of 61869 LinkedIn

Plastic VANG-doelen onder vuur

Gemeenten hebben sinds 2007 een centrale rol in de ­recycling van plastic verpakkingen. Hoe ze die invullen, verschilt enorm. Bron- of nascheiding? Diftar of vast tarief? Het debat in ­gemeenten loopt hoog op. ‘Hoe verder we het restafval terugbrengen, hoe meer energie de verwerking ons gaat kosten.’

Gemeenten hebben sinds 2007 een centrale rol in de ­recycling van plastic verpakkingen. Hoe ze die invullen, verschilt enorm. Bron- of nascheiding? Diftar of vast tarief? Het debat in ­gemeenten loopt hoog op. ‘Hoe verder we het restafval terugbrengen, hoe meer energie de verwerking ons gaat kosten.’

Nachtwerk

Het werd 9 september nachtwerk tijdens het Groningse raadsdebat over de invoering van een gedifferentieerd tariefsysteem (diftar) voor afvalinzameling. De invoering ervan was een lang gekoesterde wens van de grootste college­partij, GroenLinks. Na uren vergaderen bleek het voorstel op net te weinig steun te kunnen rekenen. College en gemeenteraad waren verdeeld over de gevolgen van zo’n ­systeem als mensen meer moeten betalen voor hun restafval. Dat kan leiden tot meer vervuiling op straat of meer restafval in de andere ­afvalstromen.

 

Doelstelling

Uiteindelijk besloot de Groningse raad de discussie uit te stellen. De komende twee jaar blijft alles bij het oude: een vast tarief voor afvalinzameling. ‘Een teleurstelling’, beaamt GroenLinks-raadslid Martijn van der Glas. ‘We zijn al heel lang voorstander van de invoering van diftar, omdat het gewoon werkt om de hoeveelheid restafval omlaag te krijgen. Als gemeente voldoen we nu niet aan de landelijke doelstelling om het restafval in 2020 terug te brengen naar 100 kilo per inwoner. In Groningen zitten we op 150 kilo. Door inwoners geld te ­laten besparen als ze minder restafval ­aanbieden, kan dat  omlaag.’

Voor één deel van de gemeente bleef het niet bij het oude. De voormalige gemeente Haren behield na de herindeling van 2019 een eigen systeem dat wél op diftar was ­g­ebaseerd. Maar zij moeten vanaf januari over naar het vaste tariefsysteem van ­Groningen. Veel inwoners van Haren waren not amused. Jarenlang hielden ze hun plastic, metaal en drankkartons (PMD) apart om het restafval omlaag te brengen en betaalden ze een lagere afvalstoffenheffing. Nu gaan de kosten weer omhoog.

 

Zorgen

De situatie in Groningen is exemplarisch. Een diftar-systeem roept veel discussie in een gemeente op. Inwoners maken zich zorgen over afvaldumping en zwerfafval.  Raadsleden zijn kritisch over de hogere kosten voor het ophalen, doordat er een nieuw systeem nodig is om de frequentie of het gewicht van het aangeboden rest­afval te registreren. En er zijn voorbeelden genoeg van gemeenten waar die zwerfvuilproblemen ook echt ontstonden, en waar het aangeboden PMD door de afvalverwerker werd teruggestuurd omdat het te vervuild was om te recyclen.

 

Effectief

Aan de andere kant: uit cijfers blijkt dat diftar wel effectief is. In het meest recente overzicht van afvalstoffenheffingen blijkt dat gemeenten met een diftar-systeem minder restafval verwerken, hun afvalbeheerkosten daarmee ­terugdringen en minder heffing aan hun burgers hoeven te vragen.

 

PMD en diftar

Het aantal gemeenten dat diftar ­invoert stijgt elk jaar, ziet Corine ­Hoeben, onderzoeker bij het COELO van de Rijksuniversiteit Groningen. ‘Er zijn nu 171 gemeenten waar diftar wordt gehanteerd. Dit jaar zijn er zes bijgekomen. Geen enkele gemeente is gestopt.’ In de cijfers zitten ook een paar gemeenten die zijn verdwenen door een herindeling maar nog wel een apart tarief hanteren, ­zoals Haren. De meeste diftar-gemeenten hebben ook een gescheiden PMD-inzameling, al zijn er ook enkele die wel diftar hebben, maar aangeven dat PMD-afval niet gescheiden wordt aangeleverd door huishoudens. Hoeben wil mede daarom de termen diftar en PMD graag uit elkaar houden. ‘Een ­systeem van gedifferentieerd betalen voor verschillende afvalstromen bestaat in sommige gemeenten al lang. De aparte inzameling van PMD is veel recenter.’

