of 63946 LinkedIn

Gemeenten kunnen sneller arbeidsmigranten huisvesten

Veel arbeidsmigranten gingen tijdens de coronacrisis terug naar Oost-Europa, waardoor er nu een tekort aan personeel is. Als zij terugkeren, zijn gemeenten verantwoordelijk voor de vergunningverlening bij hun huisvesting. Om gemeenten zo goed mogelijk op weg te helpen, publiceert het ministerie van BZK de Handreiking huisvesting van arbeidsmigranten. Daarin staat het ruimtelijk instrumentarium centraal.

Veel arbeidsmigranten gingen tijdens de coronacrisis terug naar Oost-Europa, waardoor er nu een tekort aan personeel is. Als zij terugkeren, zijn gemeenten verantwoordelijk voor de vergunningverlening bij hun huisvesting. Om gemeenten zo goed mogelijk op weg te helpen, publiceert het ministerie van BZK de Handreiking huisvesting van arbeidsmigranten. Daarin staat het ruimtelijk instrumentarium centraal.

Handreiking
De handreiking vloeit voort uit het advies ‘Geen tweederangsburgers’, eind oktober 2020 uitgebracht door het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten onder leiding van Emile Roemer. Hierin werd hun kwetsbare positie aangekaart en hun belang voor de economie. Volgens het advies kunnen ruimtelijke instrumenten helpen bij snelle realisering van huisvesting. Zo moeten bij de huisvesting betrokken partijen worden geholpen in de ‘complexe materie’ rondom huisvesting en ruimtelijke ordening. De grootte van het vraagstuk verschilt per gemeente en werkgevers van arbeidsmigranten spelen een belangrijke rol. Volgens het ministerie moet de handreiking voor elke situatie handvatten bieden om benodigde huisvesting te realiseren voor de arbeidsmigranten.

Stappenplan
Voor gemeenten die op nul beginnen, hun beleid nog moeten formuleren en die in lokale regelgeving een plek moeten geven is in de handreiking een stappenplan opgenomen om beleid op te stellen. Zo moet enig inzicht ontstaan in de huidige situatie en de toekomstige situatie van de huisvesting van arbeidsmigranten en de keuzes die een gemeente kan maken bij het vormgeven van het beleid. Voor inzicht in de huidige situatie dienen gemeenten bijvoorbeeld het aantal werkende arbeidsmigranten en sectoren mee te nemen, evenals het aantal gehuisveste arbeidsmigranten (long, short, midstay) en de huisvestinglocaties. Voor inzicht in de toekomstige situatie dient de gemeente de te verwachten omvang van het aantal arbeidsmigranten en bijbehorende huisvestingsopgave in beeld te brengen. Dan wordt de in beeld te brengen ontwikkeling van de afgelopen tien jaar naar de toekomst doorgezet. Een gemeente kan beleid gaan formuleren na het samenvoegen van deze inzichten.

Inzicht krijgen
De handreiking geeft ook enkele voorbeelden van manieren om inzicht te krijgen in de behoefte aan arbeidsmigranten en de bijbehorende omvang van de huisvesting en de werksituatie. Een enquête onder bedrijven moet bijvoorbeeld gericht zijn op het huidige aantal arbeidsmigranten per sector, de additionele behoefte, de werving via detacheerders of eigen werving, het aandeel short-, mid- en long-stay en het jaarlijks verloop. Gemeenten kunnen dan een berekening en beschrijving maken van de ontwikkeling van het aantal huisvestingsplaatsen in voorgaande jaren en tot slot een verwachting van de ontwikkeling van het aantal arbeidsmigranten en huisvestingsplaatsen door detacheerders. In de praktijk is het kiezen van locaties complex. Gemeenten dienen keuzes te maken in welke randvoorwaarden voor de huisvesting arbeidsmigranten moeten gelden. Op basis daarvan of via concrete locaties kan vervolgens de markt worden verkend. Ook hiervoor draagt de handreiking verschillende manieren aan net als informatie over hoe te sturen op verkamering.

