of 63623 LinkedIn

Samen sterk tegen de techreuzen

De aandacht voor het beschermen van publieke waarden bij digitalisering neemt toe. Ook bij gemeenten. Wat betekent dat voor de verhoudingen met techbedrijven? Een pleidooi voor samenwerking en gedeelde principes.

De aandacht voor het beschermen van publieke waarden bij digitalisering neemt toe. Ook bij gemeenten. Wat betekent dat voor de verhoudingen met techbedrijven? Een pleidooi voor samenwerking en gedeelde principes.

Coalitie

De tijd waarin ontwrichting van de samenleving door snelle technologische ontwikkelingen hoofdzakelijk als iets positiefs werd gezien, lijkt voorgoed voorbij. In Nederland hebben twintig publieke organisaties – waaronder de Koninklijke Bibliotheek, BNNVARA, EO en de Dutch Design Week Eindhoven – een coalitie opgericht die zich inzet voor een beter internet. Onder de naam PublicSpaces zoeken ze naar publieksvriendelijkere alternatieven voor Facebook en Google.

Conferentie
Onlangs vond de eerste PublicSpaces Conferentie plaats. José van Dijck, hoogleraar media en digitale samenleving aan de Universiteit Utrecht, zette er uiteen wat het probleem is: 'Internet wordt beheerst door bedrijven die publieke waarden zoals autonomie en gelijkheid niet meenemen in hun werkwijze. Als we niet handelen, verliezen we de controle op de publieke ruimte. Dan raken we bijvoorbeeld de autonomie kwijt op ons eigen onderwijs en onderzoek.'


Op de agenda
Na jaren ploeteren om het belang van publieke waarden bij digitalisering voor het voetlicht te brengen, ziet de VNG het onderwerp nu breed op de agenda belanden. Roxane Daniels, manager en teamleider publieke waarden bij de VNG, constateert dat er na jaren digitaliseren eindelijk aandacht van de politiek is voor de ethische kant ervan. 'De mainstream media hebben het onderwerp eindelijk opgepikt’, stelt Daniels. 'En dat zie je weerspiegeld in de politiek. Voorheen dachten veel bestuurders dat digitalisering onder ict viel en dus kon worden overgelaten aan mensen in de bedrijfsvoering. Nu zien ze steeds meer in dat er publieke waarden op het spel staan. '


Kennis schaars

De VNG ziet met lede ogen aan hoe de Tweede Kamerleden met verstand van digitalisering gelijktijdig de kamer uitstromen. Ook op lokaal niveau is kennis schaars. Om dat toe te lichten, gebruikt Daniels vaak het simpele voorbeeld van de slimme lantaarnpaal. 'Drie jaar geleden was er een actief aanbod vanuit de markt van vrijwel ‘gratis’ straatverlichting. Voor armlastige gemeenten is dat natuurlijk interessant. Maar als je zo'n aanbod louter bekijkt vanuit het perspectief dat er licht nodig is, dan kom je niet direct bij de vragen die óók gesteld dienen te worden. Wat voor sensoren hangen er in de armaturen? Van wie zijn de data die daarmee worden verzameld?  De dienst verlichting en de dienst data moeten in gesprek, en de waarden-keuzes moeten politiek geagendeerd.'


Beter weten
Het credo 'bezint eer gij begint' is op zijn plaats bij het binnenhalen van technologieën. Niet dat overheden de deur voor techbedrijven gesloten moeten houden - ze moeten alleen beter weten en duidelijk maken onder welke voorwaarden ze hem op een kier zetten.


Hard bevochten
Een kenmerk van de gedigitaliseerde samenleving is dat veel spelers grote, buitenlandse bedrijven zijn. De macht van een gemeente tegenover een internationaal bedrijf als Airbnb of Uber is beperkt. Dat  ondervinden de grote steden regelmatig aan den lijve. De onlangs ingevoerde registratieplicht bij toeristische verhuur, die verhuurders verplicht om een registratienummer te vermelden in hun advertenties op Airbnb of Booking.com, is hard bevochten. Ook was er verregaande samenwerking voor nodig: het onderliggende registratiesysteem is open source en is ontwikkeld door meerdere gemeenten in samenwerking met de VNG.


