Advertentie
financiën / Nieuws

Rijk sloopt eigen ambities met korten gemeentefonds

Medebewindstaken van gemeenten, waaronder de uitvoering van belangrijke doelen van het rijk, komen in het geding.

01 september 2023
ANP dakloos
ANP/Owen O'Brien

Het rijk schiet zichzelf in de voet met de beoogde besparing van drie miljard op het gemeentefonds vanaf 2026. Dat blijkt uit het rapport ‘Taken en middelen in balans’ dat BMC in opdracht van de VNG opstelde. Belangrijke ambities van de landelijke overheid, die (deels) door gemeenten worden uitgevoerd, dreigen namelijk stil te vallen. Dit geldt onder meer voor het terugdringen van wachtlijsten in de zorg, de woningbouwopgave, de uitvoering van het klimaatakkoord en de hervormingsagenda jeugd.

Teamleider Ruimtelijke Ontwikkeling en Wonen

Publiek Netwerk in opdracht van Gemeente West Betuwe
Teamleider Ruimtelijke Ontwikkeling en Wonen

Strateeg Gebiedsontwikkeling

Publiek Netwerk in opdracht van Gemeente Velsen
Strateeg Gebiedsontwikkeling

Verhogen OZB

De bezuiniging op het gemeentefonds stelt gemeenten voor een keuze, namelijk waar zij die doorvoeren in hun eigen begroting. De taskforce ‘Taken en middelen’ van de VNG, onder leiding van Alexander Rinnooy Kan, signaleerde medio juni in een tussenrapportage dat in hun optiek het verhogen van de OZB geen optie is. Het daarmee opvangen van de bezuiniging zou een verhoging van zestig procent betekenen, ‘onhaalbaar’ volgens het voormalig lid van de Eerste Kamer.

Beleidsvrijheid

Een tweede, niet wenselijke optie in de optiek van de taskforce, is het bezuinigen op de domeinen waar gemeenten autonome beleidsvrijheid hebben. Zo zou de drie miljard kunnen worden bespaard door Cultuur en ontspanning vrijwel volledig weg te cijferen. De taskforce ziet de beleidsvrijheid van gemeenten niet graag op die ingrijpende manier afnemen, en liet daarom onderzoeken welke gevolgen de bezuinigingen hebben als deze volledig worden doorgevoerd in de domeinen waar het rijk en gemeenten gedeelde taken hebben, zogenoemde medebewindstaken.

Sociaal- en fysiek domein geraakt

Die gevolgen zijn groot, concludeert BMC. Uit gesprekken met gemeenten blijkt dat ongeveer de helft van de besparingen in het sociaal domein zullen plaatsvinden. Veertig procent zal worden afgetrokken van de budgetten in het fysieke domein en de laatste tien procent wordt bespaard op veiligheid. Daarmee komen belangrijke uitvoeringstaken en ambities die de landelijke overheid zelf heeft gesteld onder druk te staan.

Het wegwerken van de wachtlijsten in het sociaal domein zou teniet worden gedaan.

BMC

Woningbouw, klimaat, mobiliteit

Zo voorziet BMC een forse vertraging bij de realisatie van 900.000 woningen, aangezien de gemeente nu al een bottleneck vormt op het gebied van planvorming, cofinanciering en vergunningverlening. Hierdoor zullen naar alle waarschijnlijkheid ook koppelkansen worden gemist als het gaat over klimaatadaptatie en de energietransitie. RES doelstellingen zullen pas later worden behaald, en ook het fundament onder de mobiliteitstransitie valt weg door de forse bezuiniging in het fysieke domein.

Hervormingen sociaal domein teniet gedaan

In het sociaal domein vallen zoals gezegd de grootste klappen. Dit staat volgens BMC haaks op de doelstellingen uit de hervormingsagenda jeugd. ‘Door het wegvallen van voldoende financiële middelen zou de ruimte die gezocht wordt voor investeringen in innovatie, extra ondersteuning of het wegwerken van wachtlijsten teniet worden gedaan. De wachtlijsten zouden juist toenemen en aanbieders zouden kunnen bezwijken, met alle maatschappelijke gevolgen van dien.’

