of 63561 LinkedIn

Beroep op bijstand is te laag; armoede dreigt

Ruim een derde van de huishoudens die recht heeft op een bijstandsuitkering, maakt daar geen gebruik van. Het gaat om 170.000 huishoudens. De Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) maakt zich zorgen en roept gemeenten op actiever op zoek te gaan naar mensen die recht hebben op bijstand.

Ruim een derde van het aantal huishoudens dat recht heeft op bijstand, maakt daar geen gebruik van. Het gaat om 170.000 huishoudens. Een derde van die 170.000 huishoudens heeft helemaal geen of slechts een klein inkomen, tot maximaal twintig procent van de bijstandsnorm. De Inspectie SZW maakt zich zorgen en roept gemeenten op actiever op zoek te gaan naar mensen die recht hebben op bijstand. Ook het rijk moet aan de bak.

Structureel probleem

‘De huidige coronacrisis noopt tot extra aandacht voor het bereiken van rechthebbenden. Meer mensen lopen momenteel het risico vanwege een verslechterde arbeidsmarktpositie in armoede te vervallen’, schrijft de Inspectie in haar rapportage 'Niet-gebruik van de algemene bijstand', dat woensdag naar de Kamer is gestuurd. Daarin staan cijfers over de omvang, kenmerken, de duur en aanpak van niet-gebruik. Weliswaar gebaseerd op cijfers van 2018, maar die zijn nog steeds representatief omdat niet-gebruik een structureel probleem is, aldus de Inspectie. Niet-gebruik wordt te weinig onderkend bij gemeenten. ‘De eerste stap naar een proactieve aanpak is bewustwording van het probleem.’

 

Cruciaal

De grootste groep ‘niet-gebruikers’ − twee op de drie – heeft een inkomen tussen de twintig en honderd procent van de bijstandsnorm. Deze mensen hebben recht op een gedeeltelijke uitkering die het inkomen aanvult tot die bijstandsnorm. Het niet-gebruik neemt toe zodra het inkomen richting bijstandsniveau opkruipt, zo blijkt verder uit cijfers van de Inspectie. Vooral zzp’ers en jongeren tot en met 26 jaar doen geen beroep op de bijstand. Het niet-gebruik is ook groot onder thuiswonende meerjarige kinderen en mensen met een Europese migratieachtergrond. Van de niet-gebruikers doen 65.000 mensen meer dan een jaar geen beroep op de bijstand. Het gaat vaak om ouderen. ‘De algemene bijstand (Participatiewet) is het laatste inkomensvangnet dat we in Nederland hebben en is daarom van cruciale betekenis bij het garanderen van bestaanszekerheid en het voorkomen van armoede’, aldus de Inspectie SZW van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) in haar rapportage.

 

Politieke kleur

Het percentage niet-gebruik kan per gemeente sterk verschillen. Het landelijke percentage ligt op 35 procent. Ruim twee derde van de gemeenten zit daarboven. In zeventien gemeenten ligt het aantal niet-gebruikers zelfs boven de vijftig procent. Die verschillen zijn deels te verklaren door de verschillende achtergrondkenmerken van de inwoners, maar ook door de politieke kleur en de daaruit voortvloeiende beleidskeuzes van gemeenten, stelt de Inspectie. Ook op provinciaal zijn duidelijke verschillen. Friesland, Groningen en Drenthe kennen een lager niet-gebruik dan de andere provincies. In Utrecht, Noord-Brabant en Noord-Holland doen relatief de meeste rechthebbenden geen beroep op de bijstand.

 

Geen zicht

Gemeenten hebben zelf vaak geen of weinig zicht op de omvang van het niet-gebruik van de bijstand. Veel actie om dat niet-gebruik tegen te gaan, wordt niet ondernomen. Veel gemeenten beperken zich tot het verstrekken van informatie, vaak via de gemeentelijke website. Inwoners worden nauwelijks actief benaderd om hen te wijzen op het recht op bijstand. De focus van gemeenten ligt met name op het uit de bijstand krijgen van hun inwoners. In sommige gemeenten wordt wel actief beleid gevoerd om potentiële niet-gebruikers ‘op te sporen’, zoals de Inspectie dat noemt. Er wordt daarvoor samengewerkt met bijvoorbeeld het UWV, woningbouwverenigingen en energieleveranciers.     

 

Belemmeringen

Er is een aantal belemmeringen die gemeenten ervaren om inwoners te wijzen op het (potentiële) recht op bijstand, zo constateert de Inspectie op basis van gesprekken met zeven gemeenten. De AVG heeft het moeilijker gemaakt niet-gebruikers in beeld te krijgen en te bereiken. De Participatiewet is ingewikkeld, waardoor het geven van voorlichting lastig is. Ook de zoekperiode voor jongeren is een struikelblok; jongeren kunnen daardoor uit beeld verdwijnen.

 

Streng fraudebeleid

Verschillende gemeenten gaven in de gesprekken met de Inspectie aan dat wellicht een deel van de niet-gebruikers bewust geen beroep doet op de bijstand. Mensen zijn vrij om af te zien van het recht op bijstand, maar de Inspectie stelt dat het problematisch wordt als mensen geen aanvraag indienen omdat ze daar tegenop zien. Omdat een aanvraag te complex is, of uit angst later een deel van de uitkering weer te moeten terugbetalen. Ook schaamte kan een reden zijn om af te zien van een aanvraag evenals de bejegening door gemeenten. ‘Gemeenten zouden meer kunnen opereren vanuit vertrouwen, zonder daarbij de balans in relatie tot rechtmatigheid uit het oog te verliezen.’ De Participatiewet is complex en het fraudebeleid streng, stelt de Inspectie. ‘De focus op rechtmatigheid zou mensen kunnen afschrikken, speelt niet-gebruik in de hand en ondermijnt daarmee mogelijk de doeltreffendheid van de algemene bijstand.’ Ze adviseert nader onderzoek te doen naar de redenen van niet-gebruik. ‘Dit zou goed passen bij de actuele aandacht voor de balans tussen rechtmatigheid en doeltreffendheid.’