Beter alternatief

Online zijn de verhoudingen tussen big tech en Nederlandse publieke spelers zo mogelijk nog ongelijker. Een organisatie kan wel besluiten om principieel geen Facebook-diensten zoals Instagram en Whatsapp te gebruiken, maar vanuit het oogpunt van marketing en klantcontact is dat nogal een aderlating. PublicSpaces gelooft dat het kan. Als de aangesloten organisaties samen besluiten om een datahongerig platform te verlaten, dan kunnen ze gezamenlijk een beter alternatief tot bloei brengen, geloven ze. Samen vertegenwoordigen ze immers een flinke hoeveelheid gebruikers én content.


Parijs-akkoord

Zijn er meer afspraken nodig, basisbeginselen om de markt mee tegenmoet te treden? Tijdens de PublicSpaces Conferentie opperde Annelies van der Stoep, strategisch adviseur van de Amsterdam Economic Board, dat er behoefte is aan een Parijs-akkoord op het gebied van data. 'Verantwoord datagebruik zweeft in het bedrijfsleven ergens rond maatschappelijk verantwoord ondernemen, maar het is nog geen taal die we goed spreken', zegt ze.


Weinig wetgeving
Voor gemeenten is er een beginnetje gemaakt met de principes van de digitale stad. Die zijn door Eindhoven ontwikkeld, door VNG veralgemeniseerd en vastgelegd in de algemene ledenvergadering. Daniels: 'Toen de eerste innovatieve gemeenten begonnen met de slimme samenleving, ontdekten ze dat er nog weinig wetgeving bestond. Ambtenaren wilden beter weten waar ze op moesten letten in gesprekken met leveranciers. Bedrijven vroegen er zelf ook om. In de praktijk merken we dat het aanbod ten goede is veranderd sinds we de principes hebben opgesteld.'


Veel op het spel

De principes van de digitale stad blijven beperkt tot digitale middelen in de openbare ruimte, en zullen met enige regelmaat moeten worden aangescherpt. Daniels acht het verstandig om op vergelijkbare wijze met de digitalisering in andere domeinen om te gaan. De digitale transformatie is nu eenmaal veelomvattend. 'Het gaat om ethiek en publieke waarden, maar ook om de inkoop van het kleinste schroefje, bij wijze van spreken. Bijna alles heeft een digitale component. Het is een gigantische uitdaging, er zijn veel kansen, maar er staat ook veel op het spel. En dus zijn er veel meer investeringen en coördinatie nodig dan nu het geval is.'

 

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door R. Zegers (Informatie deskundige) op
helaas is de (rijks)overheid of de VNG niet in staat om zelf te innoveren ( operatie speer, BRP, DSO , Belastingdienst uit de trieste rij van hele dure ict mislukkingen)

het is van de zotte dat we na de ict ellende jeugdzorg/ WMO ook weer ict ellende gaan veroorzaken met inburgering.

overheid: richt je op je taak en probeer geen microsoft, apple of google te worden, je verliest alleen maar duur belastinggeld.
Door cri (jur. adv) op
Wij hoeven echt niet veel verder te kijken dan onze digitale neus lang is, niet naar Google etc. maar veel dichterbij huis: de automaatisering van de gemeente (o.a. bevokingsadministratie en andere essentiele bestanden binnen de gemeente. Monopolist is Centric en als die de stekker uit systeem trekt of wordt overgenomen door derden of neem ik aan niet voldoende firewalls heeft ingebouwd zodat jan en alleman in systeem kan; nou ik zou zeggen dat daar een veel groter risrico ligt op de korte termijn. Het is toch van de gekke dat essentiele ic systemen in handen zijn van pariculiere bedrijven, nog los van feit dat een mono;ist als centric kan doen en laten en berekenen met hun software: gemeenten hebben zich in pak laten naaien. Ik meen dat dit in potentie een veel groter dichterbij probleem is dat beter wel hard kan worden benoemd, maar oedereen zwijgt, kijkt andere kant op, want is een een inconvenient truth.