of 60941 LinkedIn

Waarschuwingen decentralisaties genegeerd

Voor de invoering van de Jeugdwet en de Participatiewet werden kritische noten over de wetsvoorstellen gekraakt. De waarschuwingen werden in de wind geslagen. Bewindslieden grijpen in, maar kan er dan nog wel over decentralisaties worden gesproken?

Zeg niet dat er niet gewaarschuwd is. Voor de invoering van de Jeugdwet en de Participatiewet werden door niet de minsten kritische noten over de wetsvoorstellen gekraakt. De waarschuwingen werden in de wind geslagen. Bewindslieden grijpen nu in, maar kan er dan nog wel over decentralisaties worden gesproken? Binnenlands Bestuur dook in de adviezen van de Raad van State van destijds en ging terug naar de criticasters van weleer.

Budgetten

De Raad van State (RvS) was uiterst kritisch over zowel de Participatiewet als de Jeugdwet. De RvS twijfelde er onder meer aan of gemeenten de nieuwe taken wel konden uitvoeren met de door het rijk beschikbaar gestelde budgetten en instrumenten. Inmiddels weten we dat dat niet het geval is. Ministers De Jonge (VWS) en Dekker (J&V) grijpen in de jeugdzorg in, want ‘de beloften van de Jeugdwet zijn nog onvoldoende ingelost’. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) stelt in een vernietigend rapport dat de Participatiewet mislukt is. Staatssecretaris Van Ark (SZW) verplicht gemeenten een tegenprestatie van hun bijstandsgerechtigden te eisen.  

 

Strenge wet

De Utrechtse wethouder Linda Voortman (werk en inkomen, GroenLinks) was ten tijde van de wetsbehandeling van de Participatiewet nog Kamerlid. En stemde tegen het wetsvoorstel. Haar kritiek spitste zich toe op de filosofie van de wet en de bezuiniging van 1,7 miljard euro die met de decentralisatie gepaard ging. ‘Het is een strenge wet die uitgaat van wantrouwen en van de aanname dat je er met sancties voor kunt zorgen mensen wel aan het werk komen. Wat ik toen vond en wat ik nog steeds vind, is dat je juist moet investeren in mensen, dat je ze aandacht moet geven en dat je ze moet begeleiden. Dat kost juist geld’, aldus Voortman. 

 

Oplappen

Ook Robert Vermeiren, hoogleraar kinder- en jeugdpsychiatrie (Universiteit leiden), kraakte met vele vakgenoten kritische noten over het wetsvoorstel Jeugd in hoorzittingen van zowel de Tweede als de Eerste Kamer. Ook op Twitter stak hij zijn bedenkingen niet onder stoelen of banken. Die kritische noten zijn stelselmatig genegeerd, stelt Vermeiren. ‘Er is alleen maar gezegd “het komt goed” en “we gaan er op letten”. Dan zie je geleidelijk dat de knelpunten, die we hadden voorzien, tevoorschijn kwamen. Toen is men gaan oplappen.’ Zijn grootste bezwaar nu is dat de verschillen op alle vlakken te groot zijn geworden. De jeugdteams zouden op zijn minst in de basis hetzelfde moeten zijn, daarboven op kan, afhankelijk van de noden in een gemeente of regio, de inrichting en bemensing verschillen.


Verslikt

‘Gemeenten hebben zich verslikt’, stelt Gijsbert Vonk, hoogleraar socialezekerheidsrecht (Rijksuniversiteit Groningen), zeker als het over de Jeugdwet gaat. Maar ook de aannames in bijvoorbeeld de Participatiewet zijn verkeerd geweest; iets waarop het SCP in zijn eindevaluatie op wijst. Niet iedereen kan bijvoorbeeld werken en een stok achter de deur heeft geen zin. Ook Vonk was destijds kritisch op de decentralisaties, en vreesde onder meer voor een verslechtering van de rechtspositie van hulpbehoevende en kwetsbare burgers. Dat is hem enigszins meegevallen, maar hij ziet dat de decentralisatieoperatie op de meest primaire taak heeft gefaald. ‘Dat had ik niet voor mogelijk gehouden.’