Effectrapportage
Gemeenten en provincies kunnen door beleid zorgen dat bij uitbreiding van bedrijvigheid direct ook huisvesting wordt gerealiseerd, bijvoorbeeld door het toepassen van de effectrapportage. Dit is ook opgenomen is in het advies-Roemer. Idee achter een de effectrapportage is dat gemeenten of regio’s zich bij het opstellen van economisch beleid, zoals een bedrijventerreinenstrategie, ook rekenschap geven van het feit dat de werknemers van nieuwe bedrijven moeten worden gehuisvest. Daarom verdient het aanbeveling om het economisch beleid door te vertalen in de woonvisie. ‘Op die manier kan ervoor worden gezorgd dat de woningbouw gelijke tred houdt met de ontwikkeling van nieuwe bedrijvigheid, waardoor woningtekorten kunnen worden voorkomen’, schrijft de handreiking voor.

Bestemmingsplan
Na de vormgeving van beleid, is de volgende stap het te concretiseren in regelgeving. Daarvoor gaat de handreiking in op het bestemmingsplan, een belangrijk gemeentelijk sturingsinstrument. Aan de hand van concrete voorbeelden is te zien welke vormen van regelingen er zijn. De ervaringen uit de praktijk zijn vertaald in een stappenplan voor het schrijven van regels in het bestemmingsplan. Er is ook een toelichting op de omgevingsvergunning voor het afwijken van het bestemmingsplan en de rol van de provinciale verordening als toetsingskader bij het opstellen van bestemmingsplannen. Voor gemeenten die al beleid en regels hebben, maar nog wat willen aanscherpen of verbeteren, zijn er in de handreiking gerichte verwijzingen naar concrete voorbeelden opgenomen.

Wonen
Een laagdrempelige manier van sturen op huisvesting van arbeidsmigranten met het bestemmingsplan die al veel gemeenten toepassen, is het aanscherpen van het begrip ‘wonen’. De aanscherping houdt in dat een woning specifieker wordt bestemd voor het wonen door een huishouden. Kamerverhuur en huisvesting van arbeidsmigranten worden daardoor uitgesloten. Een dergelijke ingreep wordt gebruikt om een gat in bestaande bestemmingsregels te dichten dat aan het licht is gekomen door bijvoorbeeld een handhavingszaak, omzetting van meerdere woningen in één straat of door jurisprudentie. Niet alle gemeenten hebben een dergelijk gat in de bestemmingsregels onderkend en adequaat gedicht, blijkt uit een inventarisatie. ‘Bedenk of het wenselijk is dat arbeidsmigranten zonder meer in reguliere woningen kunnen wonen. Zo nee, kijk of de definitie van 'huishouden' goed geregeld is in het bestemmingsplan. En pas het bestemmingsplan aan wanneer nodig!’

Afwijkingsmogelijkheden
Voor gemeenten die hun beleid en regelgeving al relatief compleet hebben, maar een initiatief willen toestaan dat niet direct past binnen de bestaande regels en bestemmingen biedt de handreiking ook handvatten. Regelmatig dient zich een kans aan voor het realiseren van huisvesting die wel wenselijk is, maar niet past in het geldende bestemmingsplan. Om die kans te kunnen verzilveren is het soms nodig sneller te handelen dan met het herzien van het bestemmingsplan. De Wet ruimtelijke ordening (Wro) en de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) bieden gemeenten afwijkingsmogelijkheden. Deze instrumenten zijn zowel geschikt voor permanente als voor tijdelijke voorzieningen.

Kruimelgevallenregeling
De snelste methode is de kruimelgevallenregeling. Op grond van een Wabo-artikel kan voor gevallen die per Algemene maatregel van bestuur (AMvB) zijn aangewezen met een omgevingsvergunning worden afgeweken van het bestemmingsplan. Het gaat hierbij om de zogenaamde kruimelgevallen die in het Besluit omgevingsrecht (Bor) zijn opgenomen. Daarnaast is het op grond van de kruimellijst aldaar mogelijk om tijdelijk af te wijken van het bestemmingsplan. Het gaat dan om een periode van maximaal tien jaar. De reguliere voorbereidingsprocedure van 8 weken geldt hiervoor. De Crisis- en herstelwet biedt mogelijkheden om hier 15 jaar van te maken.