Zeer ingrijpend

De taskforce concludeert dat de structurele korting van 3 miljard waar gemeenten tegenaan kijken een zeer ingrijpende en zichtbare bezuinigingsoperatie oplegt. ‘Met substantiële gevolgen voor hun betrokkenheid bij de grote maatschappelijke opgaven van dit moment. De door het rijk actief bevorderde rol van gemeenten in deze transities is nu eenmaal groot en in veel gevallen cruciaal.’

Om te komen tot deze analyse is BMC zoals genoemd uitgegaan van een situatie waarin de gemeenten de bezuinigingen doorvoeren op domeinen waar zij medebewindstaken uitvoeren. Daarbij is geen rekening gehouden met de politieke realiteit in gemeenten. In de gevoerde gesprekken noemen bestuurders en ambtenaren ook sport, cultuur en het verhogen van belastingen als zoekrichtingen om het tekort van 3 miljard vanaf 2026 op te vangen

Reacties: 7

U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.

T. Simpelmans
Ik zie weer een nullijn aankomen.
Hans Bakker
Deze bezuiniging kan gemakkelijk worden ingeboekt als het Rijk ervoor kiest om de omvang van de bevolking te stabiliseren. Dat kan door een rem te zetten op specifieke economische activiteiten zoals distributiecentra voor de Europese markt, kassen, slachterijen etc. Door arbeid die nu uit het buitenland komt, veel duurder te maken, zal deze sector sterk inkrimpen. Zweden verdubbelde het minimumloon voor arbeidsmigratie om daarmee Zweden minder aantrekkelijk te maken voor lage lonen arbeid. Dit is ca. 60% van de oplossing. De andere oplossingen liggen bij de overige migratievormen. Die 900.000 woningen hoeven niet meer te worden gebouwd en al die ambtenaren zijn ook niet meer nodig. Nederland moet zich gaan richten op kwalitatieve groei. Zelfs dan blijft het mogelijk om ieder jaar de nodige tienduizenden vluchtelingen op te vangen. Ik heb hier duidelijk over vluchtelingen en niet over “asielzoekers” want van dat verschijnsel moeten we af. We gaan vluchtelingen voortaan zelf selecteren, ze hoeven niet meer naar Ter Apel te komen wandelen. Een stuk socialer.
P. Smit
En stoppen met subsidiëren van een al verloren oorlog. Het geld dat NL aan deze oorlog geeft verdwijnt in al heel goed gevulde zakken en zal geen bijdrage aan een oplossing brengen.
P. Smit
Dit wisten we toch allemaal al? NL moet gewoon nog verder kapot.
Hielco Wiersma
Als er al op het Gemeentefonds zou kunnen/moeten worden bezuinigd behoort dit plaats te vinden in nauw overleg met de Gemeenten/VNG. Zonder een redelijk bestuursakkoord met de medeoverheden is er slechts één oplossing: (sommige) medebewindstaken teruggeven aan het Rijk!
Hielco Wiersma
De eigen lasten in de sport- en cultuursector zijn de laatste decennia in veel Gemeenten al fors gestegen. In veel Gemeenten is inmiddels het onderhoud van sportvelden overgedragen aan sportverenigingen, openlucht zwembaden (en soms zelfs de overdekte zwembaden) zijn wegbezuinigd etc.
In de cultuursector is in -vooral kleinere- Gemeenten van de muziekscholen, bibliotheken e.d. door bezuinigingen weinig meer overgebleven. Als deze sectoren opnieuw moeten bezuinigen dreigen we een land van sport- en cultuurbarbaren te worden.
Hielco Wiersma
Als er in het kader van het medebewind taken en middelen in balans moeten worden gebracht is daaraan voorafgaand zorgvuldig overleg met de medeoverheden noodzakelijk. Voor zover er vanaf 2026 sprake kan/moet zijn van beleidsombuigingen behoren er ruim voorafgaande aan 2026 namelijk ook nog de (eventueel) noodzakelijke wetswijzigingen plaats te vinden.
Advertentie