of 59318 LinkedIn

‘VNG heeft gemeenten in het pak genaaid’

In zijn column in Binnenlands Bestuur schrijft Elzinga dat de Vereniging van Nederlandse Gemeenten bij de overname van onder andere de jeugdzorgtaken in 2015 ondoordacht heeft gehandeld. De VNG wilde volgens hem een decentralisatie ‘van alles wat los en vast zat’.

Dat gemeenten zulke grote tekorten op de jeugdzorg hebben, is volgens hoogleraar Douwe Jan Elzinga vooral de schuld van hun eigen koepelorganisatie, de VNG.

In zijn column in Binnenlands Bestuur stelt Elzinga dat de Vereniging van Nederlandse Gemeenten bij de overname van onder andere de jeugdzorgtaken in 2015 ondoordacht heeft gehandeld. De VNG wilde volgens hem een decentralisatie ‘van alles wat los en vast zat’, zonder daarbij ook maar enig concept of uitgangspunt te hanteren. ‘Als de heffing van de inkomstenbelasting binnengehaald zou kunnen worden, dan zou dat ook zijn toegejuicht’, stelt hij.

Tranentrekkend
‘Toen Brussel na 2012 van Nederland eiste dat een bedrag van bijna 30 miljard zou moeten worden bezuinigd, namen enkele vakdepartementen hun kans waar. Er werd ruimhartig aan de VNG-wens tegemoet gekomen. De budgetten van de gemeenten zouden bijna gaan verdubbelen in combinatie met een zeer omvangrijke taakuitbreiding in het sociaal domein. En omdat de gemeenten veel efficiënter kunnen werken dan de provincies en de rijksoverheid – zo was de tranentrekkende redenering – ging de decentralisatie gepaard met een budgetkorting van gemiddeld 15 á 20 procent’, brengt Elzinga in herinnering.

Onevenredige bijdrage
De gemeenten leverden daardoor volgens hem echter wel een onevenredige bijdrage aan de rijksbezuinigingen. ‘In ruil daarvoor kregen ze een takenpakket, waarbij de donkere wolken zich vanaf het begin samen pakten’, aldus de Groningse staats- en bestuursrechtkundige. ‘Het is dus per saldo de VNG geweest die de gemeenten destijds vakkundig in het pak heeft genaaid en de miljoenentekorten heeft ingerommeld.’

Parlementaire enquête
Uit de parlementaire enquête naar de jeugdzorg, die er volgens Elzinga ongetwijfeld gaat komen, zal dat beeld ‘zonneklaar’ naar voren komen. Naar zijn stellige overtuiging zal ook duidelijk worden dat een stelselwijziging dringend is geboden omdat de te haastige decentralisatie uit 2015 allerlei ernstige weeffouten bevat.

Lees de volledige column van Douwe Jan Elzinga in Binnenlands Bestuur nr. 10 van deze week (inlog)

Verstuur dit artikel naar Google+

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Toine Goossens (Toezichthouder gedrag en moraal) op
Geachte heer Peters,

Ik was 20 jaar lang bestuurder bij MKB-NL en VNO voor al het beleid van voorheen I&M. Waar het gaat over landelijk beleid zouden rijk en bedrijfsleven vrij snel tot een convenant hebben kunnen komen. Ware het niet dat bij omgevingsdossiers die de gemeentelijke autonomie raken, je niet om de gemeenten en haar vertegenwoordiger het VNG heen kunt.

Gemeenten hebben nooit toegestaan dat er landelijke afspraken werden gemaakt waardoor voor de meest effectieve en werkbare oplossing kon worden gekozen. Op geen enkel dossier spraken gemeenten met één stem, nee de oplossing die gemeente A voor ogen had was veel beter dan een duidelijke, eenduidige en begrijpelijk landelijke aanpak. Altijd was en is er wel een lokale ambtenaar, of bestuurder die de gemeentelijke autonomie misbruikte om tot landelijke bruikbare regelgeving te komen.

Tot op ieder detail denken gemeenten zelf het wiel te moeten uitvinden. Ik gaf ooit een lift aan een man die bestuurslid bij de NL vereniging voor blinden was. Die vereniging had een uniforme oplossing bedacht voor blinden geleidestrips op de trottoirs in Nederland. Geen enkele gemeente heeft dat plan een op een over genomen. In elke gemeente was er wel een ambtenaar die zelf ging puzzelen en oplossen. Oplossingen van anderen accepteren is strijdig met de gemeentelijke autonomie. Overnemen doen wij dus niet.

Als je ziet hoe uniforme praktische oplossingen slachtoffer van die autonomiedrang van gemeenten wordt, kunt zich wellicht voorstellen tot welke absurde onderhandelingen dat leidt als het over inhoud gaat.