Stedelijk ontwikkelingsproject
Maar let op: als een project een ‘stedelijk ontwikkelingsproject’ is, kan de kruimelgevallenregeling niet worden toegepast. Er is geen definitie van een stedelijk ontwikkelingsproject, maar uit de jurisprudentie blijkt dat de aard en omvang van de voorziene wijziging van de stedelijke ontwikkeling een rol spelen, waarbij die moeten worden bezien in verhouding tot de locatie en  de omgeving daarvan. Daarmee kan het dus per regio verschillen of een voorgenomen ontwikkeling als ‘stedelijk ontwikkelingsproject’ kan worden aangemerkt. Cruciaal is of ruimtelijke effecten van het initiatief vergelijkbaar zijn met het gebruik dat in het bestemmingsplan is toegestaan.

Provincie en rijk
Verder neemt de handreiking de rol en mogelijkheden van de provincie mee. De provincie heeft immers ook een rol in de ruimtelijke ordening en het sturen op bedrijvigheid. Het beleid wat op dit niveau wordt gevoerd, werkt door in de lokale regelgeving. Daarnaast kan de provincie bij uitstek een faciliterende rol vervullen in het vraagstuk rond de huisvesting van arbeidsmigranten. Landelijke kaders worden ook benoemd, zoals eisen uit het Bouwbesluit, de Huisvestingswet 2014 en de Wet aanpak woonoverlast.

4700 huisvestingsplekken
Een paragraaf gaat over (financiele) ondersteuningsmogelijkheden vanuit het rijk. Eind 2020 stelde het ministerie van BZK 50 miljoen euro beschikbaar voor huisvesting van kwetsbare groepen. In totaal heeft dit bedrag 12.400 nieuwe huisvestingsplekken opgeleverd, waarvan 4700 voor arbeidsmigranten. Het ministerie wijst erop dat een financiële bijdrage van het ministerie de realisatie van flexwoningen voor maximaal 84 arbeidsmigranten in het Zeeuwse Sluiskil versnelde. ‘Zij hebben recht op menswaardige huisvesting’, stelde Frank ter Hulle, wethouder wonen en bouwen in Terneuzen, destijds. Voor 2021 is er wederom een aanvullende 50 miljoen euro vrijgemaakt voor de huisvesting van kwetsbare groepen.

Tool
De Handreiking huisvesting van arbeidsmigranten eindigt met een kort hoofdstuk over handhaving. De gemeenten moeten ook toezicht houden en zijn handhavingsbevoegd rond de verschillende genoemde bepalingen. Het Expertisecentrum Flexwonen heeft een beoordelingsmodel gemaakt dat gemeenten kan helpen te besluiten wat zij moeten doen bij gebruik van een gebouw dat strijdig is met de regels.

Deze tool bevat een overzicht van de acties die de gemeente op een dergelijk moment kan uitvoeren. 

