel vinden zijn bovendien fors hoger dan de kosten die de vrijlatingen met zich meebrengen.

Boodschappen

De studie sluit aan op een discussie die al langer gaande is over de regels waarmee bijstandsgerechtigden te maken krijgen. Zo ontstond in 2021 ophef over een zaak in de gemeente Wijdemeren waarin een vrouw 7000 euro aan bijstand moest terugbetalen omdat ze jarenlang boodschappen had gekregen van haar moeder. Veel Tweede Kamerleden vonden dat te hardvochtig, en pleitten voor een soepeler bijstandsregime. Eerder dit jaar kondigde minister Carola Schouten (Armoedebeleid, ChristenUnie) inderdaad aan de bijstand te willen hervormen. Het voornemen is dat bijstandsgerechtigden meer ruimte krijgen om te werken naast de uitkering, mantelzorg of vrijwilligerswerk te verrichten, of giften te ontvangen.

Hogere uitkering

Nederlanders vinden ook dat de uitkering wat hoger mag. De betalingsbereidheid daarvoor is echter minder. Voor één euro extra inkomen per maand vinden de respondenten 62 cent extra belasting per huishouden per jaar aanvaardbaar. Dat is precies 1 cent meer dan de werkelijke kosten van een verhoging van de uitkering. Er lijkt dus draagvlak te zijn voor een hogere bijstandsuitkering. De onderzoekers tekenen wel aan dat een hogere uitkering mogelijk leidt tot extra instroom in de bijstand, wat weer zorgt voor extra uitgaven. Daardoor zouden de kosten toch boven de betalingsbereidheid uitstijgen.

Reacties: 2

U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.

Hielco Wiersma
Belangrijk is duidelijke Participatiewetgeving met landelijk uniforme en soepel uit te voeren regels. Daarbij het oerwoud aan bijkomende incidentele regelingen bij gemeenten beëindigen, met uitzondering van de jeugdfondsen.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Hans Bakker
Niet onbelangrijk: in diverse sectoren zijn geen CAO’s meer en waar wel CAO’s zijn, zijn tegenwoordig veel meer dan vroeger de flexibele uitzendconstructies. Voort heeft Nederland in 20 jaar tijd een leger aan zzp’ers opgebouwd, waar dat vroeger als dienstverband werd aangemerkt. De uitvoerders van onze economie zijn behoorlijk gedegradeerd door de diverse leo liberale kabinetten. Het is niet fijn aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Dat betekent ook dat er nauwelijks prikkels zijn. Bovendien heeft Nederland sinds 2007 de mogelijkheden om werknemers te rekruteren uit de voormalige Oostblok landen. Deze mensen zijn wel geneigd om hier te komen werken. Met alle gevolgen van dien. Als dit niet wordt opgelost, dan heeft sleutelen aan de Participatiewet minder zin. Nederland moet streven naar een duurzame arbeidsmarkt, ook voor uitvoerende functies. We moeten van de moderne slavernij in distributiecentra etc. af. Als dat betekent dat deze sector krimpt, dan is dat een zegen voor het land. Minder ruimtedruk, minder fijnstof, minder massale arbeidsmigratie, minder krapte op de woningmarkt.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Advertentie