of 63428 LinkedIn

‘Goede ambtenaren houden geen informatie onder de pet’

Het ontstaan van een grijs circuit zodra de Rutte-doctrine van tafel is, is ‘ongewenst’, stelt SP-Kamerlid Renske Leijten. Transparantie is er juist ook voor de bescherming van ambtenaren.

Het ontstaan van een grijs circuit zodra de Rutte-doctrine van tafel is, is ‘ongewenst’. Belangrijke afwegingen moeten inzichtelijk zijn voor de Tweede Kamer en gemeenteraad. ‘Wij moeten weten welke afwegingen aan een besluit ten grondslag liggen.’

Ruimte

Dat stelt SP-Kamerlid Renske Leijten in reactie op het onderzoek onder ruim 3.400 ambtenaren van Binnenlands Bestuur in samenwerking met FNV Overheid. De secretarissen-generaal van Binnenlandse Zaken en Financiën stellen dat actieve openbaarmaking eerder een kans dan een bedreiging is voor vrijelijk adviseren en de kwaliteit van besluitvorming. Ministers en Tweede Kamer moeten ambtenaren wel de ruimte geven om kritisch te blijven adviseren en tegenspraak te bieden, benadrukt SG Maarten Schurink (BZK). ‘Als die ruimte er niet komt dan zou er inderdaad wel eens een grijs circuit kunnen ontstaan.’ ‘De actieve openbaarmaking zal laten zien hoe grondig wij werken’, aldus SG Bas van den Dungen (Financiën).

 

Klokkenluider

‘Goede ambtenaren zijn geen ambtenaren die informatie onder de pet houden’, aldus Leijten. De transparantie is er juist ook voor de bescherming van ambtenaren, benadrukt het Kamerlid, die in de toeslagenaffaire continu heeft gehamerd op transparantie. ‘Nu worden ambtenaren die vragen hebben over of bedenkingen hebben bij een besluit vaak als klokkenluider gezien. Dat is niet de bedoeling.’

 

Toeslagenschandaal

Uit het genoemde onderzoek blijkt dat een derde van de ambtenaren ervan overtuigd is dat er een grijs circuit zal ontstaan zodra onderliggende stukken van ambtenaren, waarop een besluit van kabinet of college is gebaseerd, actief openbaar worden gemaakt. Nog eens ruim een derde van de ambtenaren acht de kans op het ontstaan van zo’n parallel circuit aanwezig. Daarnaast zijn lang niet alle ambtenaren voor meer transparantie en openheid bij besluitvorming door kabinet of college. ‘Ambtenaren zijn juist geholpen met dit principebesluit (afschaffen Rutte-doctrine, red)’, stelt Leijten. ‘Stel dat er in het voorbereidende proces tot het besluit een fout is gemaakt, dan is dat door transparant te zijn eerder op te sporen en te herstellen. Daarmee kun je drama’s als het toeslagenschandaal voorkomen.’  

 

Cultuurverandering

‘Het vertrouwen dat meer openheid in ieders belang is, zal ook bij ambtenaren moeten groeien’, stelt Bart Snels, Kamerlid voor GroenLinks, in een reactie op het onderzoek. ‘Ik begrijp dat een cultuurverandering niet zonder slag of stoot gaat.’ Het gaat er volgens hem ook niet om wie wat heeft gezegd. ‘Dat wordt geanonimiseerd. Het gaat erom dat burgers, journalisten en wetenschappers kunnen achterhalen op basis van welke afwegingen de overheid een besluit neemt. Dat is in een democratie echt heel belangrijk. Precies om deze reden hebben we als GroenLinks ook het initiatief voor de Wet Open Overheid genomen.’

