Advertentie
ruimte en milieu / Nieuws

Een derde woningen op de tocht door procedures

Burgers die vrezen voor hun uitzicht of privacy, belemmeren de gemeentelijke bouw. Tegen een derde van de geplande woningen lopen bezwaren.

24 april 2024
Nieuwbouw
Nieuwbouw in Lansingerland ANP / Hollandse Hoogte / Peter Hilz

De overgrote meerderheid van gemeenten heeft bij het bouwen van woningen te maken met bezwaarprocedures. Een tot twee jaar vertraging is het gevolg, blijkt uit onderzoek van Binnenlands Bestuur en het Nederlands Dagblad. De belangrijkste ‘boosdoeners’? Gewone burgers, die bang zijn voor het verlies van hun uitzicht of privacy.

Senior Beleidsadviseur Maatschappelijke opvang en Beschermd wonen

Gemeente Gouda
Senior Beleidsadviseur Maatschappelijke opvang en Beschermd wonen

Senior beleidsadviseur en projectleider Spoor (Toekomstbeeld OV)

Provincie Utrecht
Senior beleidsadviseur en projectleider Spoor (Toekomstbeeld OV)

Rekenen op bezwaar

Gemeenten die plannen hebben voor woningbouw, kunnen rekenen op bezwaren, blijkt uit het onderzoek. 83 procent van de gemeenten heeft te maken met bezwaarprocedures tegen minstens één bouwproject. Als gevolg daarvan komt een groot deel van de geplande woningen op losse schroeven te staan. In de gemeenten waar bezwaren zijn ingediend, richten die zich tegen 35,6 procent van alle te bouwen woningen. Met de gemeenten waar geen bezwaren ­bekend zijn meegerekend, betekent dit dat ongeveer een derde van de nieuwbouwwoningen in Nederland vertraging oploopt doordat er bezwaar wordt gemaakt.

Grafiek redenen bezwaar

Verantwoording

De data in dit artikel zijn in januari en februari 2024 verzameld door middel van een enquête van Binnenlands Bestuur en het Nederlands Dagblad, verspreid onder medewerkers van gemeenten. De resultaten zijn representatief met het oog op geografische spreiding en de stedelijkheidsstandaard die het CBS hanteert. In totaal zijn de antwoorden van 68 gemeenten meegewogen in het onderzoek.

Hoewel er veel aandacht is voor rechtszaken over stikstof en andere natuurproblematiek, lijken de belangrijkste redenen voor procedures tegen woningbouw vooral op het persoonlijke vlak te liggen. In meer dan driekwart van de gemeenten klagen bezwaarmakers over de aantasting van hun uitzicht. Ook angst voor aantasting van de privacy door inkijk is in meer dan de helft van de gemeenten reden voor bezwaar, net als verkeersoverlast en problemen met parkeren. Bezwaarmakers die hun moeite met statushouders aanvoeren als argument tegen woningbouw, komen beduidend minder voor: dit speelt in twintig procent van de gemeenten.

Vooral omwonenden

Zoals de redenen voor bezwaar al doen vermoeden, zijn de meeste bezwaarmakers omwonenden van bouwprojecten. In bijna alle gemeenten die de enquête invulden, maken burgers uit de buurt bezwaar tegen de bouw van nieuwe woningen. Andere partijen blijven ver achter. Een kwart van de gemeenten heeft te maken met bezwaarprocedures door natuurbeschermingsorganisaties. Bedrijven maken zelden bezwaar tegen woningbouw: dit is slechts in één op de acht gemeenten het geval.

Hoeveel vertraging een bezwaar oplevert, is afhankelijk van of een bezwaarprocedure bij de gemeente uitmondt in een procedure bij de rechter. In de meeste gemeenten leidt een bezwaar tot 1 à 2 jaar vertraging. Dat is met het oog op de doelstellingen van verantwoordelijk minister De Jonge, die 900.000 nieuwe woningen gebouwd wil hebben in 2030, fors. Het maakt voor de vertraging vooral uit of een zaak uiteindelijk bij de hoogste bestuursrechter, de Raad van State, terechtkomt. Doordat de Raad van State overbelast is, kan het lang duren voordat een zaak op zitting komt, waarna de uitspraak weer maanden op zich kan laten wachten.

Versnellingstips van experts

De woonambities van gemeenten lijden onder bezwaren van mondige burgers, met vertraging tot gevolg. Ondertussen loopt de druk vanuit provincies en Den Haag om sneller te bouwen op. Hoe krijg je dat als gemeente voor elkaar, zonder de steun van de burger te verliezen? Tips van experts voor soepelere woningbouw.

1. Betrek omwonenden vroegtijdig

Voor een succesvol bouwproject is participatie volgens Sander van ’t Slot, directeur van ruimtelijk adviesbureau BJZ.nu, essentieel. Het is makkelijker om burgers aan het begin van de planontwikkeling tevreden te stellen, dan wanneer het plan al ­volledig ingekleurd is. Van ’t Slot: ‘Hoe eerder buurtbewoners betrokken worden, hoe meer invloed hun bezwaarpunten ­hebben op het plan’.

