Staat kaapt 10 miljard van Italiaanse gemeenten

Terwijl de Italiaanse regering de goedkeuring van het herziene nationale herstel- en veerkrachtplan (PNRR) door Brussel viert, zijn vooral de gemeenten ontevreden. Het zwaartepunt van het plan waarover de regering (opnieuw) heeft onderhandeld, ligt scheef ten gunste van bedrijven en de landbouwsector. Grote verliezers: de lokale overheden.

Bruuske ‘beroving’ door regering Meloni

Als gevolg van de PNRR-herziening werd liefst 10 miljard euro weggehaald bij burgemeesters; nog eens 3 miljard, voor stadsvernieuwing en Geïntegreerde Stadsplannen, werd op het laatste moment hersteld door de Europese Commissie. Die 10 miljard echter kwam definitief terecht in RepowerEU, dat in handen is van bedrijven en staatsdochterondernemingen die energie-infrastructuurprojecten beheren.

Eind 2023 zal Italië ongeveer 101,9 miljard euro van de totale 194,4 miljard in het nieuwe PNRR ontvangen. Italië is ook de enige EU-lidstaat die groen licht krijgt voor de vierde tranche. Minister van Buitenlandse Zaken Raffaele Fitto belooft de uit het plan geschrapte projecten te financieren met andere middelen, waaronder het Ontwikkelings- en Cohesiefonds. ‘Italië en Europa hebben uitstekend samengewerkt, er is onderhandeld over de herziening en we hebben de deadlines gehaald’, aldus Fitto.

‘De omvang van het Italiaanse plan is niet vergelijkbaar met andere landen. We hebben 145 doelen opnieuw geïnterpreteerd en gewijzigd. Nadat de Commissie de herziening heeft goedgekeurd, begint een technisch traject dat zal leiden tot een definitieve goedkeuring door de Raad van de EU. Dan hebben we het definitieve kader.’ De elf voorgestelde wijzigingen van de vierde tranche zijn al goedgekeurd door de Europese Commissie en zelfs door alle Europese ministers van Buitenlandse Zaken. Op dit moment heeft de herziening van het PNRR officieel nog niet geleid tot een besluit dat de huidige situatie verandert.

Ook zijn er geen projecten gedefinancierd. Decreten en contracten die door gemeenten zijn ondertekend, blijven van kracht. Toch houden Italiaanse burgemeesters hun adem in, in afwachting van de aankondiging door de regering van de verschuiving van de financiële bron. De Nationale Vereniging van Italiaanse Gemeenten (ANCI), met haar voorzitter Antonio De Caro en duizenden burgemeesters, en veel leden van het Italiaanse parlement die verbonden zijn aan gebieden die aan strategische projecten werken, dringen er bij minister Fitto en de regering op aan om zekerheid te krijgen over het lot van hele gebieden in het land.

Waakzaam

Tot nu toe hebben de gemeenten corona- herstelprojecten gepresenteerd, de regering heeft die goedgekeurd en hen formeel de economische middelen toegezegd ze uit te voeren. De gemeenten hadden de projecten vervolgens aanbesteed, maar zodra het werk begon, kwam er een nieuwe regering die het spel veranderde: het geld zal elders worden gevonden, niet door het PNRR. Dagen, weken en maanden zijn inmiddels voorbij, maar niemand zegt van welke kant die zogeheten omgeleide middelen moeten komen.

‘We weten niet wat de criteria zijn op basis waarvan de regering aan de Europese Commissie heeft voorgesteld om veel werken en projecten die aan gemeenten waren toegewezen uit het PNRR te halen; daarom weten we niet eens welke van deze werken in het PNRR zullen blijven en welke niet. Maar we geven niet op, integendeel, we voeren de werken nog sneller uit en halen de deadlines zoals we tot nu toe hebben gedaan. Van de 13 miljard euro die de regering wilde verplaatsen, hebben we 3 miljard teruggekregen waarmee het PNRR belangrijke werken voor stadsvernieuwing en voorsteden van metropolen zal blijven financieren.

