Advertentie

‘Positie burgemeester te afhankelijk van luimen gemeenteraad’

De positie van de burgemeester is door de beslissende rol van de raad een politieke kwestie geworden. Nederland moet bij voorkeur toe naar een gekozen burgemeester, betoogt staatsrechtgeleerde Hans Engels van de Rijksuniversiteit Groningen en Eerste Kamerlid voor D66.

24 oktober 2013

De positie van de burgemeester is door de beslissende rol van de raad een politieke kwestie geworden. Nederland moet toe naar een gekozen burgemeester. Als dat een stap te ver is, is een zuivere kroonbenoeming een werkbaar alternatief.

Aftocht

Dat betoogt staatsrechtgeleerde Hans Engels van de Rijksuniversiteit Groningen en D66-senator. De positie van de eerste burger is zwak, omdat hij de facto door de gemeenteraad wordt gekozen. Dat verklaart de aftocht van zoveel burgemeesters. ‘In het huidige dualistische stelsel zou hij eigenlijk buiten de invloed van de raad moeten staan, dus hetzij benoemd, hetzij gekozen door de bevolking.’

Smal mandaat

Door conflicten met de raad en de steeds ruimere bevoegdheden van de burgemeester die niet in evenwicht zijn met het smalle mandaat van de eerste burger, moesten de afgelopen jaren veel burgemeesters tussentijds het veld ruimen of kregen geen nieuwe ambtstermijn. ‘De curieuze aftocht van Peter Rehwinkel uit Groningen, het plotselinge vertrek van Ab Meijerman uit Veendam en een paar maanden geleden het afserveren van Sicko Heldoorn uit Assen, het zijn onvergelijkbare gevallen, maar voor alle drie geldt dat deze burgemeesters in het oude bestel waarschijnlijk nog op hun post hadden gezeten. Dan waren ze immers benoemd door de Kroon, zonder bemoeienis van de gemeenteraad en hadden ze zich van de opvattingen van die raad weinig hoeven aan te trekken’, aldus Engels.

Verstoorde verhoudingen

Sinds 2001 wordt de burgemeester weliswaar formeel benoemd door de Kroon, maar de aanbeveling van de gemeenteraad wordt nooit gepasseerd. Ook niet als het gaat om herbenoeming en een eventueel tussentijds ontslag. Die situatie leidt tot twee complicaties, meent Engels. ‘De rechtspositie van de burgemeester is buitengewoon zwak, want als de gemeenteraad het ineens over verstoorde verhoudingen heeft, kan de raad hem via een aanbeveling aan de minister tot ontslag dwingen. Dus als er na de verkiezingen een andere gemeenteraad zit, of de sfeer is slecht, wordt een burgemeester daar de dupe van.’

Niet happig

Vanwege die kwetsbare positie verwacht Engels dat het animo voor een burgemeesterspost niet zal groeien. En zeker niet van zware kandidaten, terwijl er van een burgemeester steeds meer wordt verwacht. ‘Een burgemeester kan zich beter ontplooien als zijn lot niet uitsluitend in handen ligt van de raad. Zijn positie is veiliger, en hij of zij kan ook nog eens iets terug zeggen tegen de gemeenteraad. Die behoefte hebben zware kandidaten zeker, zij zullen dus minder happig worden op deze baan.'

 

Dun mandaat

Een ander probleem is volgens Engels dat het mandaat van de burgemeester niet in verhouding staat tot zijn bevoegdheden. Op onder meer het gebied van openbare orde nemen zijn bevoegdheden nog steeds toe, maar hij heeft staatsrechtelijk ‘een heel dun mandaat’. De burgemeester moet zware afwegingen maken, ‘maar als hij het niet goed doet, moet hij verantwoording afleggen aan de raad en kan hij er zo voor worden weggestuurd.'

Strijdig

Engels pleit voor een gekozen burgemeester, losgekoppeld van politieke partijen. ‘Ik denk dat het uitdraait op een in het openbaar door de raad gekozen burgemeester, zonder dat er een koninklijk besluit aan ten grondslag ligt. Dat is weliswaar strijdig met het dualisme, maar het is wel beter dan de huidige situatie.’

Reacties: 15

U moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.

