In maart 2026 is het convenant Stevige lokale teams gesloten tussen VNG, VWS en landelijke partijen in de zorg en het sociaal domein. Het convenant voorziet in een kader van gedeelde opvattingen over wat een stevig lokaal wijk- of buurtteam behelst. De ambitie is om meer in te zetten op preventie door meer collectief te organiseren, samen te werken in wijk en buurt en samen met bewoners gemeenschapszin te creëren.
Gaan stevige lokale teams leiden tot minder zorgkosten voor gemeenten?
Stevige wijkteams verlagen zorgkosten niet zomaar. Daarvoor zijn betere zorginkoop, andere sturing en meer opbouwwerkers nodig.
De ontwikkeling van wijkteams is bij de start van de decentralisatie gezien als een kans om de situatie voor inwoners en de financiën van gemeenten te verbeteren. Uit studies van het CPB uit 2021 blijkt echter dat de aanwezigheid van een wijkteam niet leidt tot lagere kosten voor jeugdzorg en Wmo. De gedachte dat actieve wijkteams die integraal werken en zelf (een deel van) de behandelingen uitvoeren, wél bijdragen aan lagere zorgkosten, wordt niet door onderzoek ondersteund (CPB, 2021).
Hoe kan dat? Een belangrijk deel van de oorzaken van de kostenstijging ligt buiten de invloed van gemeenten en wijkteams. De stijging van de Wmo-kosten komt door de dubbele vergrijzing, het langer thuis wonen van ouderen en het maximeren van de eigen bijdrage. Voor de stijging van de kosten van jeugdzorg wordt een breed palet aan oorzaken genoemd. Uit diverse onderzoeken, zoals de Staat van Gezinnen, blijkt dat een groot deel van de ouders, mede doordat beide ouders werken, constante stress en tijdsdruk ervaart. In combinatie met onbeteugelde sociale media is dat geen fijne basis voor een onbezorgde jeugd.
Wil de belofte van de decentralisatie uitkomen dat gemeenten lagere zorgkosten kunnen realiseren, dan moeten gemeenten, wijkteams en het sociaal werk nog een behoorlijke slag maken
De kosten voor jeugdzorg en Wmo worden voor een groot deel gemaakt bij de aanbieders van maatwerkvoorzieningen. Meerdere studies wijzen uit dat de wijze van inkopen kan bijdragen aan het beheersen van zorgkosten. Het benutten van kennis en ervaring van wijkteams bij de inkoop van zorg kan bijdragen aan een betere beheersing van die kosten.
De vraag is of betere inkoop en de nieuwe inzichten over de werkwijze binnen wijkteams nu wél kunnen bijdragen aan het terugdringen van de stijging van de zorgkosten.
Ik denk op korte termijn niet.
Bij veel wijkteams ligt het accent op individuele beoordeling en begeleiding. Het versterken van gemeenschapszin is een ander vak. Recent is er een rapport verschenen waarin wordt aangegeven onder welke voorwaarden die gemeenschapszin kan worden bewerkstelligd (Kansvergrotend werken aan impact, Verweij-Jonker, juli 2026). Naast een andere wijze van sturing en randvoorwaarden voor gemeenten beschrijft het rapport de centrale rol van de opbouwwerker bij het versterken van gemeenschapszin in de wijk. Die centrale rol kreeg de opbouwwerker lange tijd niet, en dat vertaalt zich ook in de arbeidsmarkt. Nederland telt circa 230.000 verpleegkundigen en 70.000 sociaal werkers. En opbouwwerkers? Circa 1.000.
Wil de belofte van de decentralisatie uitkomen dat gemeenten lagere zorgkosten kunnen realiseren, dan moeten gemeenten, wijkteams en het sociaal werk nog een behoorlijke slag maken. Ze zullen nieuwe vormen van sturing moeten ontwikkelen en vooral moeten investeren in meer medewerkers die gemeenschapszin helpen ontwikkelen.
Rogier den Uyl is voorzitter van de raad van toezicht van de Wijkteams Arnhem en was tot 1 oktober voorzitter van de raad van toezicht van Stimenz, de organisatie voor sociaal werk in Apeldoorn en op de Veluwe.
Plaats als eerste een reactie
U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.