 

Tegenspraak

Uit het onderzoek blijkt verder dat ambtenaren − uit angst voor carrière- of baanverlies −, niet alleen het ontstaan van een grijs circuit niet openlijk durven toe te lichten, maar ook dat zij bij volledige openheid niet meer vrijelijk durven adviseren. ‘Ik snap die zorg heel goed. We gaan collega’s daarin helpen de juiste weg te vinden. De nieuwe openheid mag natuurlijk niet de veiligheid op de werkvloer raken. Ik sta voor de vrijheid van advies en ik sta dus voor mijn mensen. Daar mogen alle collega’s op rekenen’, aldus Van den Dungen. Ook Schurink snapt dat actieve en ruimhartige openbaarmaking ‘best spannend is, mogelijke nadelen heeft en nog uitwerking en verdieping en vooral gesprek vraagt. Maar het biedt juist een kans om het professionele gezicht van de overheid en het vakmanschap van ambtenaren te laten zien. Juist daarom is het zo belangrijk dat we blijven doen wat we al deden, namelijk vrijelijk adviseren, en dat we ons niet geremd voelen om kritisch te adviseren en tegenspraak te bieden.’

 

Vervelende boodschappen

Daarvoor is wel ruimte nodig, benadrukt hij. ‘Van ministers die tegenspraak verwelkomen en verantwoordelijkheid nemen voor een politiek besluit − ondanks afwijkende ambtelijke adviezen − en van de Kamer om niet met naam en toenaam in het openbaar ter verantwoording te worden geroepen voor onze adviezen. Als die ruimte er niet komt dan zou er inderdaad wel eens een grijs circuit kunnen ontstaan.’ Vanaf dag één zal het echt niet allemaal goed gaan, denkt zijn collega op Financiën, Van den Dungen. ‘Uiteindelijk ben ik ervan overtuigd dat verreweg de meesten blij zullen zijn met deze grotere openheid.’ Het succes van de actieve openbaarmaking staat of valt met de bereidheid van de politieke leiding om alle boodschappen te ontvangen, stelt ook hij. ‘Als hoogste ambtenaar van Financiën zal ik bewindspersonen zo nodig duidelijk maken dat ook vervelende boodschappen onderdeel van de advisering zijn. Want wij adviseren, politici besluiten. Zo was, is en blijft de verdeling.’ Schurink valt het op dat een grote groep respondenten op verschillende vragen ‘weet niet/geen mening’ antwoordt. ‘Dat duidt erop dat zij het nodig hebben om tot goede, werkbare afspraken tussen kabinet, Kamer en ambtenaren te komen. En juist daarmee zijn we aan het werk, om de bedoeling achter deze openbaarheid te realiseren: betere besluitvorming en grotere navolgbaarheid.’ 

 

Bizar

‘Het is bizar als ambtenaren bang zijn voor represailles van hun meerderen. Die cultuur moet worden doorbroken’, stelt Leijten (SP). ‘Uitvoerende en beleidsambtenaren hebben niets te vrezen van meer transparantie. Als leidinggevenden daar geen boodschap aan hebben, is het voor hen tijd om ergens anders te gaan werken. ‘

 

Ambtelijk vakmanschap

Van den Dungen en Schurink stellen dat actieve openbaarmaking eerder een kans dan een bedreiging is voor ambtenaren. ‘Om herhaling van de toeslagenaffaire te voorkomen en de staatsrechtelijke verhoudingen recht te doen, moeten kabinet, Kamer en ambtenaren samen toewerken naar de openheid en transparantie die nodig is voor betere informatievoorziening aan Kamer en samenleving’, aldus Schurink. ‘Het biedt dan juist een kans om het professionele gezicht van de overheid en het vakmanschap van ambtenaren te laten zien.’ Ook Van den Dungen ziet met actieve openbaarmaking ‘grote kansen om het ambtelijk vakmanschap naar voren te brengen. Door notities actief te delen ontstaat een completer beeld van alle afwegingen, dilemma’s en opties die ambtenaren hebben geschetst. De actieve openbaarmaking zal laten zien hoe grondig wij werken.’

Verstuur dit artikel naar Google+

Gerelateerde artikelen

Reageer op dit artikel
















Even geduld a.u.b.

