Verkiezingswinst vraagt om bescheidenheid

‘Misschien moeten we wat met dit signaal. Het is toch duidelijk dat de kiezer kritisch is op ons azc-standpunt. Misschien is het tijd om dat aan te passen.’ Dit zei een raadslid vorige week tegen mij naar aanleiding van de verkiezingsuitslag in haar gemeente. De partij van dit raadslid heeft flink verloren: drie zetels eraf. De grote winnaar is tegen het geplande azc en heeft daar fel campagne tegen gevoerd. Ook op tal van andere plaatsen kregen partijen als Forum voet aan de grond. Maar democratie betekent niet dat de winnaar van een verkiezing het voor het zeggen krijgt.

In sommige landen, zoals de VS, zijn er eigenlijk maar twee partijen. In ons land is het zo dat de verdeling van de zetels hetzelfde is als de verdeling van de stemmen die zijn uitgebracht. Dus als een partij 20 procent van de stemmen haalt, krijgt die 20 procent van de zetels. En 20 procent is in Nederland een goede uitkomst; daarmee kun je de grote winnaar zijn. Toch is het meteen duidelijk: 80 procent van de kiezers heeft iets anders gekozen. Daarom past iedere verkiezingswinnaar enige bescheidenheid.

Toch lijkt in veel gemeenten het omgekeerde het geval. Lokale partijen en extreemrechtse partijen hebben zich regelmatig ingegraven in het standpunt dat zij een azc tegen zullen houden, een belofte die moeilijk houdbaar zal blijken. Of zoals Henri Bontenbal het zei: zij houden de kiezer ‘voor het lapje’. Want een grote winnaar heeft een grote verantwoordelijkheid. Zij hebben nu de verantwoordelijkheid om met een bestuurbare gemeente te komen. Het schreeuwen aan de zijlijn is voorbij. De winnaar moet ophouden met klagen en het nu ook daadwerkelijk waarmaken.

Dat vinden met name de tegendraadse partijen vaak moeilijk. Het betekent dat je erkent dat je moet werken binnen de bestaande wet- en regelgeving. In het geval van de azc-discussie is al ruimschoots duidelijk dat de spreidingswet van kracht blijft en dat gemeenten zich daaraan moeten houden. Dus elke partij die heeft gewonnen met een belofte om een azc onmogelijk te maken, begint met een moeilijke opgave. Bovendien moet je als grootste partij ook nog een meerderheid voor je plannen binnenhalen, en dat is vaak moeilijk. In de praktijk is er een meerderheid van partijen die vindt dat wetten nu eenmaal gehandhaafd moeten worden in de gemeente.

Voor verliezende partijen is het altijd even zuur. Een verlies van zetels voelt als een afstraffing voor hoe je in de vorige periode politiek hebt bedreven. Maar als het goed is, was je politieke koers doordacht en kwam die voort uit je waarden.

Daarom zou ik lokale politici op het hart willen drukken: laat je waarden niet los. De mensen die nu wél op je hebben gestemd, steunen juist die koers. Dat is je achterban, en dat zijn er vaak een stuk meer dan de kiezers die je verloren bent. Huil even uit, maar kijk daarna nog eens naar hoeveel mensen er op je hebben gestemd: mensen van vlees en bloed die in jou geloven. En dan is het weer tijd om de schouder eronder te zetten.

Sebastian Dinjens, oud-wethouder Velsen