 

Financieringssystematiek

Naast gemeenten, kan ook het rijk meer doen om het niet-gebruik tegen te gaan, stelt de Inspectie. Er moet nog eens goed naar de financieringssystematiek van de Participatiewet worden gekeken. Die beoogt de uitstroom uit een bijstandsuitkering te bevorderen. Deze prikkel op kostenbeheersing kan verkeerd uitpakken. Het rijk kan daarnaast meedenken onder welke voorwaarden inwoners actief kunnen worden benaderd, zonder de privacywetgeving te schenden. De dit jaar van kracht geworden wijziging Wet gemeentelijke schuldhulpverlening maakt ook meer informatiedeling mogelijk. Door deze wetswijzing komen wellicht ook niet-gebruikers van de bijstand eerder bij gemeenten in beeld. Vanwege de coronasteun voor zelfstandigen, is deze groep mogelijk nu beter in beeld bij gemeenten.

 

Afbeelding

 

 Afbeelding

 

 

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door meelezer op
Mijn voorstel: een basisinkomen. Weg met de regeltjes en nutteloze controles.
Door Rood Hesje (herindeler van het zomerweer) op
@Robin (non-influencer): Blijkbaar zijn jouw schoenen zo voedzaam dat die jou door een inkomenloze periode kunnen helpen.
Als je nu echt wat had willen zeggen dat van invloed had kunnen zijn (daarom de non-influencer) dan had je je mening kunnen geven over het gegeven dat de politieke kleur van sommige gemeenten in met name drie provincies er voor zorgt dat de kwetsbaarsten onder ons niet krijgen wat voor hen bedoeld is. Schande is dat - zowel van de marsepeinen schoenen van Robin de non-influencer als die gemeenten!!!
@Spijker: die reden is er zeker. Dat hebben Boersma en Ambtenaar in zijn onderschrift heel goed verwoord. Maar ja: het rechtse smaldeel roept weer meteen dat het zwartwerkers zijn.

En hoe de geemnet het beldie uitvoeren is mij tijdens gesprekken pijnlijk duidelijk geworden toen een gemeentelijk jurist van het sociaal domein begon te fulmineren tegen sociaal raadslieden waar hij het steeds van verloor en riep dat die niets anders deden dan een verdienmodel maken van de bijstandsbesluiten die hij maakte. De kwaliteit van die besluiten was inderdaad ver beneden de maat.
Door Spijker (n.v.t.) op
Burgers die recht op (extra) bijstand hebben moeten dat krijgen. Maar het is niet uitgesloten dat er onder de 170.000 ook burgers zijn die op een andere manier (dus zwart of anderszins) bijklussen. Is daar ook onderzoek naar gedaan? Er moet toch een reden zijn waarom sommige burgers dat deel van die bijstandsuitkering laten liggen?
Door boersma (ambtenaar) op
Je vraagt je dan toch af op welke planeet "De Inspectie SZW" in de afgelopen 20 jaar zich bevond. In de periode zijn er maar twee dingen gebeurd: de regels zijn zo gemaakt door het moederbedrijf van deze inspectie dat je inderdaad liever je schoenen opeet dan bijstand aan te vragen. Verder is de financiering van het hele feest zo ingericht dat gemeenten maar bij één ding belang hebben: zo weinig mogelijk mensen in de bijstand. En dan werpt deze inspectie gemeenten voor de voeten dat ze te weinig doen om mensen die recht op bijstand hebben die bijstand ook te verlenen. Hallo: de wetgevingssfeer en praktijk in Nederland is een heel andere: de facto niemand heeft recht bijstand. Gemeenten doen dus precies wat de wetgever vraagt en verwacht en de inspectie SZW kan zich beter richten tot het eigen ministerie in deze.
Door Robin (influencer) op
Persoonlijk zou ik ook nog liever mijn schoenen op vreten dan bijstand aan te vragen; gruwelijk systeem dat elke vorm van levenslust en eigenwaarde zorgvuldig uit je sloopt.
Door wouter op
de wetegeving rondom deze uitkeringen zijn ook vrij destructief, dat maakt het ook niet bepaald aantrekkelijk om ook als je er recht op hebt dit ook aan te nemen. De focus op de "het mag niet lonen" perspectief is volledig doorgedraaid. Zo zeggen ook onderzoekers die het effect van het huidige bijstandsbeleid onderzochten: https://www.youtube.com/watch?v=RUKbjrH60B8
Door Ambtenaar op
Aan zo'n uitkering kleeft ook een hoop papierwerk. Iets waar mensen ongelofelijk tegenop kunnen zien. Zoals de toeslagenaffaire heeft laten zien wordt je ook direct gestraft als je het niet goed doet.

Straffen bij uitkeringen zijn niet bescheiden: als je niet genoeg sollicitaties doet kan een gemeente al 25% van je uitkering inhouden. Als je iets in de ogen van het rijk niet goed doet gaat het zelfs direct over duizenden of tienduizenden euro's.

Als je al het ongemak bij elkaar optelt is snel duidelijk waarom mensen ervoor kiezen om af te zien van een uitkering. De kans op gedoe is groter dan dat je ermee geholpen bent.