Bolkestein zag het al scherp

Uitbesteden kan je leren

Ik drink een kop koffie met een bevriende communicatieadviseur en niet verrassend gaat het gepsrek al snel over AI. Verrukt vertelt hij over de ongekende mogelijkheden van AI en over AI-agents die zijn leven makkelijker maken. Dat het een ongekende revolutie is. Daar moet ik het mee eens zijn: AI is niet te vergelijken met de laatste echt baanbrekende innovatie uit Silicon Valley: social media. Iedereen in je organisatie kan AI gebruiken in zijn of haar werk, in tegenstelling tot social media. Hoewel, iedereen kon social media gebruiken, maar of je organisatie daarvan profiteerde, is de vraag.

Mijn vriend vertelt over een AI-agent die hij heeft gevoed met talloze artikelen die hijzelf door de jaren heen heeft geschreven. De AI-agent is in feite opgevoed in zijn schrijfstijl. Inmiddels is de bot in staat om hem vrij foutloos na te apen, zegt hij niet zonder enige trots. ‘Laat jij AI voor je schrijven over AI?’, vraagt hij me. Dat klinkt als een slim staaltje uitbesteden (en meta), maar ik kon een gevoel van triestheid niet onderdrukken.

Ik heb namelijk zijn stukken gelezen. Grappige, unieke en gevatte stukken. Ik geloof wel dat AI hem kan nadoen. Sterker nog, volgens een onderzoek zien we het verschil niet tussen menselijke schrijvers en AI en waarderen we het werk van AI beter dan van mensen. Volgens mij kan je het woord ‘schrijver’ in de vorige zin ook vervangen voor menselijke HR-professional, communicatieadviseur, jurist of consultant: zien we straks het verschil nog tussen kenniswerkers en AI? Het goede nieuws is overigens: als we weten dat een mens het heeft geschreven, waarderen we dat meer dan AI.

Ik geloof dat er iets verloren gaat als je AI gebruikt om mensen te vervangen, in plaats te verrijken. Het heeft te maken met het verschil tussen effectief en efficiënt.

Efficiëntie is niet altijd het effectiefst

Ik vertel dat ik mijn columns voor Binnenlands Bestuur zelf schrijf. ‘Ouderwets zeg! Is dat wel efficiënt?’ Daar heeft-ie me tuk. Ik denk dat Claude een gedachte sneller op papier krijgt dan Aaron. Maar ik vraag me af of het ook effectief is. Terwijl ik schrijf, verandert de punt van een column en blijken bijzaken hoofdzaken of andersom. Daar kom ik pas achter terwijl ik mijn gedachten op papier zet en zelf moet onderbouwen waarom we het over Bolkestein moeten hebben (en dat moeten we, echt).

Als dat stoeien op papier een enigszins bevredigend resultaat heeft opgeleverd, voer ik het aan een AI-chatbot en vraag het: waarom is dit geen goede column? Dat is eigenlijk de enige manier om feedback te vragen aan AI-chatbots, omdat ze je naar de mond praten en jouw ingeleverde werk geweldig vinden. Zie ook: Boris Johnson. Met de feedback ga ik aan de slag. Of niet, als de feedback nergens op slaat. Het is maar een chatbot, geen geleerde.

Volgens mij zijn we kenniswerkers. De kwaliteit van ons werk hangt af van de kwaliteit van onze gedachten. De echte toegevoegde waarde van AI is voor mij dat het kan worden gebruikt als sparringpartner, een brainstormbuddy, in plaats van ghostwriter. AI biedt zoveel meer waarde als het wordt ingezet om mensen te verrijken in plaats van te vervangen. Maar ja, zeg dat maar eens hardop, in een tijdperk van vergrijzing en bezuiniging.

Onderzoek bewijst dat als je te afhankelijk wordt van AI, je onzeker wordt over je professionele vaardigheden. Dat als je AI vaak gebruikt, je minder actieve hersenen krijgt. En als je jouw professionele vaardigheden niet meer gebruikt, wie zegt dan dat je ze voldoende oefent? Het zou zonde zijn als efficiëntie zou leiden tot minder vaardige professionals. Dat is niet zo effectief.

Natuurlijk, het is lastig om het werk zelf te doen, als je het ook kan uitbesteden aan AI. Maar laten we dat soort drempels op waarde schatten. Voormalig VVD-partijvoorzitter Frits Bolkestein (daar is-ie!) zei het mooi: ‘De waarde van het obstakel als zodanig wordt veronachtzaamd. Dat levert veel verwende mensen op, die ook minder presteren.’ Daar wil ik aan toevoegen: Als je het goed gebruikt, voegt AI tal van nieuwe drempels toe. Als je uitzoomt, dan zie je dat die drempels samen een trap zijn, een trap naar nieuwe hoogtes. Het is zaak om de drempels op waarde te schatten.