Pim
Alles, ook de reacties hier lezend, is er vooral op gericht toch vooral te voorkomen dat die arme domme burgers zelf een burgemeester gaan kiezen. Nederland is zo'n beetje het enige land waar burgemeesters nog worden benoemd in een carousel aan politiek clientelisme. Daarmee is op zeker de bestuurlijke kwaliteit net zo min geborgd als bij een democratische verkiezing rechtstreeks door de burgers, maar de burgers hebben in ieder geval de mogelijkheid zich daar zelf over te mogen uitspreken in plaats van dat het voor hen door een semi politieke bestuursmafia wordt bepaald. Op dat bestuurlijk vlak is Nederland dus gewoon een achterlijk land verre van bestuurlijk hervormd met alle problemen van dien.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
roland
Boeiend dat deze D66 er pleit voor een niet door de raad afzetbare burgemeester. Heeft D66 zo weinig vertrouwen in de Raad?
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Hans Boet / zelfstandig ondernemer
Wat ook al jaren een nieuwe trend is die de positie van een burgemeester ondergraaft is het volledig op de man spelen vaak anoniem door kleine linkse en rechtse partijen. Die weten dat de enige manier op electoraal succes gelegen is in het zwart maken van bestuurders van de gevestigde orde c.q. grote partijen. Deze vuilspuitcampagnes gaan erin als koek bij de boze burger en boks daar maar eens tegen op als burgemeester, zeker als media smullen van deze ranzige praktijken.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Ruud van Esch / raadslid
Kijk eens naar het tv-programma "Ik vertrek". Mensen komen in het andere Europese land bij de burgemeester voor een overleg en die blijkt goed in staat met hart en verstand naar de medeburger te luisteren. Een betere burgemeester kan je je niet wensen. Waarom weten wij het in Nederland altijd het beste?
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
HJ Vanhommerig (drs econ.lezer mg.vdPloeg/P.Pio) / Katholiek , CDA-lid
Einde van WO II ,in Duitse Rijnland : ge-alieerde generaal of kolonel vraagt aan de plaatselijke pastoor wie een betrouwbare burgemeester zou kunnen zijn....... . Ergo : op lokaal niveau herleving van de Twee Zwaarden Leer,het best geformuleerd rond 1200.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Jos / Adviseur
Toch ook bijzonder dat een aantal keren naar (strijdigheid met) het dualisme wordt verwezen maar dat nergens het dualisme als bestuursvorm voor het lokaal bestuur ter discussie wordt gesteld. Zoals ik elders al heb gezegd: ik het sinds de invoering van het dualisme het lokaal bestuur alleen maar krampachtiger zien worden, de betrokkenheid van raadsleden zien afnemen, de integraliteit van bestuur zien afbrokkelen. Discussies in de gemeenteraad gaan steeds minder over inhoud en ambities maar worden vooral gevoed door vliegen-afvangende politieke spelletjes waardoor soms de meest rare besluiten tot stand komen. Is besturen van de gemeente nog wel een prioriteit van de raad? Of zijn juist de oppositiepartijen er op uit om bestuurders te laten sneuvelen omdat dat nog een van de weinige manieren is waarop ze invloed kunnen uitoefenen. Nee, ik heb ernstige twijfels over het functioneren van het dualisme in het lokaal bestuur. Maar ja. als je van de universiteit van Groningen komt kun je dat natuurlijk niet te hard roepen!
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Joep Schulten / doener
Dat de burgemeester 'zwak' staat en zijn lot ligt in handen van de gemeenteraad in de huidige positie, is een juiste constatering. Hij wordt van dichtbij gecontroleerd op zijn functioneren en dat zelfs nog eens tussentijds ook! Daar kan geen gekozen of door de kroon benoemde situatie tegenop, wat mij betreft. En wat betreft het wegsturen; kijk naar buiten zou ik zeggen. Hoeveel bestuurders en directieleden in het bedrijfsleven worden er niet na verloop van tijd bedankt voor hun inspanningen. Ik denk dan: de huidige situatie is de beste en het heeft zeer gezond gehalte, het spreekt juist voor het democratisch gehalte van ons huidige systeem!
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Toon Cornelissen / griffier
Volgens mij is Rehwinkel op eigen initiatief opgestapt vanwege een nieuwe uitdaging die hij ziet. Niet onder druk van de raad, toch?