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door Richard (Beleidsmedewerker) op
"Veel arbeidsmigranten gingen tijdens de coronacrisis terug naar Oost-Europa, waardoor er nu een tekort aan personeel is. Als zij terugkeren, zijn gemeenten verantwoordelijk voor de vergunningverlening bij hun huisvesting"
Polen, Tsjechie, Slowakije, Hongarije, Roemenie en Slovenie staan al tijden op groen in de reisapp van de rijksoverheid. Als een arbeidsmigrant kan kiezen tussen Duitsland/Oostenrijk (beide groen) en Nederland (oranje en soms deels rood) dan is de keuze gemakkelijk. Wegblijven uit Nederland totdat de Nederlandse bevolking zich normaal gedraagt en ook dit land op groen gaat. Ik zie een massale terugkeer van de arbeidsmigranten voorlopig nog niet gebeuren, een intelligente lockdown werkt niet bij een domme bevolking.
Door Bertus (Beleidsadviseur) op
@Hans socialisering van de lasten en privatisering van de lusten geeft exact weer wat er aan de hand is in Nederland. De politieke kernpartijen VVD, CDA en D66 komen gewoon op voor de ondernemer. Ook niks mis mee, maar ze geven het alleen niet toe en trekken stemmers naar zich toe die helemaal niets bij deze partijen te zoeken hebben. De linkse partijen hebben nauwelijks een weerwoord. Dat hadden ze decennia geleden ook niet, toen onze werkgevers in de vleesverwerkende industrie naar het Rif gebergte trokken om daar de meest kwetsbare en gehoorzame personen uit te kiezen om schathemelhoogrijk te worden van hun slavenarbeid. Ze zien het nauwelijks (Lilian Marijnissen is een uitzondering)
en blijven maar doormodderen in oude patronen die de Nederlander niet meer wil: het ruimhartige immigratiebeleid. Iedereen weet dit zo langzamerhand, er zijn er velen bij de PvdA, waaronder Asscher, die de partij hebben proberen om te vormen, maar het gebeurt niet. Alleen een politieke beweging gebaseerd op werknemers kan de patronen doorbreken. Maar die komt er niet. Links heeft zichzelf buitenspel geplaatst.
Door Hans op
@ Bertus. Helemaal met je eens! Het is hetzelfde spelletje als met wind- en zonneparken: de lasten zijn voor de gewone mensen, de lusten - gratis grond en gratis stroom - voor de exploitanten van datacenters, zoals Microsoft, Google etc. Socialiseren van de lasten, privatiseren van de lusten. Zo gaat het met huisvesting voor arbeidsmigranten ook: midden in de natuur, agrarisch gebied, bedrijfsterreinen. U en ik zouden het nooit voor elkaar krijgen, maar de eeuwige dominee en koopman in dit land wel. En onze eigen honderd duizeinden jongeren die een huis willen, kunnen barsten.
Door Spijker (n.v.t.) op
Met handreikingen creëer je geen woonruimte en bouw je geen huizen!
Door Zipje op
@ Rood hesje: Ik ben blij dat jij dat ook vindt maar kennelijk denkt de rijksoverheid (het ministerie van BZK) daar anders over.
Door Pieter (Personeelsconsulent) op
Er kan een moment komen waarop de overheid zegt: we gaan de regels voor arbeid eens aanpassen. Bijvoorbeeld de regels voor uitzendwerk. Dit is nu goedkoper dan de CAO van de inlener. Of zzp constructies worden verboden, zoals het vroeger was. Dan kan zo'n sector sterk beïnvloeden of zelfs economisch verliesgevend maken. Voor de meeste Nederlandse sectoren waar arbeidsmigranten werken, is dat het geval. Deze sectoren moeten steeds concurreren met lage lonen landen. Het heeft geen enkele zin om deze sectoren in stand te houden met instroom van goedkope arbeid. Dat kost geld.
Een ander punt is dat een belangrijk advies van de commissie Roemer stelt dat huisvesting en werkgeverschap uit elkaar moeten worden gehaald. Het kabinet publiceert nu wel een handreiking, maar voert de meeste adviezen in het rapport niet uit. Daar is dan klaarblijkelijk een nieuw kabinet voor nodig. Beetje vreemd om wel te verwijzen naar de commissie Roemer, maar om tegelijkertijd met een hele beperkte handreiking te komen.
Door Peter (IT) op
Het boek “fantoomgroei” van Sander Heijne wijdt hier een passage aan. Met uitzondering van specifieke sectoren zoals de high tech sector rond Eindhoven, gaat het hier om economische activiteiten die alleen dankzij goedkope arbeid kunnen plaatsvinden, maar waar Nederland als geheel uiteindelijk alleen maar armer van wordt.
Door Bertus (Beleidsadviseur) op
@rood hesje, mijn standpunt op dit forum is sommigen bekend maar kan niet vaak genoeg worden herhaald. We faciliteren hier sectoren van de economie waar sommige werkgevers heel rijk van worden, maar waarbij de kosten worden afgewenteld op de belastingbetaler. Dan denk ik aan milieukosten, kosten van infrastructuur, maar ook aan de bijkomende kosten van dit soort arbeidsmigratie. Daarnaast plukken we de werkkrachten weg uit gebieden in Oost Europa waar zij ook nodig zijn. Deze mensen werken meestal zonder pensioenregeling tegen het minimumloon. Ongeveer een derde zal definitief in Nederland blijven. De sociale kosten blijven achter bij de Nederlandse belastingbetaler. Denk aan pensioen, sociale huisvesting en zorg. Als we dit niet zouden doen, dan was Nederland rijker. Dit is economie die de het algemeen belang niet ten goede komt. Misdadig dat de Nederlandse overheid dit faciliteert.
Door Rood Hesje (frolijke vluiterd) op
@Zipje: nee Zipje, het is even belangrijk om voor mensen met een Nederlands nationaliteit woningen te bouwen.
@Bertus: voor die niets toevoegende frustratie uiting van jou zijn vast betere fora te vinden.
Door Zipje op
Is het minder belangrijk om inwoners met de Nederlandse nationaliteit die al jaren op een woning wachten te huisvesten?