Wat de andere 10 miljard euro betreft, heeft minister Fitto beloofd om nieuwe financieringsbronnen te vinden uit bestaande staatsfondsen, zonder te raken aan fondsen die al aan gemeenten zijn toegewezen. We zullen op dit punt zeer waakzaam zijn. Wanneer het nieuwe decreet over het PNRR wordt uitgevaardigd, moeten onze burgemeesters zeker weten hoe de werken, die in veel gevallen al zijn betaald, zullen worden gefinancierd,’ verklaart ANCI-voorzitter en burgemeester van Bari, Antonio Decaro.

Vertraging

ANCI, de evenknie van Nederlandse gemeentekoepel VNG, vreest dat de nieuwe regels en de verandering van financieringsbron de eerder verkregen uitvoeringsgaranties en procedurele faciliteiten zullen veranderen. ‘Het is duidelijk,’ aldus Decaro, ‘dat de vereenvoudigingen die we hadden verkregen voor werken die door het PNRR werden gefinancierd en die essentieel bleken om de werken vooruit te helpen, ook moeten blijven gelden voor diezelfde werken wanneer ze niet langer door het PNRR maar door andere staatsfondsen worden gefinancierd. Anders lopen we het risico dat de bouwplaatsen niet alleen vertraging oplopen, maar zelfs worden geblokkeerd, bijvoorbeeld door rechtszaken. En dat willen we niet.’

Een van de vele voorbeelden: Rimini, een gemeente aan zee met 149.000 inwoners, is bezig met de herontwikkeling van de zuidelijke delen van het Zeepark, gefinancierd door het PNRR. Wat gebeurt er als die financiering, die al is toegekend, niet wordt veiliggesteld? Dat project is cruciaal voor de gemeenschap. Het voorziet in de integratie van bovengrondse werkzaamheden om de zuidelijke waterkant te herontwikkelen en veilig te maken, en ondergrondse werkzaamheden om het milieu te beschermen met nieuwe rioleringssystemen en rampen en overstromingen te voorkomen met nieuwe hydraulische systemen en pijpleidingen. ‘Dit is een totale investering van meer dan 25 miljoen euro. Hoewel de regering heeft beloofd de financiering te herschikken, geeft ze op dit moment nog steeds geen zekerheid aan de beheerders, waardoor we in het duister tasten. We hebben onmiddellijk beschikbare en besteedbare middelen nodig om onze leveranciers te betalen,’ zegt Roberta Frisoni, raadslid voor het PNRR van de gemeente Rimini.

Hetzelfde geldt voor andere gemeenten die met soortgelijke projecten de levenskwaliteit van de burgers zouden verhogen, maar ook bezoekers zouden aantrekken en zo voor welvaart en werkgelegenheid zouden zorgen – projecten die ook zouden dienen om zich te beschermen tegen die klimaatveranderingen die in Italië rampen veroorzaken. ‘Als de regering bevestigt dat er middelen worden onttrokken, zullen er rechtszaken komen, zelfs juridische rechtszaken,’ verklaart Andrea Gnassi, afgevaardigde van de Democratische Partij. ‘We zullen die gemeenten steunen. Het is geen dreigement, maar een belofte om te zeggen dat we tot het uiterste zullen gaan.’

Salvini

Nu is Raffaele Fitto aan zet. Hij zal een dialoog moeten aangaan met de verliezers, vooral de gemeenten, om uit te zoeken hoe de projecten die uit het plan zijn gehaald, kunnen worden gefinancierd met andere interne of Europese middelen. Ook al heeft Fitto te kampen met de protesten, de landbouwminister is beslist tevreden: zijn beheerde fondsen zijn gestegen van 3,6 naar 6,5 miljard euro. En de herziening heeft ook Matteo Salvini, minister van Infrastructuur en Transport, beloond: 1 miljard voor het waternetwerk, evenveel middelen voor regionaal vervoer en fondsen om enkele spoorlijnen in het noorden te verbeteren.

Deze publicatie is mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage van het mediafonds van de Europese Unie.