Daarnaast zijn er helaas een aantal burgemeesters moeten vertrekken om redenen van declaratiegedrag etc. Dat zijn toch wel relevante zaken. En doormodderen met die verstoorde verhoudingen komt het bestuur ook niet ten goede.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Jos praat / beleidsmedewerker
Een beter pleidooi tegen een gekozen burgemeester kan ik me niet voorstellen. Een kroonbenoeming lijkt mij de enige garantie voor een politiek onafhankelijke en krachtige positie van de burgemeester.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
ehg marseille / fractievoorzitter vvd lelystad
ook hier wordt de raad als een onzorgvuldig opererend orgaan weggezet. Een verantwoord besturende raad, stuurt geen burgemeesters of wethouders zo maar weg.

juuist de raad kan een goede afweging maken of het belang van de gemeente het vereist om een bestuurder weg te sturen. dat dit nog steeds weinig gebeurt bewijst dat de raden daar zorgvuldig mee omgaan.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Peter / Projectmanager
Het betoog van Engels is niet meer dan constateren van feiten die tevoren al bijna vast stonden. De huidige wijze van benoemen en de positie van de burgemeester is ronduit ongelukkig.

Anderzijds is een gekozen burgemeester náást een indirect gekozen gemeenteraad óók niet gelukkig. Beiden zullen zich immers op legitimiteit kunnen beroepen.



De huidige gang van zaken rond de nieuwe burgemeester van Utrecht is even zo tekenend.

Gezien het functioneren van vele zittende (en vertrokken) burgemeesters zou men bijna aannemen dat 'gebrek aan bestuurservaring' eerder een pre is dan een nadeel.



Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Wim Vreeswijk / Belastingadviseur
Het fenomeen 'democratisch gekozen burgemeester' blijft in de praktijk een wassen neus. We zien het aan Henk Westbroek die met grote voorsprong de polls won, dus de meest populaire politicus bleek van Utrecht, maar uiteindelijk afgeserveerd gaat worden in de vertrouwenscommissie die bestaat uit louter zittende politici bestaat die niet zitten te wachten op een figuur die zegt wat hij denkt maar doet wat hij zegt.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Johannes Frieling
Ik moet er niet aan denken dat er een systeem komt waarin een burgemeester zich aan het oordeel van de gemeenteraad kan onttrekken. De gedachte dat gemeenteraden burgemeesters zo maar hebben weggestuurd lijkt mij niet op feiten gebaseerd. Daarbij moet niet over het hoofd worden gezien dat uit respect voor de persoon van de burgemeester er nog wel eens van wordt afgezien om diepgaand naar buiten te brengen waarom hij of zij moet vertrekken. Op grond van diverse voorvallen moet je wel concluderen dat de selectie van kandidaat-burgemeesters aanzienlijk scherper dient plaats te vinden. Duidelijk is dat te vaak kandidaten boven komen drijven die behoorlijk ongeschikt blijken te zijn.
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Hans Boet / zelfstandig ondernemer
Engels heeft gelijk dit systeem werkt niet meer. Terwijl de bevolking de burgemeester veelal ziet als krachtige superbestuurder is deze in de praktijk slechts lintendoorknipper en technisch voorzitter van raad en college. Hierdoor is de functie verworden tot wrijfhoutje en is het in de praktijk vooral balanceren op een wel heel slap koord. We hollen van de ene crisis naar de andere. En als je het slachtoffer bent geworden van de slangenkuil die we gemeenteraad noemen gaat men daarna nog vaak beroep op je doen je wachtgeld in te leveren.Welk weldenkend mens wil nog zo'n baan?
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Jan
Net als wethouders moeten burgemeesters ook door de raad weggestuurd kunnen worden. Het zijn allemaal dagelijkse bestuurders die door de raad worden gecontroleerd. De benoeming zoals nu plaatsvindt is dus prima. Hooguit zou de louter formele Kroonbenoeming er tussenuit gehaald kunnen worden. En zeker geen gekozen burgemeester. Dan krijg je popi jopie figuren als Henk Westbroek of Beau van Erven Dorens als burgemeester. Dat moet je toch niet willen!
Uw emailadres wordt enkel gebruikt om mogelijk contact met u op te nemen naar aanleiding van uw bericht en is enkel zichtbaar voor de redactie.
Advertentie