Participatie aan het begin van het proces is niet alleen voordelig voor burgers, maar ook voor bouwende gemeenten. Die kunnen op- of aanmerkingen eenvoudiger meenemen in een nieuwe versie van de plannen. ‘Vroeg in het proces is het vaak minder ingrijpend om klachten over overlast door zaken als licht, geluid of verkeer te verwerken.’ Doordat buurtbewoners zich gehoord worden, daalt de kans op juridische procedures in het vervolgtraject, aldus Van ’t Slot.

2. Betrek niet alleen de directe buren

Kristel Weren, jurist bij adviesbureau De Omgevingsadviseurs, pleit ervoor om ruimhartig te zijn bij het betrekken van burgers. Wie alleen de direct omwonenden uitnodigt, loopt een risico. ‘De rechtsbescherming in Nederland is ruim’, zegt Weren. Zelfs burgers die niet al in een vroeg stadium een zogeheten zienswijze hebben ingediend op een plan, mogen later alsnog besluiten om in beroep te gaan. ‘De gemeente moet veel meer investeren in omgevingsdialogen’, vindt ze, ‘en dan niet, zoals ik vaak zie, alleen met de direct omwonenden maar bijvoorbeeld ook met een wijk of een gehele buurtschap’.

Weren maakte onlangs mee dat een gemeente alleen met direct omwonenden in gesprek ging over plannen voor huisvesting voor arbeidsmigranten. Het gevolg? De niet uitgenodigde omwonenden voelden zich niet gehoord en richtten een collectief op om zich te verzetten tegen de plannen van de gemeente. Weren: ‘Communicatie en openheid in een vroegtijdig stadium had dit kunnen voorkomen’.

Meer tips van experts en cijfers over de bouwvertraging door burgerbezwaren lees je in BB08

Reacties: 4

U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.

'Rein Aantjes
Wat een huilie, huilie verhaal van gemeenteambtenaren die gewoon hun zaakjes niet op orde hebben en/of in achterkamertjes mogelijk gecorrumpeerd worden door te invloedrijke projectontwikkelaars. Dit soort verhalen in de publiciteit brengen gebeurt slechts om een verdere beperking van de inspraakprocedures te promoten. Betrek als gemeente de burger vroegtijdig bij de plannen en geef de regie niet uit handen aan projectontwikkelaars. Die mogen later met een mooi plan komen binnen de door de gemeente met de omwonenden opgestelde kaders. Inspraak is een democratisch verworven recht. Ook als het ambtenaren even in de weg zit.
Nico Bos
Citaat: "Doordat de Raad van State overbelast is, kan het lang duren voordat een zaak op zitting komt, waarna de uitspraak weer maanden op zich kan laten wachten." Zeg maar gewoon jaren, absurd!
Het kan dus allemaal veel sneller als men investeert in extra capaciteit bij de Raad van State; dat is het echte probleem hier en niet die burgers die van hun rechten gebruik mogen maken. Schaf anders alle wettelijke regels maar af als dat allemaal zo vervelend is en maak er een vrijstaat voor projectondernemers van die overigens helemaal niet willen bouwen omdat er nu geen droog brood aan woningbouw te verdienen valt.
Hans Bakker
In een overbevolkt land zijn procedures helemaal niet slecht. Die mogen best lang duren. In een overbevolkt land waarin de vraag naar ruimte veel groter is dan het aanbod, moeten keuzes worden gemaakt. De allerbelangrijkste keuzes die moeten worden gemaakt op de niveaus boven de woningmarkt en die gaan over de groei van dit land. Kiezen we voor kwantitatieve groei door bijvoorbeeld de distributie economie maar door te laten groeien, de lage lonen economie, of kiezen we voor kwalitatieve groei. Deze keuzes zijn vervolgens van invloed op de woningmarkt. Deze keuzes worden straks mogelijk niet gemaakt door het kabinet. Het probleem van de schaarste aan woningen zal dan blijven bestaan. Moet je er dan ook voor kiezen om die vervelende procedures maar af te schaffen? Ik vind dat wel heel erg kort door de bocht. Als we die afschaffen, dan verzieken we ons land nog verder. In plaats van pleidooien om procedures af te schaffen, kunnen we ons beter richten tot de landelijke politiek: maak nu eens een keer goede keuzes. Draai de flexibilisering van de arbeidsmarkt bijvoorbeeld terug. Daarmee stopt het faciliteren van de lage lonen economie. Dat vertaalt zich in minder kwantitatieve groei. We hoeven die huizen dan niet meer te bouwen in ons al volgeplempte land. Er is niets dommers dan bouwen bouwen bouwen.
Hielco Wiersma
De huilverhalen komen vooral bij het Rijk vandaan. Het is algemeen bekend dat bouwplannen in ons land vanwege de bevolkingsdichtheid en de daaraan te koppelen dichtheid van de noodzakelijke infrastructuur (wegen, groenvoorzieningen, publieke accommodaties, speelvoorzieningen e.d.) de nodige tijd vergen.
Het is daarom belangrijk dat belanghebbenden in het voortraject van de bouwplannen worden meegenomen. Dat voorkomt dat plannen in een later stadium uit de rails lopen en juist daardoor te maken krijgen met ernstige vertraging.
Advertentie