Advertentie
sociaal / Nieuws

Geen tweedeling maar een ‘meerdeling’ in de samenleving

'De crisis fungeert als contrastvloeistof die de kloof zichtbaar maakt.’

09 december 2021
demo-tegen-coronamaatregelen.jpg

Een tweedeling in de samenleving als gevolg van corona? We kunnen beter spreken van een ‘meerdeling’, vindt socioloog Godfried Engbersen. Bovendien moeten we de pandemie niet zien als de oorzaak van de breuklijnen in de samenleving, maar eerder als contrastvloeistof die de al bestaande verschillen zichtbaar maakt. 

Verdeling
Het coronabeleid lijkt verdeling te zaaien: denk aan de avondklokrellen van januari, de recente vernielingen in Rotterdam, de verharde toon in het parlement. Kijkend naar dat soort incidenten zou je zou kunnen stellen dat de pandemie een tweedeling veroorzaakt tussen de voor- en tegenstanders van het coronabeleid. Die conclusie is echter te kort door de bocht, vinden drie wetenschappers die op uitnodiging van de Koninklijke Nederlands Akademie van Wetenschappen (KNAW) hun licht op de zaak werpen.

Kloven
Socioloog Godfried Engbersen, psycholoog Denise de Ridder en politicoloog Tom van der Meer deelden op dinsdagavond vanuit hun huiskamers hun visie op het vraagstuk. Ja, er zijn kloven in de samenleving, daar zijn ze het alle drie over eens. Maar of de pandemie daarvan de oorzaak is, en of het woord tweedeling de lading dekt? Daar hebben ze hun twijfels bij.

Twijfelaars
‘Bij het woord tweedeling denk ik aan een fifty-fifty verdeling’, zegt Denise de Ridder, hoogleraar psychologie aan de Universiteit Utrecht. ‘Of zestig-veertig, of misschien zelfs zeventig-dertig. Maar dat is niet de situatie die we nu zien.’ Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat slechts 5 tot 15 procent van de Nederlanders ‘heel weinig vertrouwen’ in het coronabeleid heeft en tegen álle maatregelen is. De meerderheid staat juist wel achter de maatregelen. Wel is er een flinke groep van 30 tot 40 procent van twijfelaars, die de maatregelen maar beperkt accepteren.

Draagvlak
Dat er zoveel aandacht is voor de kleine groep die fel tegen het beleid is, wijt De Ridder aan de negativity bias, de neiging om meer waarde te hechten aan slecht nieuws dan aan goed nieuws. Tegenover de rellen en vernielingen staan immers ook bijna tienduizend mensen die zich bij de GGD meldden om te helpen bij het zetten van boostervaccinaties – maar dat tweede gegeven krijgt een stuk minder aandacht. Willen we het draagvlak voor coronamaatregelen vergroten, dan is het volgens De Ridder slimmer om de aandacht te richten op de groep twijfelaars dan op de felle tegenstanders, ook als die laatste groep luider en zichtbaarder is.

Paternalistisch
Om de twijfelaars mee te krijgen moet de regering wel duidelijker communiceren wat ze van haar burgers verwacht, zegt De Ridder. De huidige overheidscommunicatie beschrijft ze als ‘paternalistisch liberalisme’: ‘Je geeft mensen een vrije keuze, maar tegelijkertijd verwijt je het ze als ze de verkeerde keuze maken.’ In plaats daarvan moet de overheid de burgers meenemen in het doel van de maatregelen, het zo makkelijk mogelijk maken om de regels te respecteren, en niet te snel het signaal afgeven dat alle beperking weer opgeheven kunnen worden.

Meerdeling
Godfried Engbersen, hoogleraar sociologie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, vindt het woord tweedeling ‘onprecies’. Er is volgens hem sprake van een ‘complexe verdeeldheid’ langs verschillende soorten breuklijnen, zoals leeftijd, arbeidsvorm, gezondheid, sociaal netwerk en leefomgeving. Met andere woorden: geen tweedeling maar een meerdeling. Aan de vooravond van corona waren die verschillen al zichtbaar, zegt Engbersen. ‘Er waren al hardnekkige sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Er waren al toegenomen verschillen naar arbeidscontractvorm. Er waren al indicaties van toenemende sociaal-ruimtelijke segregatie.’