 

VANG

PMD ontstond toen de gemeenten in 2007 met het rijk en de verpakkingsindustrie ­afspraken maakten over het terugbrengen van verpakkingsmaterialen in de grondstofketen. In het Van Afval Naar Grondstof (VANG)-programma werden doelen gesteld en taken verdeeld. De hoeveelheid restafval moest omlaag en het aantal ­herbruikbare afvalstromen (naast papier,  glas en gft) worden vergroot. Gemeenten moeten vanaf 2010 het plastic verplicht apart inzamelen. Daarvoor krijgen ze een vergoeding van de verpakkingsindustrie via het Afvalfonds Verpakkingen. Jaarlijks maakt het Afvalfonds in totaal 250 miljoen euro over aan gemeenten voor het inzamelen van kunststoffen en plastic. De vergoedingen zijn wel afhankelijk van de manier van PMD inzamelen. Als een burger het zelf doet (bronscheiding), is de vergoeding hoger dan wanneer de ­gemeente het plastic machinaal door de ­afvalcentrale laat sorteren (nascheiding). Het Afvalfonds laat gemeenten daarin vrij, aldus woordvoerder Miranda Boer. ‘Maar we vragen gemeenten wel dat ze daarin een ­duidelijke keuze maken.’

 

Kritiek

Eind 2019 sloot de Vereniging van Nederlandse Gemeenten een overeenkomst met het Afval­fonds Verpakkingen: gemeenten­ ­worden niet langer afgerekend op de hoeveelheid recyclebaar plastic, maar krijgen een vergoeding voor álle ingezamelde verpakkingen. Daarmee hopen de partijen het probleem van de afgekeurde partijen plastic te verkleinen. Er is kritiek op de nieuwe afspraken. Uiteindelijk wordt er alleen gekeken naar het terugbrengen van de hoeveelheid restafval, maar niet naar het uiteindelijke doel: het recyclen van plastic. Een aanzienlijk deel van de plastics in het PMD kan niet worden gerecycled en verdwijnt uiteindelijk alsnog in een verbrandingsoven of wordt geëxporteerd naar het buitenland, waar het op een stortplaats terechtkomt. Alleen wordt het nu niet bijgeteld in de gemeentelijke VANG-cijfers en kunnen gemeenten melden dat de hoeveelheid restafval daalt. Dat wringt. Als minder dan de helft van de ingezamelde plastics daadwerkelijk als grondstof voor nieuwe verpakking kan worden hergebruikt, schiet de enorme logistieke operatie die ervoor nodig is dan zijn doel niet voorbij?

 

Eenvoudiger

Ook aan de achterkant van de keten, bij de recyclingbedrijven en afvalcentrales, wordt die vraag gesteld. Het kan namelijk veel eenvoudiger, stelt Jasper de Jong, commercieel directeur bij de Rotterdamse afvalcentrale AVR. Op het AVR-terrein staat sinds een paar jaar een scheidingsinstallatie die de waardevolle kunststoffen uit het restafval kan vissen. Metaal wordt al veel langer uit het afval gehaald. De waardeloze kunststoffen worden met het restafval verbrand, en voorzien daarbij bedrijven
en woningen in de regio Rijnmond van elektriciteit en warmte. ‘We worden er steeds beter in om waardevolle materialen terug te winnen’, zegt De Jong. De AVR scheidt onder andere het ­afval van de stad Rotterdam en een aantal omliggende gemeenten. Maar de installatie is verder op te schalen, zegt De Jong. En dat geldt niet alleen voor de AVR. ‘Ik denk dat we als sector binnen een paar jaar in staat zijn om het PMD in heel ­Nederland na te scheiden.’

 

Bewustwording

Als afvalcentrales zelf zorgen voor nascheiding, hoef je daar de burger niet meer mee te belasten. Alleen daarom al zouden gemeenten moeten stoppen met het apart inzamelen van PMD, stelt Raymond Gradus, hoogleraar bestuur en economie van de publieke en non-profit sector aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. ‘Maar er zijn een paar redenen waarom ze dat niet doen. Ten eerste hebben gemeenten vaak al flinke investeringen gedaan in de infrastructuur voor de aparte afvalstromen. Ten tweede hanteren ze een bewustwordingsargument: je maakt burgers meer bewust van hoeveel afval ze hebben als je ze het plastic apart laat inleveren. Het is natuurlijk belangrijk dat we afval scheiden, en daar zijn we in Nederland ook heel goed in. Dat doen we ook met papier, gft en glas. Het verschil met PMD is dat je het niet goed kunt uitleggen. Het is gecompliceerd wat er nou precies wel of niet bij het PMD moet, en wat bij het restafval.’