 

Betreurenswaardig

Over de ingrepen die ‘Den Haag’ wil doen, is niet iedereen enthousiast. Uitgezonderd Vermeiren. Hij heeft er geen enkele moeite mee en stoort zich mateloos aan de gemeenten die de hakken in het zand zetten. ‘Ik vind het betreurenswaardig te zien dat gemeenten vooral in de defensiviteit gaan zitten. Om de transitie te laten slagen, moet goed worden gekeken naar de knelpunten en hoe we die kunnen aanpakken.’

 

Schijnvrijheid

Kritischer is Geerten Boogaard, hoogleraar decentrale overheden (Universiteit Leiden). ‘Decentralisatie wrijft en schuurt. Als je dat niet wil, als je niet op je handen kunt blijven zitten als jij vindt dat het inefficiënt en ongewenst is hoe gemeenten het oppakken, dan moet je niet decentraliseren.’ De Jeugdwet is in zijn ogen bovendien nooit een decentralisatie geweest. ‘Die term associeer je met vrijheid en eigen keuzen. Bij de Jeugdwet is er een schijnvrijheid. De knoppen waaraan gemeenten kunnen draaien, zijn minimaal. Zowel financieel als wat betreft de acceptatie in de samenleving over verschillen tussen gemeenten.’ Bij de Participatiewet kan in zijn optiek wel van decentralisatie worden gesproken, maar de verplichte tegenprestatie die Van Ark wil invoeren, staat daar weer haaks op. 

 

Echte ruimte

Geen van de geïnterviewden wil dat de decentralisaties worden teruggedraaid. De zorg en ondersteuning dichtbij is een (te) groot goed. ‘Gemeenten hebben nog lang niet de kans gekregen om te laten zien wat ze kunnen. Maar er moet ze wel echte ruimte en echte tijd worden gegund’, vindt Boogaard. ‘Den Haag moet niet voortdurend meekijken en niet ingrijpen als er verschillen ontstaan. Dat krijg je nu eenmaal als je decentraliseert. Anders moet je er niet aan beginnen.’

 

Lees het hele artikel in Binnenlands Bestuur nr. 23 van deze week (inlog).

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door H.G. van Arkel (docent speciaal onderwijs / pleegouders) op
Ik denk ook dat het goed is dat de redactie van binnenlands bestuur ook aan zelfreflectie doet voor wat betreft haar eigen rol op dit gebied. Een aantal jaren geleden stond binnenlands bestuur vol met de weldaden van de decentralisaties. Alleen in de reacties op de halleluja artikelen waren de kritische noten te vinden.

In de werkelijkheid van de keukentafel lopen wij aan tegen de romantiek van de tekentafel. Met onze pleegkinderen worden we in het bureaucratisch moeras gezogen van de transitie. Niet alleen door het geldgebrek maar ook door puur onvermogen.

We hebben een behangrol volgeschreven met her verloop van 15 jaar pleegzorg van een van onze kinderen onze pleegkinderen. Het aantal mensen en instanties is in de loop der jaren geëxplodeerd. De daadwerkelijk geleverde zorg is vrijwel nihil.
Door Toine Goossens (Toezichthouder gedrag en moraal) op
Niks geen wicked problems. Begeerte is de oorzaak.

Wie iets absoluut wil kopen/verwerven betaalt de hoogste prijs.