Contrastvloeistof
De coronapandemie werkt als contrastvloeistof die de bestaande verschillen zichtbaar heeft gemaakt. Toch zijn sommige kloven ook verder verdiept, zegt Engbersen, met name die tussen verschillende soorten arbeidscontracten. Ook zijn er nieuwe kwetsbare groepen ontstaan. Jongeren, hoger opgeleide zzp’ers, en inwoners van zwakkere wijken, zoals in Rotterdam Zuid, zijn harder getroffen door de coronacrisis.

Sociale media
Engbersen constateert daarnaast een ‘spectaculaire daling’ van het vertrouwen in de landelijke overheid tussen het begin van de pandemie en nu: van zo’n 70 naar 30 procent. Dat wantrouwen lijkt samen te hangen met de informatiebronnen waarvan mensen gebruikmaken. ‘Mensen die sociale media als voornaamste informatiebron gebruiken, hebben het minste vertrouwen, en zijn ook minder vaak gevaccineerd.’ Ook het gebruik van sociale media lijkt dus een breuklijn te vormen.

Lees verder onder afbeelding
Afbeelding
Een dia uit de presentatie van Godfried Engbersen. 

Wantrouwende stemmer
Ook Tom van der Meer, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam, ziet het wantrouwen jegens de politiek toenemen. Opvallend is daarbij dat het wantrouwen steeds meer ‘gepolitiseerd’ wordt. Met andere woorden: het wantrouwen concentreert zich rond bepaalde politieke partijen. ‘Kiezers gaan zich steeds meer uitsorteren op basis van vertrouwen’, zegt Van der Meer. ‘Politiek wantrouwen is een factor geworden in ons stemgedrag.’ De wantrouwende stemmers zitten voornamelijk bij de PVV en FVD. Die partijen horen bij wat politicologen het rechts-radicale blok noemen, een groep die zich de afgelopen jaren heeft afgesplitst van het centrumrechtse blok.

Leemte
Van der Meer noemt een aantal mogelijke oorzaken van de politisering van wantrouwen. Zo worden lager opgeleiden in onze democratie minder goed vertegenwoordigd. Ook is een ‘leemte’ in het politieke landschap: een groot deel van de kiezers is economisch links en cultureel conservatief georiënteerd, maar die smaak is in het aanbod van politieke partijen minder goed te vinden. De coronacrisis zelf is echter geen oorzaak van de vertrouwenskloof, zegt Van der Meer. ‘De coronapandemie was geen oorzaak en zelfs geen accelerator van de politisering van wantrouwen. De crisis fungeert als contrastvloeistof die de kloof zichtbaar maakt.’

Reacties: 7

U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.

R / ambtenaar
@Peter geeft het goed aan, vind ik: er is weldegelijk sprake van een tweedeling. Gevaccineerden tegenover niet-gevaccineerden. De verdere versplintering vloeit voort uit de eerste tweedeling die constant gevoed wordt en door sommigen klakkeloos wordt overgenomen; zowel door gevaccineerden als niet-gevaccineerden. Hoe je het ook draait of keert: denomination leads to segregation.

Waartoe moet het allemaal leiden?

De reden waarom deze strategie wordt gehanteerd is, voor mij, een vraag waar ik graag antwoord op zou willen.

Is deze strategie de strategie die moet leiden tot volledige vaccinatie? Is dit de enige strategie of wordt dit gezien als de snelste manier?

Wat te doen als wij erachter komen dat deze strategie ergens anders toe leidt?

Ondertussen is duidelijk dat vaccineren heel anders uitpakt dan aan iedereen is verteld. Is het grijpen naar, uitzichtloze, noodmaatregelen dan wat we moeten doen? Noodmaatregelen die een tweedeling voeden?

Waar blijft acceptatie, inclusie, gelijkheid voor iedereen i.p.v. vooral voor jouw clubje (zoals dat nu gepromoot lijkt te worden).

Veel vragen! Ik ben van mening dat een vraag je ergens over na doet denken en uitnodigt om in gesprek te gaan i.p.v. een mening uiten en gelijkgezinden verzamelen. In deze CC-era moet het gaan om hoe blijven we met elkaar (geestelijk en fysiek) in contact en hoe komen we met z'n allen, gezamenlijk, gezond en wel (op alle vlakken), deze bijzondere tijd door.

