Vincent Roders over AI in de publieke sector: ‘Afwachten leidt tot een schaduwpraktijk'

AI is binnen de overheid geen experiment meer, maar dagelijkse praktijk. Beleidsmedewerkers, projectleiders en adviseurs verwerken grote hoeveelheden informatie: beleidsrapporten, burgercommunicatie en complexe datasets. Tegelijkertijd groeit de druk om sneller, transparanter en zorgvuldiger te werken.

De vraag is niet meer óf AI een rol speelt, maar hoe je die technologie verantwoord en praktisch inzet. Daar ziet trainer Vincent Roders kansen. Hij beschouwt AI niet als vervanging van professionals, maar als versterker. We spraken hem over hoe ambtenaren met tools als ChatGPT en Copilot tijd winnen, kwaliteit verhogen en tegelijk binnen de kaders van de AI Act blijven.

Als organisaties te afwachtend blijven, ontstaat er een schaduwpraktijk. Dan gebruiken medewerkers AI zonder kaders, verlies je de grip en loop je juist meer risico."

Waar AI nu tijd wint

De grootste versnelling ziet Roders in het dagelijkse kenniswerk. Ambtenaren gebruiken AI om dossiers samen te vatten, beleidsvarianten uit te werken, vragen van burgers voor te bereiden en interne afstemming te versnellen. “Zij winnen vooral tijd in het voorwerk, waardoor er meer ruimte ontstaat voor menselijk oordeel, contextuele afweging en persoonlijk contact met burgers.”

Tegelijkertijd gaat het niet vanzelf. In zijn ogen worstelen veel organisaties met dezelfde vragen rond betrouwbaarheid, wetgeving en regie: “Klopt die output eigenlijk wel? Hoe past dit binnen onze privacy- en aanbestedingsregels? En wie is er nou echt verantwoordelijk voor besluiten waarbij AI is gebruikt?” Die onzekerheid leidt volgens hem vaak tot verlamming in plaats van tot experimenten.

Afwachten vergroot het risico

Daar schuilt, waarschuwt Roders, het echte risico. Want organisaties die te voorzichtig blijven, houden minder regie. “Als organisaties te afwachtend blijven, ontstaat er een schaduwpraktijk: medewerkers gebruiken AI toch, maar ongeorganiseerd en zonder kaders. Dan verlies je als organisatie de grip, leer je niets en loop je juist meer risico. We hebben daar de afgelopen tijd helaas genoeg voorbeelden van gezien in de media.” Voor hem hoeft de oplossing niet ingewikkeld te zijn. “Vooruitgang vraagt geen blind vertrouwen, maar wel duidelijke spelregels, kleine pilots en expliciete menselijke eindverantwoordelijkheid.”

Daar wijst hij nog op een extra dimensie: geopolitieke afhankelijkheid. “De sterke afhankelijkheid van vooral Amerikaanse AI-oplossingen vraagt om herbezinning op datagebruik, continuïteit en strategische autonomie. Dat betekent niet dat we technologie moeten mijden, maar wel dat overheden bewuster moeten kiezen: waar zetten we AI in, waarmee, en onder welke voorwaarden?”

AI als denkpartner, de professional beslist

In de praktijk werkt Roders met tools als ChatGPT, Copilot, Claude en Gemini. Voor hem zijn ze vooral waardevol als denkpartner en versneller. “Bij beleidsvorming helpen ze varianten uitwerken en blinde vlekken opsporen. Bij data-analyse herkennen ze patronen en maken complexe informatie toegankelijk. En bij communicatie ondersteunen ze het helder verwoorden voor verschillende doelgroepen.”

Maar, onderstreept hij, de professional blijft aan het stuur. “AI genereert opties, geen besluiten. De cruciale vragen blijven menselijk werk: Klopt dit met onze context, en wat zijn de gevolgen?” De kracht zit in het samenspel. "AI haalt routinewerk weg, zodat professionals zich kunnen richten op oordelen, afwegen en verantwoordelijkheid nemen. Het vraagt wel het nodige aanpassingsvermogen in de manier waarop professionals en ambtelijke organisaties hun werk doen, en vooral gaan doen.”

Een voorstel in minuten in plaats van dagen

Hoe groot de impact van AI kan zijn, bleek tijdens een recente werksessie. “Ik gaf onlangs een training bij een grote gemeente, samen met de afdeling Ruimtelijke Ordening. We vroegen AI om de beste locaties voor schoolgebouwen in een nieuwe woonwijk te bepalen, rekening houdend met bereikbaarheid, loopafstanden en aantal benodigde locaties.”

Wat er daarna gebeurde, verraste iedereen. “Tot ieders verbazing kwam AI binnen enkele minuten met een concreet voorstel: een kaart met locaties én een volledige onderbouwing met kloppende berekeningen. Wat normaal dagen voorbereidingstijd kost, stond er ineens. Natuurlijk moest het nog gevalideerd worden door de professionals, maar als startpunt was het verbluffend sterk.”

Wat de AI Act vraagt van ambtenaren

Vanaf 2025 stelt de Europese AI Act nieuwe eisen aan organisaties. Dat raakt ook gemeenten en andere overheden direct. Volgens Roders draait het vooral om transparantie, risicobeheersing en menselijk toezicht. “Voor ambtenaren betekent dit: weten wanneer je AI wel of niet mag gebruiken, output altijd checken, en kunnen uitleggen hoe besluiten tot stand komen.”

Die regels vertaalt hij naar de praktijk in de training Copilot en ChatGPT in de publieke sector, die hij verzorgt voor Binnenlands Bestuur Academie. “We oefenen met praktijkcases, bespreken wat hoog- en laagrisico-toepassingen zijn, en werken aan protocollen die passen bij jullie organisatie. ”

Maak kennis met Vincent Roders

Vincent Roders is ondernemer met een groot digitaal hart. Hij heeft ruim 25 jaar ervaring als online marketing manager bij bekende multinationals als Aegon, Robeco en Essent. Hij werkte ook voor gemeenten en provincies en richtte meerdere online start-ups op. Sinds 2023 verzorgt hij ChatGPT- en AI-trainingen en trainde hij al 4.000+ professionals in zorg, overheid en onderwijs in het verantwoord en praktisch inzetten van AI. 
Daarnaast heeft Vincent veel ervaring met het werven van jong digitaal talent via sociale media en geeft hij trainingen over werving en selectie via Instagram en LinkedIn. Lees meer over zijn expertise en cursussen.