Daar gaan ze niet over

1 miljard euro – per week. Ruim 50 miljard euro per jaar. Dat krijgen de gemeenten van het rijk. Van elke euro die we met zijn allen verdienen, int het rijk alleen al 5 cent belasting om aan de gemeenten door te geven.

Bij elke taak het rijk oplegt aan de gemeenten, horen discussies over hoeveel het rijk daarvoor betaalt. De gemeentewet is daar volkomen duidelijk over. Als het rijk een taak oplegt aan de gemeenten, dan moet het rijk álle verwachte kosten van die taak betalen, 100 procent. Natuurlijk mogen de gemeenten meepraten over hoe hoog hun kosten zijn, over hoe die taak zo efficiënt mogelijk kan. Meepraten dus over hoe hoog hun compensatie moet zijn. Meepraten over de vorm van de compensatie, en over het moment dat ze hun geld krijgen. Meepraten over de verdeling van de compensatie over de gemeenten. Maar de gemeenten mogen níét meepraten over de vraag uit welk potje het rijk betaalt.

Daar gaan de gemeenten niet over, dat is aan het rijk. Als het rijk en de gemeenten een afspraak maken over hoeveel het rijk aan de gemeenten geeft, dan is het aan het rijk om dat bedrag te regelen. Dat bedrag kan het rijk dekken met een belastingverhoging of met een bezuiniging, of door de staatsschuld te laten oplopen. De gemeenten mogen daar geen voorkeur voor uitspreken. En als het rijk besluit te bezuinigen, mogen de gemeenten evenmin een voorkeur hebben voor de posten waarop bezuinigd wordt. Want, nogmaals, daar gaan de gemeenten niet over. In vaktaal: de financiële verhouding tussen rijk en gemeenten gaat niet over de dekking. Iedereen zal het daar wel mee eens zijn: de financiële verhouding gaat niet over de dekking.

Waarom ik dan toch zoveel woorden daaraan besteed? Omdat dat principe niet alleen de gemeenten beperkt maar ook het rijk. En dat wordt helaas vaak vergeten – al dan niet bewust. Het rijk mag in discussies over gemeentebudgetten niet verwijzen naar eigen tekorten. Het rijk moet de taken die het oplegt aan de gemeenten gewoon betalen, 100 procent – zoals de gemeentewet volkomen duidelijk zegt. Zonder verlaging vanwege problemen op de rijksbegroting. Want de financiële verhouding tussen rijk en gemeenten gaat niet over de dekking.