Advertentie
financiën / Nieuws

CdK Paas: herverdeling GF ‘moreel onacceptabel’

Het herverdelingsvoorstel van het gemeentefonds is ‘moreel onacceptabel’ en moet van tafel. Dat stelt de Groningse commissaris van de koning René Paas.

07 februari 2021
Paas.jpg

Het voorstel tot herverdeling van het gemeentefonds is ‘moreel onacceptabel’ en moet van tafel. Dat stelt de Groningse commissaris van de koning René Paas. De enorme financiële problemen van gemeenten die ook nog eens veel kwetsbare inwoners moeten ondersteunen, worden met dit model vergroot. Kabinet en Tweede Kamer moeten ingrijpen. ‘Laat Noord-Nederland niet in de steek.’

‘Ik ben diep ongerust. Een verdeelmodel is complex en altijd omstreden, maar de gevolgen van dit model zijn enorm, niet te dragen en niet te verdragen. Dit model vergroot de oneerlijkheid die er al is’, benadrukt Paas.

 

Geografie van sociale ellende

Het kaartje waarin met één oogopslag is te zien waar de nadeelgemeenten zitten die het meest moeten inleveren (zie onderaan dit artikel), is gelijk ‘aan de geografie van de sociale ellende’, aldus Paas. Hoe dieper rood, hoe meer budget gemeenten moeten inleveren. Gemeenten die hoog ‘scoren’ op onder meer armoede, werkloosheid en onderwijsachterstanden – oftewel veel inwoners hebben met een lage sociaaleconomische status – worden in het nieuwe verdeelmodel het hardst getroffen. ‘Je ziet de donkerrode vlekken in de grote steden, in Groningen en Friesland, maar ook in Twente en gemeenten in de tenen van Limburg.’ Het zou juist andersom moeten zijn, vindt Paas. De donkerroodgekleurde gemeenten zouden een flinke budgetverhoging moeten krijgen. ‘Als ‘rood’ een ophoging van het budget had betekend, zit er rechtvaardigheid in. Dan verdeel je de pijn eerlijk. Nu is sprake van het tegendeel.’

 

Model is slecht

Paas heeft zich niet verdiept in de technische finesses van het model, maar dat interesseert hem ook niet. ‘De uitkomst is slecht en daarmee is het model slecht.’ Hoewel de berekeningen nog niet vaststaan – de cijfers moeten nog worden gecorrigeerd van 2017 naar 2019 – is duidelijk dat de Groninger gemeenten ‘vele miljoenen gaan verliezen. En dat komt bovenop de huidige tekorten.’ Hoewel er maar een gemeente onder preventief toezicht van de provincie Groningen staat – Stadskanaal –, staan alle gemeenten in zijn provincie er financieel slecht voor. ‘Bij alle gemeenten zijn de reserves tot het minimum geslonken of zelfs tot beneden het minimum.’ Meer inleveren kàn gewoon niet, benadrukt Paas. De tekorten worden met name veroorzaakt door uitgaven in het sociaal domein (jeugdzorg, Wmo).

 

Onrechtvaardigheid corrigeren

‘Vijf van de tien meest kansarme gemeenten op de ‘kansenkaart’ van het CBS liggen in de provincie Groningen. Als overheid heb je de opdracht, de plicht om voor je inwoners met maatschappelijke problemen te zorgen. Daarvoor is wel geld nodig. Een nieuw model moet de huidige onrechtvaardigheid corrigeren en haar niet erger maken.’ Aan de kwaliteit van de Groninger bestuurders ligt het niet, stelt Paas, maar ‘geen enkele bestuurder is opgewassen tegen dit anorexiamodel’.

 

Buikpijn

Volgens Paas heeft Binnenlandse Zaken zelf ook buikpijn van de uitkomsten. ‘Dat lees je in de adviesaanvraag aan de Raad voor het Openbaar Bestuur. BZK vraagt de ROB nadrukkelijk te kijken of er een speciale regeling kan worden getroffen voor de Groningse en Friese gemeenten.’ Paas ziet er geen heil in. ‘Dat is een hachelijk experiment. Het extra geld zal altijd te weinig zijn en er zal elk jaar opnieuw over moeten worden onderhandeld. Er wordt een onterechte uitzonderingspositie gecreëerd; dat moet je niet willen. Nogmaals: het model deugt gewoon niet en moet van tafel. Ga niet in zee met een model waarmee de verdeling oneerlijker wordt.’

 

Politiek besluit

De herverdeling is een politiek besluit, stelt Paas, en geen technocratische beslissing. Hij roept het kabinet en Kamerleden – in aanloop naar het eerste verkiezingsdebat van maandagmiddag – in te grijpen en Noord-Nederland niet in de steek te laten. ‘Doe Nederland dit model niet aan. Met dit model worden achterstanden en de oneerlijke verdeling vergroot. 