Dat en niets anders speelt hier. De jammerklachten van de gemeenten? Eigen schuld, dikke bult.
Door Trudy Raymakers (Coördinator sociaal team) op
Bijna ieder weldenkend mens was tegen decentralisaties zonder goede afwegingen en met een forse bezuiniging. Ik ook. Het "I told you so" is niet zo moeilijk. Ik snap de heer Vermeiren niet. De strijd en hakken in het zand hebben weinig te maken met erkenning van de problemen maar met wederom structuurwijzigingen zonder historisch besef (ook bureaus jeugdzorg, venster/brede scholen, centra jeugd en gezin waren er met dezelfde goede bedoelingen). Het betreft wicked problems. De GGZ lloopt en liep tegen grenzen, evenals AWBZ en bijzonder en speciaal onderwijs. Toename aantal ouderen en afbouw verzorgingshuizen in combinatie met zelfstandig wonen. Het tekort op de arbeidsmarkt. De regio is in vele gevallen een nog moeizamer proces... kijk nu eens goed naar de knelpunten en de door uit heel verschillende richtingen voorgestelde oplossingsrichtingen voordat er maar weer geroepen wordt.
Door Spijker (n.v.t.) op
Wat kan kan ook het beste op decentraal niveau (dicht bij de burger) worden uitgevoerd. Wat moet moet ook op centraal niveau worden uitgevoerd (denk aan bepaalde specialistische zaken) .
Belangrijke aandachtspunten bij de wijze van uitvoering op decentraal niveau zijn in willekeurige volgorde:
1. landelijk uniformiteit van de belangrijkste beleidsuitgangspunten.
2. landelijke uniformiteit voor de administratieve verwerking (dit ook ivm evaluatie van beleid).
3. voldoende budgetverstrekking door het Rijk.
4. vooroverleg wetgeving met VNG/IPO over uitvoering en budgettering.
Door w.f.willems (pensioen) op
En wat is er overgebleven van de PvdA? En dat was de bedoeling om deze gasten een enorme afgang te bezorgen.
Door Toine Goossens (Toezichthouder gedrag en moraal) op
Het mislukken van de transities is volledig te wijten aan de gretigheid van de gemeenten. In hun euforie om een belangrijke verantwoordelijkheid aan het huis van Thorbecke toe te voegen, hebben zij alle grenzen van de realiteit en het gezonde verstand overschreden.

De gemeenten hebben niets gedaan met de kritische noten en tegenspraak waar zij de beschikking over hadden. Nee de zucht om de lokale macht en het lokale belang te vergroten, maakte de lokale politici en ambtenaren blind voor de realiteit.

Met de energietransitie gaat hetzelfde gebeuren. Nu al grijpen gemeenten naar dwangmiddelen om hun beleid er bij de bevolking door te drukken. We zijn nog maar nauwelijks begonnen. Tijdpaden, planningen, technische ontwikkelingen, de gemeenten hebben geen idee waar zij aan beginnen.

Zij missen de technische en projectorganisatorische kennis, en verwachtingen over die kennis, om de processen in goede banen te leiden. Zie de stennis die Almere en Utrecht maakten over de kostenberekeningen van het PBL. Grootschalige warmtenetten vallen het allerduurst. uit. Beide gemeenten willen nauwelijks alternatieven ontwikkelen. Dat wordt funest voor Utrecht met zijn grote hoeveelheid bestaande woningen.

Van oudsher weigeren gemeenten om landelijke aanpak en landelijke aansturing te accepteren. Nee iedere gemeente vindt zelf het wiel uit. Inclusief het bedenken van eigen begrippen, normeringen en coderingen. Nee de lessen van de Franse revolutie zijn niet aan de gemeenten besteed.
Die revolutie bracht standaardisering van kg, km, l, onderwijs, kadaster. De vloed aan lokale maten en systemen werd afgeschaft. Het maakte de groei in de 19e eeuw mogelijk.

De macht van de gemeenten en in haar kielzog de VNG om lokale oplossingen te bedenken, waar juist nationale structuur nodig is, dient afgeschaft te worden.
Door Bejaarde (Kritische burger) op
Dat de VVD in het vorige kabinet die “bezuiniging” wilde hoeft niet te verbazen. Dat de PvdA (Samson, Asscher, Van Rijn, Klijnsma, c.s.) enthousiast met de decentralisatie, jeugdwet en participatiewet mee deden en er allemaal flauwekul argumenten voor verzonnen, is tot op de dag van vandaag verbijsterend. En nu zitten we met de gebakken peren die ieder weldenkend mens kon zien aankomen. Rechtsongelijkheid afhankelijk van de gemeente waar je woont, versnipperde inadequate jeugdzorg, gebrek aan participatie, gesloten verzorgingshuizen, bejaarden in te grote woningen, thuiszorg gesloopt of melkkoe voor zorgcowboys.
Dank je wel PvdA.