Minderheidskabinet is ook: afwezigheid managen

Het huidige minderheidskabinet lijkt niet zozeer een ideologisch als wel een logistiek probleem. De Haagse politiek was een kwestie van mensen tellen: wie is er wel - en wie niet - bij de stemming? Dit gaat natuurlijk over de asielwetten van Faber, vorige maand in de Eerste Kamer behandeld.

Dat die stemming krap zou worden was van tevoren wel duidelijk. Zou iedereen wel op tijd aanwezig zijn? We weten hoe het afliep, ik quote de Volkskrant: ‘Alle senatoren waren bij de stemming aanwezig. Het verschil kon door één stem worden gemaakt, waardoor afwezigen de uitkomst hadden kunnen veranderen.’

Hier is, vanuit mijn perspectief, het probleem: over afwezigheid hebben we in de politiek nog amper nagedacht. Afwezigheid wordt vaak gezien als uitzondering, storend, of een gebrek aan inzet. Toch hoeft dat niet het geval te zijn. Er zijn heel veel goede redenen voor afwezigheid, zoals ziekte of zwangerschap. Maar dit minderheidskabinet maakt de afgelopen weken zichtbaar hoe afhankelijk de politiek is van fysieke aanwezigheid. Niet zo gek, de politiek is gebouwd rondom een politicus die lange uren kan maken, tot diep in de nacht, die veelvuldig kan reizen. Fijn, hij had thuis een vrouw die de gezinstaken vervulde.

Voor politicologen die zich interesseren in de deelname van vrouwen aan de politiek is aan- en afwezigheid al langer een interessant spanningsgebied. Dat is niet om te zeggen dat dat zomaar altijd moet kunnen. Kamerleden van sommige partijen (te weten PVV en FvD) zijn opvallend vaak afwezig, uit strategie of zelfs desinteresse. In sommige landen krijgen politici financiële boetes bij langdurige afwezigheid. In andere landen kan er op afstand gestemd worden, ook al staat dat met kleine meerderheden soms onder druk.

Toch zijn er wel redenen om afwezigheid mogelijk te maken, gegeven de inclusiviteit van de politiek. Ik denk specifiek aan ziekte en zwangerschap die met de huidige verlofregelingen al redenen voor afwezigheid kunnen zijn, maar er zijn veel meer redenen te bedenken, zoals mantelzorg-, transitie-, adoptie-, of ouderschapsverlof. Het nadenken over aan- en afwezigheid van politici wordt dubbelop urgenter, niet alleen gegeven de toenemende diversiteit van politici, maar óók in het licht van een minderheidskabinet.

In het verleden zijn er wel manieren gevonden om met afwezigheid om te gaan. De bekendste is ‘pairing’: informele afspraken waarbij iemand van de coalitie en oppositie allebei wegblijven zodat stemverhoudingen gelijk blijven. Maar pairing werkt vooral zolang er vertrouwen en stabiliteit is. Vorig jaar ging dit pairen al helemaal mis - ook toen ging het overigens over asiel.

De vraag is: wat vinden we legitieme afwezigheid? En vooral, hoe kunnen we dat vervolgens goed regelen? Afwezigheid managen is de deelname aan de democratie voor iedereen managen, ondanks gender, levensfase, enzovoort. De huidige starre en smalle verlof- en vervangingsregelingen kunnen deze nadruk op aanwezigheid niet bijbenen. Maar: er ligt een wetsvoorstel voor uitgebreidere verlofregelingen, vanuit de oppositie (PRO). Uitgelezen kans voor het kabinet-Jetten, als eerste minderheidskabinet in decennia, om, uit noodzaak wellicht, een mooie rol te spelen in het serieus nemen van afwezigheid.