Moderne hobby's van gemeenten zijn luchtkwaliteit, gezondheid, zwerfvuil, milieuzones, snorscooters op het fietspad, roken in het openbaar, ballonnen oplaten, en last but not least onze gemeente aardgasvrij.
Dat leidt tot een enorme versnippering van wet- en regelgeving. Met als gevolg dat chaos en wanorde toenemen.

Dat is regelrecht in strijd met de verantwoordelijkheid van de overheid. Die moet het leven eenvoudiger maken, niet moeilijker. Dat is regelrecht in strijd met duurzaamheid. Effectieve duurzaamheid is altijd gebaseerd op landelijk beleid en op landelijk een identieke aanpak.

Is de rol van gemeenten dan uitgespeeld? Nee natuurlijk niet. Gemeenten hebben een centrale rol voor lokale initiatieven, om zo kansen en mogelijkheden te laten zien.

Stel dat een van die initiatieven het ei van Columbus is? Ga je dat dan in een keer landelijk opleggen, of ga je het idee uitdragen en langzaam aan opschalen zodat het uiteindelijk overal een toepassing vindt?

De sociale transities hebben duidelijk aangetoond dat gemeenten geen enkel verstand van opschalingsprocessen hebben. Dat in combinatie met altijd het eigen wiel uit willen vinden is de belangrijkste bottlle neck in welke transitie dan ook.

Toine Goossens
Door Jos op
Het lijkt me evident dat de reactie van @Sivert Dieters een jurist onwaardig is. Zij beheersing van het Nederlands duidt er overigens niet op dat we hier met een jurist te maken hebben. Dus, BB, zouden jullie de moeite kunnen nemen dit soort niets toevoegende reacties te verwijderen?
Door Jan Peters (Raadslid) op
Tjonge, wat een zuur retrospectief. Het kan toch niet waar zijn dat rijk en gemeente elkaar als Amerika en China vliegen afvangen over hoofden van burgers heen? Wie dat gelooft en zich daarnaar gedraagt, krijgt vanzelf gelijk.
Door p op
@R.Folkersma
De vraag stellen is m beantwoorden.
Door R.Folkersma (programma manager) op
Eens met de stellingname van dhr. Elzinga, wel is ook de vraag aan de orde waarom heeft de rijk willens en wetens de gemeenten zo'n slechte deal aangereikt. zij waren de "verkopende" partij, zij wisten wat ze weg gaven en welke ellende er achter weg zou komen. Of zijn we niet één overheid en bestaat er geen gezamenlijk belang?
Door Hagen (kwaliteitsadviseur Sociaal Domein) op
Ook al zouden de gemeenten daadwerkelijk efficiënter zijn gaan werken, dan nóg zouden zij in de loop van de jaren in de Jeugdzorg zijn geconfronteerd met miljoenentekorten vanwege de zeer laagdrempelige toegang (huisartsen!) en de steeds verdere etiketteringsdrang van ouders voor hun kinderen die toch vooral normaal en altijd goed presterend moeten zijn.
Door sivert dieters (jurist) op
weg met die baantjesjagers en managers op jacht naar extra schaal opheffen die gemeentes
Door anoniem (Manager) op
Maar de gemeenten moesten aan het eind van de rit toch nog wel een handtekening zetten?

Dan zowel schuld van VNG als gemeentebesturen.

Door Toine Goossens (Toezichthouder gedrag en moraal) op
In alle sociale transities heeft wishfull thinking bij gemeenten een dominante rol gespeeld. De ogen waren groter dan de maag, zoals een oeroud spreekwoord leert. De dromen van de lokale politici stonden een Professioneel Kritische blik in de weg.

Ook in alle dossiers die betrekking hebben op omgevingsvraagstukken staat het droomgedrag van lokale politici effectieve, landelijk toepasbare, oplossingen in de weg. Op al die dossiers is de gemeentelijke autonomie, het Huis van Thorbecke, dominant aan wenselijke, echt werkzame, oplossingen.

Die gemeentelijk autonomie is dringend aan een grondige herziening toe. Het gelijk is daarin volledig aan Elzinga. Toch zal het er niet snel van komen. Lokale politici hebben de 2e kamer in de zak als het over dat Thorbecke huis gaat. Zo spelen gemeenten en VNG het spel, en dat is de kern van het probleem. Waar de politieke wil ontbreekt vallen zelfs de beste oplossingen op de Bijbelse rotsgrond.
Door Math Oehlen (Ambtenaar) op
VANG-doelstellingen. Nog zoiets.