 

Lees het volledige artikel deze week  in Binnenlands Bestuur 23 (inlog)

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Math Oehlen (Specialist publieke zaak) op
Wat een merkwaardige reactie van de heer Goossens. De gemeente Weert bedong in 2008 als voorloper in Nederland met succes een gelijke positie van nascheiding ten opzichte van bronscheiding in de Tweede Kamer. Is dus grondlegger van nascheiding in Nederland buiten Friesland en Groningen. Tevens was ze initiatiefnemer van de nascheiding binnen het bedrijf waar ze toen aandeelhouder van was Essent Milieu, het latere Attero. Als geen ander heeft die gemeente, waar ik overigens vanwege pensioen niet meer werkzaam ben, een gevoel voor de argumenten die bij de afweging een rol spelen. Daar zijn de inmiddels torenhoge tarieven van de eindverwerking van afval, waar de nascheidingstarieven mee samenhangen, er zeker een van.
Verder lijkt mij de reactie van Enabled er eentje van een doener, die ongeacht het maatschappelijk rendement om aktie vraagt. Maakt niet uit wat, als we maar iets doen. Niet de beste adviseur voor een volwassen maatschappelijke afweging lijkt me.
Door Toine Goossens op
Een volstrekt overbodige en achterhaalde actie van GroenLinks in Groningen. De GroenLinkse wethouder Lot van Hooijdonk heeft namens de VNG een nieuw contract met de afval verwerkende grondstofindustrie uitonderhandeld.

Het resultaat is nascheiding van PMD en restafval. Zelfs de gemeente Weert zal dat uiteindelijk inzien.
Door drs. E. Nabled op
Dat verhaal van Boran Slat en die grote armen die plastic uit de Pacific moeten halen vind ik uitermate boeiende. Maar dit: gaap!
Door de vries (ambtenaar/burger) op
Als ik het goed begrijp: door diftar wordt meer gescheiden door burger waardoor de hoeveelheid restafval daalt. Maar diftar in gemeenten met nascheiding betekent een het restafval hoger blijft dan in gemeenten zonder nascheiding. Hoe dan ook, in beide gevallen wordt een groot deel van bron- of nagescheiden pmd toch weer verbrand of gestort, net als met de ogenschijnlijk lagere kilo's restafval gebeurt. Kan iemand mij uitleggen wat het nut van dit alles is?
Door Math Oehlen (specialist publieke zaak) op
De chronologie klopt niet. VANG werd als indoctrinatieprogramma pas in 2014-2015 ontwikkeld, toen uit wetenschappelijk onderzoek van TNO en CE (Analyse Milieueffecten Raamakkoord Verpakkingen, mei 2015) de enorm teleurstellende maatschappelijke winst van het Raamakkoord Verpakkingen aan het licht kwam. Terwijl er toen al meer dan honderdvijftig miljoen euro in de markt werd gepompt om dat het retoursysteem van verpakkingen van de grond te krijgen. Dat geld zou hoe dan ook gerechtvaardigd moeten blijven vond de markt. Maatschappelijk gezien een omdraai-redenering.
Voor een blik in de bek van de koe, zie het commentaar bij dit artikel uit 2016: https://www.binnenlandsbestuur.nl/ruimte-en-mili …
En dan vooral het eerste commentaar onder het artikel. Daarbinnen nog specifiek een link naar een te downloaden brief die over het VANG-programma gaat.
Overigens moeten de nascheiders uitkijken dat ze zich niet uit de markt prijzen nu ze de hoofdprijs voor verwerking van aangeleverd afval vragen. En dan heb ik het nog niets eens over de verbrandingsbelasting en CO2-heffing.
Door Jan (beleid) op
weer eens een uiterst tendentieus stuk. Knap hoor...
En de dame van het COELO wil de termen pmd en diftar uit elkaar houden... Nou, dan weet je het wel.. hilarisch!

Vacatures

De nieuwste whitepapers

Van onze partners