 

Afbeelding

Reacties: 15

U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.

Piet Hendriksen
Het probleem is aanwijsbaar te vinden in de stapeling van omstandigheden zoals lage OZB opbrengsten (huisjes in A'dam zijn nou eenmaal meer waard dan in Winschoten). Hoewel er in het fonds een correctie zit voor woningwaarde, is het mijns inziens niet genoeg. De stapeling gaat verder met het feit dat de gemeenten buiten de stad Groningen weinig inwoners hebben en relatief heel veel bijstandsuitkeringen en inwoners met sociale problematiek en lagere opleidingen.



Het verdeelmodel laat exact zien waarom de decentralisatie Sociaal Domein niet goed was. Het pleegt een grote aanslag op elke gemeentebegroting, zonder noemenswaardige beleidsinvloed van colleges en gemeenteraden.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
H. Wiersma / gepens.
H. Middenweg (Ambtenaar).

Met het WOZ/OZB-systeem kan je variëren (waarden onroerend goed t.o.v. andere belastingen, tarieven, leges e.d.). Als OZB-opbrengsten in bepaalde dorpen/steden (te) laag zijn dan heeft dat vaak met de politieke insteek van een gemeente te maken en worden deze bewust laag gehouden. Voor een goede vergelijking moet er dus ook worden gekeken naar de hoogte van andere belastingen, tarieven en leges (o.a. diensten, zwembaden, sportaccommodaties, sociaal domein e.d.). Er zullen ongetwijfeld ook gemeenten zijn die de andere inkomsten bewust relatief laag houden ten faveure van een hogere OZB-belasting. Verder denk ik niet dat je kunt stellen dat het aantal cliënten in het sociaal domein in grote steden lager is dan in omliggende gemeenten. In zijn algemeenheid ligt het juist andersom. Overigens behoren de grootste gemeenten over het algemeen tot de rijkste van Nederland, maar daar liggen ook vaak weer andere factoren aan ten grondslag (inkomsten parkeren, toeristen, erfpacht, grondbedrijf e.d.).

Als je het landelijk vergelijkt eigenlijk allemaal rare en verschillende kronkels in het inkomstenbeleid van gemeenten en ingewikkelder dan menigeen denkt.

Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Frits
De gaswinning is gestopt dus Groningen is als wingewest niet meer interessant. De boodschap van Den Haag is duidelijk: zak maar lekker weg, net als die bodem van jullie.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
H. Wiersma / gepens.
Je kunt ook als volgt redeneren. Veel gemeenten in het Noorden van het land hebben al jarenlang geprofiteerd en voordeel gehad van de vigerende verdeling via het Gemeentefonds en is het juist noodzakelijk om tot een andere verdeling te komen. Uiteraard dient het Rijk met het oog op 'de algemene beginselen van behoorlijk bestuur' ten behoeve van een soepele uitvoering van deze operatie af te komen met specifieke aanvullende - en/of overbruggingsmaatregelen. Van een CdK mag je overigens een wat evenwichtiger en genuanceerder reactie verwachten, ook al omdat de discussie daarover nog volop gaande is. Misschien moeten ze in het Noorden van het land wel leren om beter 'de eigen broek' op te houden.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
B. Janssen / Ambtenaar
@Spijker: of misschien Spijkerhard ;-). Maar het is wel duidelijk Rutte bedeelt de rijken al 10 jaar beter dan de armen. De kloof tussen rijk en arm wordt steeds groter. De (kans-) rijken profiteren van de huidige crises, dus kan me nauwelijks voorstellen dat Rutte daarin geïnteresseerd is. En verder zal elke herverdeling leiden tot nadelige effecten bij de één of de ander en dat is logisch. Want het gemeentefonds is een verdeelMODEL en elk MODEL is een versimpeling van de werkelijkheid. Dus doet het nooit recht aan die werkelijkheid. Het zou beter zijn gemeenten armslag te geven voor zaken waar ze beleidsvrijheid in hebben en 100% te financieren voor zaken die ze simpelweg moeten uitvoeren van Den Haag. Dat zou beteken dat het ook inzichtelijk zou worden wat al die opgelegde wetten zouden kosten.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
GJ
Wat een onzin. Dat uit het zeer zorgvuldige AEF-rapport blijkt dat veel gemeenten al jarenlang aantoonbaar te weinig geld uit het fonds krijgen en anderen te veel is pas moreel onacceptabel. Dat de koek voor iedereen groter moet is daarbij overigens volstrekt helder. Helemaal eens met Spijker.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
H. Wiersma / gepens.
@B. Janssen.

1. Rutte lijkt vooral geïnteresseerd in macht en komt al 10 jaar nauwelijks verder dan op de winkel passen. Zijn kabinetten zijn visieloos en stapelen blunder op blunder. Ze kosten de Staat der Nederlanden (dus de burger) onnodig miljarden extra geld. Dat is inderdaad mijn spijkerharde conclusie.