Wie durft?
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Petersen
@r

Het is een interessante vraag waarom een aantal landen zoals Frankrijk Duitsland en Nederland hebben gekozen voor een tweedeling in de samenleving. Het kan niet anders of er zit een ander doel achter. Interessant is de volgende stap die Frankrijk vandaag heeft aangekondigd. De Corona Pas wordt vervangen door een vaccinatiepas. Een meer dan subtiel verschil……. De pas wordt dus stap voor stap uitgebreid. Het doet me erg aan George Orwell denken helaas.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
peter
Als socioloog zie toch enkele flinke missers. Met name de rol van Rutte en de Jong (en hun media adviseurs) en media zoals Telegraaf, Volkskrant, Trouw en Nu.nl wordt niet genoemd.

Het polariseren is neergezet door Rutte en de Jong door bij voortduring te spreken in termen van gevaccineerden en ongevaccineerden. De ongevaccineerden zijn in het verdomd hoekje geplaatst bij elke gelegenheid. Nog sterker het bekende groene vinkje sluit hierbij aan. Een besmette gevaccineerde mag alles en de gezonde niet gevaccineerde mag niets. Nu we wat verder in de tijd zijn en iedereen weet dat de gevaccineerden besmettingen overdragen (incl nieuwe varianten) volgt er geen correctie. Langzaam zijn er meer groepen aan toegevoegd met angstaanjagende, niet bewezen publicaties (zwangere vrouwen, kinderen, etc).

De media gooien hier vaak nog een schepje bij bovenop. De Telegraaf en Trouw spanden de kroon en de kritische blik van de Volkskrant bleef achterwege. Waarom vraag ik me af? En Nu.nl leek wel een spreekbuis van het RIVM.

Ik ben gevaccineerd en behoor van de generatie die dee verhalen uit de oorlog van ouders heel vaak heeft gehoord. En inmiddels dringt zich bij mij ook een aardige vergelijking op nu Oostenrijk en Duitsland 2G hanteren. Veel mensen met een ander geluid worden geboycot door NPO e.d. (voorbeeld Maurice) en de zendtijd gaat steeds naar de RIVM virologen. Kortom:

Er is een tweeling en wel een hele gevaarlijke



Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
HenkJan
@Peter

Ik herken best veel van wat je zegt en jammer dat de geleerden in dit stuk hier niet op ingaan. Al met al een droevige vertoning. Hier op mijn werk willen de gevaccineerden al niet meer bij de ongevaccineerden zitten. Dus we hebben teams binnen teams.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Erik
Lageropgeleiden worden heel slecht vertegenwoordigd inderdaad. De PVDA heeft deze mensen in Rutte 2 zodanig verdrietig gemaakt, waarbij mevrouw Bussemaker recent nog een praatje hield over hoe er gegeten wordt thuis door laagopgeleiden en dat die hulp van haar partij zouden moeten hebben, en ook waarom zij ongezonder zijn. De volkomen mislukte participatiewet waar John en jellejetta een groot voorstander van waren binnen de PVDA, en de moralist Hendrik Dijsselbloem die een moralistisch idee over de overheidsfinancieen heeft, heeft er ook voor gezorgd dat het laagopgeleiden ontmoedigd heeft om te gaan stemmen of op uiterst rechts te stemmen. Daarom moet er een partij voor laagopgeleiden komen die sociaal economisch links en cultureel rechts is. Daar is ontzettende behoefte aan en ik ben benieuwd welke PVDA of SP politicus zo'n partij durft te beginnen om het gevloerde links een nieuw gezicht te geven.

De voornaam Hendrik is trouwens afgeleid van iemand die een jaren 30 minister van financiën was en de armoede eigen schuld dikke bult vond, en in zijn periode als minister hetzelfde gevoel als Dijsselbloem had.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
HenkJan
Ik ben het helemaal met je eens. Echter: hiervoor is veel geld nodig. De media (Telegraaf NPO ed) zijn in handen van de VVD aanhangers waarvan de meesten in het geld zwemmen. Hoe krijg je het podium?
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
remi / Verkeerskundige
Een aantal zaken ben ik het niet mee eens. Zoals zo vaak geeft de media aan dat tegenstanders voornamelijk rechtse mensen zijn. Dit is niet waar. Verdeeldheid is overal van links naar rechts. Ik ken heel veel mensen die links georienteerd zijn en zich niet laten vaccineren. Deze groep is veelal de groep die zich niet laat horen. Daarnaast ook dat het de laagopgeleiden mensen zijn. Dit klopt naar mijn mening ook niet. Dit gaat van hoog naar laag.

Jammer om te zien dat de niet gevaccineerde mensen zo worden neer gezet.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Advertentie