Reactie op dit bericht

Door p op
@Spijker
Zit me toch af te vragen hoe het zit met kunnen afzetten van een premier om gezondheidsredenen.
Straks zijn er drie parlementaire enquêtes waarbij hij op cruciale momenten geen 'actieve herinneringen' heeft
Door Bram op
De overheid is ziek. Ziek gemaakt door de VVD en co. Minder ambtenaren, kwaliteit weg laten lopen, en minachting voor ambtenaren. Ministers en wethouders doen handjeklap met bedrijven en ondernemers en hebben geen oog voor mensen. vanavond waren er nog een paar voorbeelden ten aanzien van WOB verzoeken waarbij het regel is dat wethouders opdrachtgeven om veel passages zwart te lakken. Ziek? Nee bijna dood! met dank aan de VVD.
Door Spijker (n.v.t.) op
@De Vries (ambtenaar)
Straks zullen nog veel meer mensen door de Enquêtecommissie worden gehoord. Liegen kan dan niet meer want dat betekent strafvervolging. Het is nu zaak om alle nog niet op tafel gekomen stukken en emails te conserveren en te voorkomen dat bewijzen in de papiervernietiger terecht komen. Het probleem van sommige politieke partijen is dat ze denken zich in bepaalde situaties zich niet aan bestaande wetgeving te hoeven te houden dan wel zonder te kunnen. De meeste kamerleden zullen de wijze van wikkeling van dit dossier door het Kabinet ook nooit zo hebben bedoeld. Het kan natuurlijk ook gewoon onkunde zijn, want als je een beetje bestuursrecht hebt gestudeerd (bijv. de AWB) weet je dat het anders kan en anders moet.
Het fraimen en verspreiden van waandenkbeelden over Rense Leijten bij dit dossier is niet kies en doet in hoge mate afbreuk aan de verantwoordelijkheid van Rutte (VVD) als leider van het Kabinet.
Door Rens (Regievoerder) op
Het principe 'van vroegtijdig fouten opsporen en herstellen' zal vanuit meer openheid niet werken als vervolgens 'het haantje' dat een besluit neemt weigert om aan te passen. Zie de huidige stikstof- en Pfas-problematiek. Meermaals heeft de Raad van State en andere instituten geadviseerd tegen de wetten/wetsvoorstellen in de huidige vorm, maar dit is simpelweg opzij geschoven.
Als expertise niet gewaardeerd wordt in eigen kringen, zal het ook niet gauw iets zijn waar men mee gaat wapperen.
Door de vries (ambtenaar) op
Renske Leijten stelt dat ze moet weten welke afwegingen aan een besluit ten grondslag liggen. In feite komt dit er op neer dat ze minister wil worden. Leijten komt m.i.. vooral tot deze stelllingname op basis van de ervaringen met de kinderopvangtoeslag. Maar in de onderzoeken die er tot nu zijn uitgevoerd is voor zover ik weet de rol één partij niet onderzocht, namelijk die van de Tweede Kamer zelf. Het zou dus heel goed kunnen dat de Tweede Kamer willens en wetens heeft ingestemd met alles waar de genoemde affaire uit voort in gekomen. En nogmaals: de inhoud van SP-fractie vergaderingen en alles wat kamerleden van SP onderling uitwisselen (standpunten, strategie, perscontacten, insteek voor debatten etc.) kortom alles wat een rol speelt in de uiteindelijke, zichtbare stellngname in de Kamer wordt toch ook niet vooraf met de minister gedeeld. De roep om transparantie en alle informatie betekent dat ambtenaren minister worden, dat kamerleden gaan besturen, dat ministers alleen maar coordineren en van alles doen behalve besturen en keuzes maken. Als dit doorzet dan krijgen we een situatie die in de VS al jarenlang bestaat: een verpolitiekte ambtelijke top die bij elke wisseling van presidentschap ook gewisseld wordt en die zichzelf wel (in tegenstelling tot NL) wel publiekelijk mag uitlaten en verdedigen. Het is voor de de Tweede Kamer veel beter om contra-expertise op te bouden ipv de expertise van de ambtelijke dienst van de ministeries voor eigen (vd Tweede Kamer) taken en veraontwoordelijkheden op te eisen.