2. Het voorgestelde verdeelmodel is inderdaad slechts een model en staat nog steeds ter discussie. Net als bij de huidige verdeling zijn er winnaars en verliezers. Je kunt namelijk stellen dat de toekomstige verliezers de winnaars van het verleden waren. Desondanks hebben 'verliezers' in dit geval altijd recht op een overgangsregeling (AWB). Meer Rijksgeld voor het Gemeentefonds zal de introductie van een nieuwe verdeling aanzienlijk vergemakkelijken.

3. Ik ben voorstander van het afschaffen van zoveel mogelijk afzonderlijke gemeentelijke belastingen. Daarvoor in de plaats zou voor iedere burger een heffing moeten komen voor het gebruik van publieke diensten (uiteraard binnen een nader te bepalen bandbreedte). Voor bedrijven valt te denken aan een percentage van de bruto-omzet. Een (rijks)probleem zou echter kunnen zijn dat bijv. de WOZ/OZB op dit moment is gekoppeld aan het huurwaardeforfait (box 1) en het vermogensbezit (box 3). Wijzigingen in deze systematiek zijn derhalve moeilijk realiseerbaar zonder een volledige herziening van het belastingstelsel, dat overigens na 20 jaar dringend noodzakelijk is.

4. 100% financiering (dus open end financiering) van het Rijk voor uitvoeringstaken en medebewind lijkt me niet haalbaar/verstandig. Dat geeft gemeenten te weinig stimulans en ruggensteun om zuinig met gemeenschapsgeld om te gaan. Wellicht zou het Rijk de gemeenten die hun taken efficiënt uitvoeren moeten belonen met een bonus.

5. naar de kosten van het Sociaal Domein (w.o. WMO en Jeugdzorg) is al regelmatig onderzoek.







Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Dirk Jan
Zolang half Nederland op de VVD stemt en burgemeesters gewoon nog meedoen doen met de VNG = VVD moet je niet zeuren. Rutter is er voor de ondernemers en niet voor de mensen.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Mark
Ik voel er steeds meer voor om het gemeentefonds af te schaffen. Kost iedereen veel tijd en dus gemeenschapsgeld.

En ja ik ken de achtergrond waarom het bestaat. Een zogenaamd objectief model. Je kunt ook rederneren. Als mensen zo graag in het westen willen wonen is dat hun recht. Maar dan moeten ze niet klagen over een hogere OZB of andere lasten. Ruimte genoeg in de rest van Nederland
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Simon Jelsma
De zorgen die Rene Paas uit zijn helder (en deel ik). De grote steden waarnaar in dit artikel wordt verwezen zijn echter geen van alle donkerrood gekleurd. Groningen kleurt zelfs diepgroen. In de elders geplaatste publicaties van Rene Paas die ik hierover las kwam ik deze onjuiste duiding niet tegen. Ben nu wel erg benieuwd of de onjuiste kaart is geplaatsts, de journalist verkeerd citeerde of dat de CDK toch ergens onjuist verwees. Laat onverlet dat de grote rode vlekken in Noord Nederland zeer zorgelijk zijn.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Reynders / ambtenaar
Misschien moet er ook meer gedaan worden aan onderliggende oorzaken waarom gemeenten rood kleuren.

Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Reynders / ambtenaar
Daarbij zijn ook oorzaken aan te wijzen die buiten de invloedsfeer van gemeenten liggen.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Ambtenaar / Ambtenaar
Op termijn werkt dit verschraling van gebieden in de hand. Daar waar meer geld bijkomt kunnen voorzieningen in stand gehouden worden, daar waar nog meer op de centen gelet moet worden gaan gebieden door de ondergrens van acceptabele kwaliteit heen.



Natuurlijk zijn er verschillen, maar zo'n bandbreedte in kwaliteit van leven zou toch niet voor mogen komen.



Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Beambte
@Spijker, als het Noorden 'de eigen broek' zou op houden, dan zat u nu in het donker en in de kou en had het Noorden geen last van aardbevingen. Nog even los van wat 50 jaar aardgasbaten met de rijksbegroting gedaan heeft....
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
H. Wiersma / gepens.
@Een ambtenaar.(Ambtenaar)

Een wedervraag: wat zou de kwaliteit van leven in het Noorden zijn zonder de miljarden die de Randstad daarin al eeuwen stopt/heeft gestopt? Dit zijn derhalve oneigenlijke argumenten in de discussie die gaat over een redelijk en evenwichtig aandeel van iedere gemeente uit het Gemeentefonds en daarmee inderdaad 'de eigen broek' ophouden. Uiteraard moet de omvang van dit fonds voor gemeenten voldoende zijn om hun (rijks) taken uit te voeren, maar dat heb ik elders al regelmatig aangegeven.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Advertentie