Door Roelof te Velde (adviseur) op
Misschien weer terug naar een (meer) monistische praktijk? Ik heb de tijd nog meegemaakt, dat de gemeenteraad/raadscommissie advies uitbracht op voorstellen voordat het college daarover besliste. De informatie was dus reeds beschikbaar voor het besluit samen met de diverse (soms onderling behoorlijk uiteenlopende) ambtelijke adviezen. Met de dualisering lijkt de loyaliteit van de ambtenaren wat te zijn afgedwaald van het hoogste orgaan van de gemeente i.c. de gemeenteraad
Door Spijker (n.v.t.) op
Voorop gesteld staat dat zoveel mogelijke openheid van dossiers van publiekrechtelijke organisaties wenselijk/noodzakelijk is. Aan volledige openheid van dossiers zitten echter wel de nodige haken en ogen (denk bijv. aan interne kostenramingen bij aanbestedingen, personele aangelegenheden, strategische aankopen van onroerend goed, contacten met politieke vertegenwoordigers, media etc.). Daarvoor moeten goede oplossingen en duidelijke richtlijnen zijn.
Verder bestaat het gevaar dat bestuursorganen uit politieke overwegingen juist veel meer in beslotenheid gaan vergaderen/besluiten. Dat werkt dus niet bevorderend voor meer openheid.
Meer openheid bieden is daarom moeilijker in goede banen te leiden dan sommigen denken.
Overigens tijdens mijn langdurige loopbaan bij de Overheid (rijk, gemeente) nooit problemen met de WOB ondervonden. Daar waar echte problemen zijn hebben die vooral te maken met de cultuur binnen sommige delen van de Overheid, te beginnen bij de politieke top. Een complicerende factor daarbij is overigens wel dat je van de politieke top ook niet kan verwachten dat het meewerkt aan haar eigen (politieke) ondergang. Publieke openheid is derhalve een weg vol hindernissen en dilemma's en niet tot drie cijfers achter de komma te regelen. Ook met nieuwe wetgeving zullen sommige problemen niet verdwijnen.
Door Manu (Beleidsadviseur) op
Het zou al gewoon helpen als de gemeentesecretaris niet meer door het college, maar door de raad zou moeten worden ontslagen bij (zogenaamd) disfunctioneren. Die secretarissen zijn praktisch vogelvrij en gaan bij de verkeerde bestuurders daardoor ook niet meer als een blok beton voor hun ambtenaren staan. “Ik adviseer, u besluit”, zul je een secretaris niet horen zeggen als hij zich daarmee op de schopstoel zou plaatsen.
Door p op
Ik snap de houding van de ambtenaren wel. Het optellen van feiten en meningen tot een advies is niet altijd een rationeel en afgewogen proces...tja je moet nu laten zien hoe de worst echt wordt gemaakt. Niet altijd een lekker gezicht
Door B.Janssen (Ambtenaar) op
"Een beetje integer bestaat niet"zei Ien Dales ooit. Bestuurders en ambtenaren zijn integer of niet was haar stelling. Daar hebben we in de afgelopen jaren stiekem een heleboel van afgeknabbeld zelfs in de verhouding tussen overheden onderling zijn we al lang niet meer integer. Dus ja wat wil je in dit speelveld? Hoe integer kan je als ambtenaar zijn als de bestuurder echt wat anders wil? Kan de cultuur en structuur het aan als er tussen deze opvattingen licht zit? Of stoppen we dat in het grijze circuit? Moraalridders of Don Quichotes ten spijt, de wereld is niet zwart-wit.

Vacatures

Klik hier voor alle vacatures

Van onze partners